Danıştay 4. Daire 2025/5448 E. 2025/6964 K.

T.C. D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2025/5448 Karar No : 2025/6964

TEMYİZ EDEN (DAVACI) :... VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Şanlıurfa 16. Kısım Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında, Şanlıurfa ili, Haliliye ilçesi, ... mahallesinde yer alan ve davacının hissedarı olduğu ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsele ilişkin kısmının iptali istenilmektedir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacıya ait üç adet (eski) ..., ... ve ... nolu parseller müşterekli ve bir adet (eski) ... nolu parsel müstakil iken, toplaştırma işlemi sonrasında davacıya tahsis edilen ... ada ..., ... ada ..., ... ada ... ve ... ada ... nolu parsellerin müstakil, ... ada ..., ... ada ... ve ... ada ... parseller müşterekli olmak üzere toplamda 7 adet parsel verildiği, ... ada ..., ... ada ..., ... ada ..., ... ada ..., ... ada ... ve ... ada ... parsellerin eski hissesinin olduğu ..., ..., ... ve ... nolu parsellerin bulunduğu bölgede olduğu, ... nolu parselin dağıtımına bakıldığında ... ada ... parsel, ... ada ... ve ...parseller, ... ada ... parsel, ... ada ... nolu parsel üzerinde bulunan sabit tesislerin olduğu ve bu alanların kullanım şekline göre müstakil verildiği, kalan kısmınında ... nolu parselle en yakın verilebilecek alandan ... ada ... nolu parselden verildiği, ... nolu parselin endeksinin 0,6582 olduğu, ... Ada ... nolu parselin endeksinin ise 0,6704 olarak belirlendiği, bu haliyle yeni verilen yerin endeksinin daha yüksek olduğu, ... nolu parselin güney kısmında kalan büyük kısmı hazine arazisi üzerinde ekili olan fıstık ağaçlarının 4-6 yaşlarında olduğu, ayrıca davacıya verilen ... ada ... nolu parsel üzerinde ekili olan fıstık ağaçlarının da yapılan tespitte 4-6 yaşlarında olduğu, zorunlu toplulaştırma kararının alındığı 10/01/2011 tarihinden sonra dikildiği dolayısıyla sabit tesis sayılmadığı, davacıya ait kök parsellerle toplulaştırma sonucunda verilen parsellerin derecelendirmelerinin benzer olduğu, davaya konu toplulaştırma işleminin toplulaştırmanın amaç ve ilkelerine uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, ... ada ... parselde 1,1 dönüm hisse verilerek parselin hisseli hale getirildiği, diğer müşterek planlanan parselleri de diğer hissedarlar nedeniyle kullanabilmesinin mümkün olmadığı, ihya ettiği toprakların elinden alınarak hisseli parseller verildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ :... DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE : 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesi, işletilmesinin korunması, birim alandan azami ekonomik verimin alınması, tarım üretiminin sürekli olarak artırılması, değerlendirilmesi ve buralarda istihdam imkanlarının artırılması, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılması, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanması ve küçülmesinin önlenmesi amacına hizmet ettiği belirtilmektedir. Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın "Yeni Parselasyon Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlanmasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarının yerine getirilmesi gerektiği kuralına yer verilmiştir. Dosyanın incelenmesinden, davacıya ait toplulaştırmaya giren dört adet parsel bulunduğu, bunların üçünün (eski ..., ... ve ... nolu parseller) hisseli, birinin (eski ... nolu parsel) müstakil olduğu, toplaştırma işlemi sonrasında davacıya dört adet müstakil (... ada ..., ... ada ..., ... ada ... ve ... ada ... nolu parseller) ve üç adet hisseli (... ada ..., ... ada ... ve ... ada ... parseller) olmak üzere toplamda yedi adet parsel tahsis edildiği, davacının bu parsellerden eski ... nolu parsel yönünden arazi toplulaştırması işleminin iptalini talep ettiği, ... nolu parseldeki hissesinin, ... ada ... parsel, ... ada ... ve ... parseller, ... ada ... parsel, ... ada ... nolu parsel ... ada ... nolu parsellerde planlandığı, davacıya verilen parsellerin yola cephelerinin olduğu, endeks değerleri bakımından eşdeğer ve daha yüksek durumda olduğu, ... parsel üzerindeki fıstık ağaçlarının zorunlu toplulaştırma kararının alındığı 10/01/2011 tarihinden sonra dikildiği dolayısıyla sabit tesis olarak kabul edilemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır. Dava konusu ... parsel yönünden bakıldığında, davacının bu parseldeki 37.009,33 m2 büyüklüğündeki hissesi altı ayrı parselde planlanarak değerlendirilmiş olup, bu parsellerden üçü müstakil, üçü hisseli parsellerdir. Davacıya tahsis edilen ... ada ... parselin endeks değeri kök parsele oranla daha yüksek olmakla birlikte, 16.768,36 m2 büyüklüğünde olup, davacı bu parselde 15.600,43 m2 ile hissedar hale getirilmiştir, üstelik davacının bu parselin bulunduğu yerde herhangi bir kök parseli bulunmamaktadır ve davacının bu bölgeye taşınmasının ve bu parselin hisseli olarak planlanmasının gerekçesi de ortaya konulmamıştır. Yine kök ... parselde olan ve evinin isabet ettiği ... ada ... parsel olarak planlanan 13.582,54 m2 büyüklüğündeki parsel de, davacının ... parselde 37.009,33 m2 hakkı bulunmasına karşın hisseli olarak planlanmıştır. Başka bir anlatımla, hisseli olmakla beraber davacının en büyük toprağı olan ... parseldeki hisseleri çok sayıda parsele dağıtılarak toplulaştırmanın amacından uzaklaştırılmıştır. Davacının tüm parselleri dikkate alınarak bakıldığında da davacının daha dezavantajlı bir duruma getirildiği, bir müstakil üç hisseli olmak üzere toplam dört adet parselinin yedi parselde planlandığı, bu parsellerin üçünün yine hisseli kaldığı, bu planlamanın teknik zorunluluktan kaynaklandığına dair bir gerekçenin de ortaya konulmadığı dikkate alındığında, yapılan toplulaştırma işleminin "malikin parsellerinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması" ilkesine uygun olmadığı, dava konusu toplulaştırma işleminde ...parsel yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Temyiz isteminin kabulüne, 2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 25/12/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.