Danıştay · 4. Daire

Danıştay 4. Daire 2025/1267 E. 2026/507 K.

Mahkeme
Danıştay
Daire
4. Daire
Esas No
2025/1267
Karar No
2026/507
Karar Tarihi

T.C. D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2025/1267 Karar No : 2026/507

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ: Dava konusu istem: İstanbul ili, Sarıyer ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parsel üzerinde yer alan yapıda ruhsatsız imalatlar yapıldığının tespit edilmesine ilişkin 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu uyarınca düzenlenmiş olan... tarih ve ... sayılı yapı tatil tutanağına dayanılarak davacıya 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi'nin 2. fıkrası uyarınca 443.163,99-TL para cezası verilmesine yönelik Sarıyer Belediye Encümeni'nin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:...İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyadaki bilgi, belgeler ve bilirkişi raporunun birlikte incelenmesinden, dava konusu taşınmazın 155 m2 zemin kat ve 184 m2 birinci kattan oluştuğu ve davaya konu para cezasının, aykırılıktan etkilenen alan olarak iki katın metrekare toplamı olan 339 m2 üzerinden hesaplandığı, davacının taşınmazı 22/08/2016 yılında satın aldığı, 2006 yılı uydu fotoğraflarında yapının zemin katının mevcudiyetinin görüntülendiği, cezaların şahsiliği ilkesi gereği, davacının davaya konu yeri satın almadan önce yapıldığı anlaşılan zemin katından sorumlu olamayacağı, dava konusu işlemde ise zemin kata ait 155m2 alanın temel para cezası hesabına dahil edildiği, bu şekli ile işlemin temel para cezasının yerinde olmadığı, bu durumun artırım sebeplerini de etkileyeceğinden bahisle dava konusu işlemin tamamının hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Öte yandan, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin (ç) bendi uyarınca uygulanan para cezası kısmının ise diğer idari para cezalarından farklı olarak, dava konusu işlemin tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmemesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmemesi halinde uygulanabileceği şartına bağlı olduğu, aykırılığın giderilmesi için bir aylık süre verilmeden doğrudan ç bendinin uygulanmasında hukuka uyarlılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI :Usul yönünden davanın süresi içinde açılmadığı, esas yönünden ise; davaya konu yapının tamamının ruhsatsız olduğu, dava konusu para cezasının mevzuatta belirtilen usullere uygun hesaplandığı, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin (ç) bendine yönelik ise, bir ay içinde aykırılığın giderilmesi halinde para cezasının bu kısmının tahsil edilmeyeceğine ilişkin bilginin ... tarih ve ... sayılı yazı ile davacıya bildirildiği, dolayısıyla Kanun maddesinde belirtilen şartlara aykırı bir uygulamada bulunulmasının söz konusu olmadığı ileri sürülerek İdare Dava Dairesi kararının bozulması istenilmiştir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ:... DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE : 3194 sayılı İmar Kanununun 4. maddesinde; bu Kanunun ilgili maddelerine uyulmak kaydı ile 2960 sayılı İstanbul Boğaziçi Kanunu ile belirlenen veya belirlenecek olan yerlerde, bu Kanunun özel kanunlara aykırı olmayan hükümlerinin uygulanacağı, 42. maddesinin birinci fıkrasında; bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyidelerin uygulanacağı, ikinci fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, idari para cezalarının uygulanacağı düzenlenmiş, uygulanacak olan para cezasının nasıl hesaplanacağına ilişkin olarak da, ikinci fıkranın (a) bendinde; yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için uygulanacak para cezalarının miktarları belirlenerek, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılaracağı kurala bağlanmış; (c) bendinde ise; artırım sebepleri sayılmış, (ç) bendinde ise bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezasının yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edileceği, bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği, 46. maddesinde ise; 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 6. maddesiyle oluşturulan kurulların kaldırılarak, görev ve sorumlulukların 2960 sayılı Boğaziçi Kanununun 2. maddesinde belirlenen ve 22/07/1983 onay tarihli plana göre Boğaziçi alanında gösterilen "Boğaziçi Sahil Şeridi" ve "Öngörünüm" bölgelerindeki uygulamalar İstanbul Büyük Şehir Belediye Başkanlığınca, "Gerigörünüm" ve "Etkilenme" bölgelerindeki uygulamaların da ilgili İlçe Belediye Başkanlıklarınca yerine getirileceği, hükümlerine yer verilmiştir. Uyuşmazlığın, davalı idare elemanları tarafından, "İstanbul ili, Sarıyer ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parsel"de yer alan taşınmaz üzerindeki yapıda yapılan denetimde, "...ne zaman ve nasıl yapıldığı bilinmeyen tek katlı yapının çatısının yükseltilerek tam kata çevrilmesine yönelik çalışmaların devam ettiği, dış duvar ve iç bölme duvar örme işlerinin sürdüğü, cam doğramaların takıldığı görülerek inşai faaliyetten men edildiği"ne yönelik... tarih ve ... sayılı yapı tatil tutanağının tesis edildiği, anılan yapı tatil tutanağına dayanılarak, yapı sahibi sıfatıyla davacıya 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi ile (c) bendinin 1., 5.,7. ve 8. alt bentleri ve (ç) bendi uyarınca toplam 443.163,99-TL para cezası verilmesine ilişkin Encümen kararının alınmasından kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Dosyaya sunulan yapı tatil tutanağı ile 19/01/2022 tarihinde sunulan bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, ... tarih ve ....sayılı yapı tatil tutanağında davaya konu yapının zemin kat ve 1. kattan oluşan iki katlı bir yapı olduğu, zemin katın 155,25 m2 , 1. katın ise 184 m2 olarak ölçüldüğü, davaya konu para cezasının iki katın toplam alanı olan 339 m2 üzerinden, 3. sınıf A grubu (Konutlar 3 kata kadar) dikkate alınarak hesaplandığı, bilirkişi tarafından da mahallinde yapılan incelemeler neticesinde bu hususların teyit edildiği görülmekle birlikte, yapının yapılış tarihine ilişkin olarak bilirkişi raporunda, yapıya ilişkin ulaşılabilen en eski uydu fotoğrafının 2006 tarihli olduğu, bu fotoğrafta yapının zemin katının mevcut olduğu tespitine yer verildiği dikkate alındığında, dava konusu yapının zemin katının davacı tarafından satın alındığı 22/08/2016 tarihinden önce mevcut olduğu, bu kısma ilişkin imara aykırı uygulamalar nedeniyle cezaların şahsiliği ilkesi uyarınca davacının sorumlu tutulamayağı, ancak yine bilirkişi raporunda dava konusu yapıya ilişkin sunulan uydu fotoğrafları ve sokak fotoğraflarında 1. katın davacının satın alınma tarihinden sonra inşa edildiği, bu kısımdaki imara aykırı uygulamalar nedeniyle davacının cezai sorumluluğunun olduğu anlaşılmaktadır. Dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler dikkate alınarak davanın nihai şekilde sonuçlandırılmasına olanak bulunan durumlarda, Mahkemelerin uyuşmazlığı tamamen sonlandıracak nitelikte karar vermeleri usul ekonomisi ilkesinin gereğidir. Dava konusu yapıyla ilgili olarak tesis edilen işlemlerin hukuka uygunluk denetiminin yapıldığı davada, uyuşmazlığın teknik yönünün çözümlenmesini teminen keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilerek, mahallinde keşfin icra edilmesi üzerine, yapı inşaat alanı, yapı sınıfı ve yapı grubunun bilirkişiye tespiti yaptırıldıktan sonra, bilirkişi tarafından yapılacak teknik ve bilimsel inceleme ve değerlendirmeler sonucunda temel para cezasının belirlenmesi ve bu temel para cezasından yola çıkılarak, Kanun'da öngörülen artırım oranları da uygulanmak suretiyle toplam ceza miktarının belirlenmesi, işin doğası gereği olup, yapılan tespitler uyarınca hesaplanan para cezası miktarına göre karar verilmesi gerekmektedir, aksi bir durum davacı ile davalı idare arasındaki uyuşmazlığı sonuçlandırmayacağı gibi yeni uyuşmazlıklara da yol açabilecektir. Başka bir anlatımla, 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde, temel para cezasının hesaplanmasında temel kriterler olarak öngörülen yapı inşaat alanı, yapı sınıfı ve grubunun, idarece hesaplanan temel para cezası tutarını aşmamak koşuluyla, bilirkişi tarafından teknik ve bilimsel inceleme ve değerlendirmeler sonucu bulunacak temel para cezasına ve tespit edilen temel para cezası miktarına aynı fıkranın (c) bendinde öngörülen artırım oranları uygulanarak belirlenen toplam para cezasına göre karar verilebileceği, temel para cezasına ilişkin söz konusu kriterlere aykırı hesaplama yapıldığının tespit edilmesi halinde, toplam para cezasının tamamının iptalinin gerekmediği, temel para cezasının hesaplanmasına ilişkin aykırılıklar tespit edildikten sonra, bilirkişi tarafından, aykırılıktan etkilenen alan ve/veya yapı sınıfı grubuna ilişkin yapılan tespitler uyarınca hesaplanan para cezası miktarı esas alınarak dava konusu işlemin kısmen iptaline karar verilebileceğinden bu şekilde karar verilmesi idari yargı denetimi yetkisinin aşılarak, idari eylem ve işlem niteliğinde yargı kararı verilmesi sonucunu doğurmayacaktır. Bu çerçevede, uyuşmazlıkta, bilirkişi incelemesi ile işlemin hukuka uygun olan ve olmayan kısımlarının açık bir şekilde ortaya konulduğu hallerde Mahkemesince dava konusu işlemin hukuka uygun olan kısmı yönünden davanın reddine, hukuka uygun olmayan kısmının ise iptaline karar verilmesi mümkündür. Temel para cezasındaki aykırılığın uygulanacak para cezasının tamamını etkilediği gerekçesiyle "kısmen iptal, kısmen ret" kararı yerine işlemin tamamen iptaline karar verilmesi durumunda, ilgili idare tarafından karar gerekçesi göz önünde bulundurularak yeniden işlem tesis edilmesi üzerine yargılama sürecinin yeniden başlatılmasının usul ekonomisi ilkesine aykırı olacağı açıktır. Bu itibarla, temyize konu kararda hukuka uygunluk bulunmadığından, yukarıda yer verilen hususlar dikkate alınmak suretiyle İdare Dava Dairesince işin esası incelenerek yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir. Öte yandan, İdare Dava Dairesince, dava konusu işlemin davacıya tebliğine ilişkin... tarih, ... sayılı yazıda "Para cezasının 371.072,79-TL'lik kısmının ruhsatsız yapının ruhsata kavuşturulmaması veya yıkılmaması halinde Mali Hizmetler Müdürlüğü Gelirler Birimine yatırılması gerektiği, aksi takdirde icra yoluyla tahsil edileceği" şeklindeki ifadenin, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi ile getirilen "imara aykırılıkların para cezasının tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içerisinde giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde, para cezasının bu bent gereği hesaplanan kısmının ilgilisinden tahsil edilmeyeceği" düzenlenmesi kapsamında olup olmadığının, anılan bent gereğince yapılması gereken uyarı niteliği taşıyıp taşımadığının ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1.Temyiz isteminin kabulüne, 2.Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Üye ...'ın karşı oyu ve oyçokluğuyla BOZULMASINA, 3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 11/02/2026 tarihinde kesin olarak karar verildi.

(X) KARŞI OY : Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediğinden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılmıyorum.

Atıf: Danıştay 4. Daire, E. 2025/1267, K. 2026/507, T. 11.02.2026, www.arakarar.com/karar/danistay-4-daire-2025-1267-e-2026-507-k-89642e64b6fa