Danıştay 10. Daire 2021/7644 E. 2025/1373 K.

T.C. D A N I Ş T A Y ONUNCU DAİRE Esas No : 2021/7644 Karar No : 2025/1373 DAVACI : ... Ürünleri İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. VEKİLİ : Av. ... DAVALILAR : 1- ... Bakanlığı / ANKARA VEKİLİ : Av. ... 2- ... Genel Sekreterliği VEKİLİ : Av. ... DAVANIN_KONUSU : Davacı tarafından, 2017/4 sayılı Yurt Dışında Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Karar kapsamında 22-25 Ağustos 2019 tarihleri arasında Johannesburg/Güney Afrika'da düzenlenen "..." mobilya sektörü fuarına katılmaları nedeniyle aldıkları fuar destek ödemesinin gecikme faizi ile birlikte toplam 123.407,38 TL olarak geri istenilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı İstanbul İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği işlemi ile bu işlemin dayanağı olan Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğü'nün ... tarihli ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir. DAVACININ_İDDİALARI : Davacı tarafından, fuar destek ödemesinin 107.000,00 TL olarak hesaplarına gönderildiği 29/01/2020 tarihinden yaklaşık 7 ay sonra, 26/08/2020 tarihinde İstanbul İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği yazısı ile fuar stand alanı kiralama faturasına ait ödeme belgelerinin gönderilmesinin istenildiği, fuarın yetkili organizatörü tarafından düzenlenen 11/08/2019 tarih ve 17.400,00 Euro bedelli tahsilat makbuzu sunulmasına rağmen bu makbuzun kabul edilmeyerek 2017/4 sayılı Yurtdışında Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Kararın Uygulama Usul ve Esasları Genelgesinin 10. maddesine uygun ödeme yapılmadığı gerekçesiyle destek ödemesinin iadesinin istenildiği, fuara katılım hususunda yanıltıcı belge sunulmadığı, davalı idare tarafından istenilen belgelerin eksiksiz olarak verildiği, fuar organizatörü olan ... şirketinin Sudan şirketi olduğu, Sudan ülkesine uygulanan ekonomik ambargo nedeniyle organizatör şirkete banka aracılığıyla para gönderilmesinin mümkün olmadığı, bu nedenle fuar standı kira bedellerini elden ödeme zaruretinin doğduğu, 2017/4 sayılı Yurt Dışında Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Karar’da banka aracılığıyla ödemeye ilişkin herhangi bir madde yer almaz iken, bu kararın uygulama usul ve esaslarını düzenleyen Genelge ile katılımcıların yapacağı ödemelerin bankacılık sistemi çerçevesinde düzenlenen ödeme belgeleri ile tevsik edilmesinin istenilmesinin normlar hiyerarşisine aykırı olduğu, dolayısıyla destek ödemesinin geri istenilmesine ilişkin dava konusu işlemin sebep, konu ve amaç unsurları yönünden hukuka aykırı olduğu, ayrıca anılan işlemin dayanağı olan Ticaret Bakanlığının dava konusu Talimatının da belirtilen nedenlerden dolayı hukuka uygun olmadığı ileri sürülmektedir. DAVALILARIN SAVUNMALARI : 1- Ticaret Bakanlığı tarafından; usule ilişkin olarak, davanın, idarelerinin 24/08/2020 tarihli işleminin iptali istemine yönelik kısmının süre yönünden incelenmesi gerektiği, ayrıca bakılan davada yetki bakımından ... İdare Mahkemelerinin yetkili olduğu, diğer davalı idarenin 30/09/2020 tarihli işlemi yönünden Bakanlıklarına husumet yöneltilemeyeceği, esasa ilişkin olarak, Yurtdışında Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Kararın Uygulama Usul ve Esasları Genelgesinin 10. maddesinde öngörülen bankacılık aracılığıyla ödeme yapıldığına dair belgelerin somut olayda sunulmadığı, davacının elden ödemenin zorunluluk oluşturduğu iddiasının gerçeği yansıtmadığı, fuar organizatörlerinin düzenlediği faturalarda belirtilen ödeme merciine ödemelerin yapılabildiği, idarelerince söz konusu fuarda bazı usulsüzlüklerin yapıldığının tespit edildiği, 2017/4 sayılı Karar’ın 11. maddesinde Bakanlığa ödeme şeklinin belirlenmesi hususunda yetki verildiğinden Genelge ile ödeme yöntemine ilişkin düzenleme yapılmasında normlar hiyerarşisine aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır. 2- İstanbul İhracatçılar Birliği Genel Sekreterliği tarafından; usule ilişkin olarak, yurtdışı fuar organizasyonları kapsamındaki destek başvurularını değerlendirmek, ödemeleri yapmak ve gerektiğinde ödemeleri geri almak yetkisinin Ticaret Bakanlığında olduğu, idarelerinin sadece Bakanlığın talimatını yerine getirdiği, bu nedenle hasım mevkinden çıkarılmaları gerektiği, esasa ilişkin olarak, idarelerinin dava konusu edilen 30/09/2020 tarihli işleminin iptal davasına konu edilebilir nitelikte kesin ve yürütülebilir bir işlem olmadığı, ihbar mahiyetinde olduğu, ilgili Genelge uyarınca da katılımcıların yapacağı ödemelerin bankacılık sistemi aracılığıyla yapılması gerektiği belirtildiğinden dava konusu işlemlerin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ :.Davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. DANIŞTAY SAVCISI : ... DÜŞÜNCESİ : Dava, 2017/4 sayılı Yurt Dışı Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Karar uyarınca davacı şirketin, 22-25/08/2019 tarihleri arasında Johannesburg/Güney Afrika'da gerçekleştirilen ... fuarına katılım sağlaması nedeniyle yararlandığı destek ödemesinin, yasal faizi de dahil toplam 123.407,38 TL olarak geri ödenmesi yolunda tesis edilen ... tarihli ve ... sayılı işlemin ve işlemin dayanağı olan Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E-... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır. 637 sayılı Ekonomi Bakanlığı'nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 37. maddesinin 1. fıkrasında, ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ile ilgili yetki ve görevler ile her türlü işlemlerin Bakanlık tarafından yürütüleceği, 2. fıkrasında, Bakanlığın, Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında yapılan ödemelere ilişkin iş ve işlemleri, Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile görevlendireceği ilgili diğer kurum ve kuruluşlar vasıtasıyla da gerçekleştirebileceği, Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında verilen krediler ile yapılan fazla veya yersiz ödemelerin amme alacağı sayılacağı hükme bağlanmış, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 441. maddesinde Ticaret Bakanlığının görev ve yetkileri, 444. maddesinde İhracat Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri düzenlenmiş, 444. maddesinde 10/01/2019 tarih ve 30651 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklikle, İhracat Genel Müdürlüğünün görevleri yeniden belirlenmiş, anılan maddenin 1. fıkrasının ı) bendinde; ülke ihracatının geliştirilmesini teminen yurtiçinde ve yurtdışında ticaret ve alım heyetlerini ve yurtdışı fuar ve sergi düzenlenmesine ilişkin esasları belirlemek, j) bendinde; İhracatın desteklenmesine ve ihraç ürünlerinin ülke ve pazarlarının çeşitlendirilmesini sağlamaya yönelik markalaşma ve kümeleşme faaliyetleri, Ar-Ge ve teknoloji geliştirme, elektronik ticaret, yurtdışı pazarlara giriş, yurtiçi ve yurtdışı uluslararası fuarlara katılım, organizasyon ve benzeri her türlü destek programlarını hazırlamak, uygulamak, diğer kurum ve kuruluşlar eliyle uygulanmasını sağlamak, olarak düzenlenmiştir. Ekonomi Bakanı tarafından yürütülmek üzere Para Kredi ve Koordinasyon Kurulu tarafından hazırlanarak yürürlüğe konulan 2017/4 sayılı Yurt Dışı Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Karar'ın 1. maddesinde, bu Karar ile katılımcıların yurt dışında gerçekleştirdikleri fuar iştiraklerinin ve organizatörler tarafından yapılan tanıtım harcamalarının desteklenmesi suretiyle, Türk ihraç ürünlerinin dış pazarlarda tanıtılması ve ihracatın artırılmasına katkı sağlanmasının amaçlandığı, 5. maddesinde; katılımcılar tarafından yurt dışı fuar organizasyonu kapsamında gerçekleştirilen fuar katılımları ve bireysel katılımların, katılımcının stand alanının metrekare cinsinden büyüklüğü dikkate alınmak suretiyle destekleneceği, söz konusu desteğe esas tutarın, yurt dışı fuar organizasyonlarında her fuar için ayrı ayrı belirleneceği, bireysel katılımı desteklenen sektörel nitelikteki uluslararası fuarlarda ise her fuar için ayrı ayrı belirlenebileceği gibi ülke ve/veya sektör bazında da belirlenebileceği, 9. maddesinde, bu Karar kapsamında, destek başvurularını sonuçlandırmaya yönelik istenen bilgi, belge ve uygulamaya dair diğer hususların Bakanlıkça düzenlenecek Genelge ile belirleneceği, 10. maddesinde, bu Karar kapsamında katılımcıya veya organizatöre haksız ve/veya yersiz ödeme yapıldığının tespiti halinde, geri alma işlemi için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanacağı, kurallarına yer verilmiştir. Anılan Karar uyarınca yürürlüğe konulan Genelge'nin 4. maddesinde; (1) Katılımcının yurt dışı fuar organizasyonuna veya Bakanlıkça bireysel katılımı desteklenen fuara katılımının desteklenebilmesi için katılımcı tarafından fuar öncesinde veya fuarın bitimini müteakip 3 (üç) aylık süre içerisinde ekte (EK-2) yer alan belgelerin katılımcıya ait KEP adresi aracılığıyla ilgili İhracatçı Birliği Genel Sekreterliğinin KEP adresine iletilmesi gerektiği, (2) KEP aracılığıyla iletilen her başvurunun, imza sirküleri ile birlikte sunulması ve başvuruda yer alan belgelerden her birinin katılımcıyı temsil ve ilzama yetkili kişi/kişiler tarafından 5070 sayılı “Elektronik İmza Kanunu” standartlarına uygun nitelikli elektronik sertifika kullanılarak oluşturulan elektronik imza ile imzalanması ve elektronik imzalı dokümanların dosya uzantılarının Bakanlık/İncelemeci Kuruluş Elektronik Belge Yönetim Sistemince tanınır olmasının zorunlu olduğu, (3)(...),(4) bu Karar kapsamında yapılacak destek başvurularının fuar bitimini müteakip ilgili İhracatçı Birliği Genel Sekreterliği tarafından sonuçlandırılacağı, (5) başvuruların, yurt dışı fuar organizasyonlarında Bakanlıkça başvuru mercii olarak belirlenen İhracatçı Birliği Genel Sekreterliğine, bireysel katılımı desteklenen fuarlarda ise katılımcının üyesi olduğu İhracatçı Birliği Genel Sekreterliğine yapılacağı, katılımcının bir İhracatçı Birliği Genel Sekreterliğine üye olması gerekli değil ise herhangi bir İhracatçı Birliği Genel Sekreterliğine destek başvurusunda bulunulacağı, 10. maddesinde, ''(1) Organizatörlerin tanıtım desteği kapsamındaki harcamalarına ilişkin ödemeleri ile katılımcıların yapacağı ödemelerin bankacılık sistemi çerçevesinde düzenlenen ödeme belgeleri ile tevsik edilmesinin gerekli olduğu, katılımcı/organizatör tarafından bu şekilde yapılmayan ödemelerin, fuar destek başvurusu kapsamında değerlendirmeye alınmayacağı, (2) Katılımcıların, yurt dışındaki fuar iştirakleri kapsamındaki ödemelerini, katılımcılara veya katılımcılar adına harcama yapmaya yetkili kişilere ait banka hesabından destek müracaatı süresi içinde fuarın yetkili organizatörünün hesabına veya faturada açıkça belirtilen hesaba aktarmakla yükümlü olduğu, (3) Katılımcı tarafından yapılan ödemelerin, bankacılık sistemi içinde tevsik edilebilmek ve banka tarafından fuar bitiminden sonraki destek müracaatı süresi içinde ilgili hesaba aktarılacak şekilde yapılmak şartlarıyla, firma kredi kartı ile tek çekimde veya taksitlendirilerek ödenebileceği, 4) Kredi kartı ile ödeme işlemlerinde katılımcı tüzel kişisine ait kredi kartlarının yanı sıra, bu firma adına harcama yapmaya yetkili kişilere ait kredi kartları ile yapılan ödemelerin de kabul edileceği, 5) Harcama yapmaya yetkili kişi olarak, şirket ortakları ve şirket çalışanları ile katılımcı tarafından harcama yapma yetkisi verildiği imza sirkülerinde belirtilen şahısların kabul edileceği, (6) Banka hesabına elden yapılan ödemelerin ve katılımcının verdiği cirolu çekler ile yapılan ödemelerin değerlendirmeye alınmayacağı, (7) Katılımcı tarafından banka hesabına elden yapılan ödemelerin katılımcının muhasebe kayıtları ile uyumlu olduğunun Yeminli Mali Müşavirlik (YMM) raporu ile tevsik edilmesi halinde bu şekilde yapılan ödemelerin de değerlendirmeye alınacağı, (8) Organizatör tanıtım desteğinin başvurusu sırasında ibraz edilen ödeme belgesi üzerinde sadece işlem tarihinin yer alması durumunda işlem tarihi, hem işlem hem de valör tarihinin yer alması durumunda valör tarihinin esas alınacağı, "Katılımcılara Yönelik Müeyyideler" başlıklı 16. maddesinde de; (1) Katılımcının yanıltıcı veya gerçeğe aykırı bilgi verdiğinin veya belge ibraz ettiğinin, Türk malı imajına zarar verdiğinin, kalitesiz ürünler sergilediğinin, fuar süresince gösterdiği tanıtıma yönelik yaklaşımının ülkemiz itibarını zedelediğinin, yabancı ürün veya marka sergilediğinin, 2017/4 sayılı Karar kapsamı dışında başka bir mevzuat kapsamında aynı harcama kalemleri için destek aldığının veya 2017/4 sayılı Karar hükümlerine aykırı fiillerde bulunduğunun tespiti halinde destek talebinin kabul edilmeyeceği, bu fiillerin ödeme yapıldıktan sonra belirlenmesi durumunda 2017/4 sayılı Kararın 10 uncu maddesi hükmü çerçevesinde işlem yapılacağı, hükümlerine yer verilmiş, Ek-2 Fuar Desteği İçin İbraz Edilmesi Gereken Bilgi ve Belgeler başlıklı bölümünde; katılımcının fuara katıldığını ve metrekare bilgisini tevsik edici belgenin aslı veya örneği (fatura, sözleşme, ödeme belgesi, katalog, pasaport, ulaşıma ilişkin bilet veya biniş kartı, konaklama belgesi gibi) kuralı yer almış bulunmaktadır. Dava dosyasının incelenmesinden, davacı şirketin 22-25/08/2019 tarihleri arasında Güney Afrika'da düzenlenen ... fuarına katılım sağladığı ve anılan bu fuar hakkında Ticaret Bakanlığı'nın ... tarihli ve E... sayılı yazısı ile katılımcı bazı firmaların organizatörlere elden ödeme yapıldığına dair bilgilerin geldiği gerekçesiyle yapılacak araştırma neticesinde idarelerince işlem tesis edilmesinin istenildiği ve bu kapsamda 26.08.2020 tarihli yazı ile davacı şirketten ödemeye ilişkin belgelerin ibraz edilmesi hususunun, aksi halde geri alım sürecinin başlatılacağının ihtaren bildirildiği, sonrasında yapılan incelemede de stand kira bedelinin yetkili organizatör hesabına ödendiğini gösterir muteber banka onaylı ödeme belgelerinin iletilmemiş olduğunun tespiti üzerine davalı Bakanlığın 24.08.2020 tarihli yazısı esas alınarak, yapılan ödemenin haksız olarak yapıldığından bahisle ödenen tutarın faizi ile birlikte iadesinin istenilmesine ilişkin dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır. 2017/4 Karar No'lu Yurt Dışında Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Karar'ın amacı, katılımcıların yurt dışında gerçekleştirdikleri fuar iştiraklerinin ve organizatörler tarafından yapılan tanıtım harcamalarının desteklenmesi suretiyle, Türk ihraç ürünlerinin dış pazarlarda tanıtılması ve ihracatın artırılmasına katkı sağlanması olup, katılımcıların da mevzuatta belirtilen usullere göre bu katılımı sağlaması ve katılım için gereken tüm bilgi ve belgeleri idareye sunmuş olması gerektiği açıktır. Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinde, ödemelerin bankacılık sistemleri kullanılarak yapılması şartı getirilmiş, elden banka hesabına yapılan ödemelerin Yeminli Mali Müşavirlik raporu ile tevsik edilmesi halinde de kabul edileceği düzenlenmiş olmasına karşın, organizatör firmanın bir Sudan şirketi olması ve Sudan'a uygulanan ekonomik ambargo gereği Sudan menşeli gerçek veya tüzel kişiye banka aracılığıyla yabancı para cinsinden para gönderiminin mümkün olmaması nedeniyle davacı tarafından uluslararası bankacılık sistemine entegre olunmadığından organizatör firmaya banka aracılığıyla fuar katılım ödemelerinin yapılamadığı ileri sürülmekte ise de, fuar ana organizatörünün ülkemizde veya üçüncü bir ülkede yerleşik bir kuruluşu ödeme merci olarak belirlemesi durumunda Bakanlık tarafından yurt dışı temsilciliğinden durumun teyit edilmesi durumunda ödeme kabul etmeye yetkilendirilen merciilere yapılan ödemelerin mevzuat çerçevesinde uygun görüldüğü, yine davacı firmanın aracılığıyla katıldığı ... Hizm. Ltd. Şti.nin, organizatör firma ile yaptığı temsilcilik anlaşmasıyla; temsilciyi Türkiye'deki satışlardan sorumlu olarak fuarlarda satış temsilcisi olması için atandığı ve temsilci firmanın da Pretorya Ticaret Müşavirliğini muhatap e-postadan söz konusu fuara yönelik katılım bedelleri konusunda bilgilendirme yaptığı dikkate alındığında, davacı tarafından tek taraflı düzenlenmiş olan bir makbuzla ödeme yapıldığının ortaya konulmasının, yasal düzenleme ile harcama yapıldığının tespitini ya da uygun ödeme yöntemi olarak kabulünü sağlayan belgelerden olduğunu, uyuşmazlığa konu ödemenin yapıldığını tevsik edici başkaca herhangi bir bilgi veya belgenin de sunulmaması karşısında kabulü olası değildir. Bu durumda, yasal olarak belirlenen usullere uyulmaksızın, elden makbuzla yapılan ödemenin, bu ödemenin yapıldığını tevsik edici başkaca herhangi bir bilgi veya belgenin de sunulmaması karşısında mevzuata uygun olarak harcamanın yapıldığını gösteren geçerli bir belge olduğunu ortaya koymadığından, söz konusu belge geçerli kabul edilerek davacıya yapılan ödemenin yasal faiziyle birlikte iadesinin istenilmesine yönelik işlem tesisinde ve bu işlemin gerçekleştirilmesine dayanak oluşturan, davalı Bakanlığın; 2017/4 sayılı Yurt Dışında Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Karar ve Kararın Uygulanma Usul ve Esasları Genelgesi çerçevesinde usulüne uygun yapılan bilgi ve belgeye göre değerlendirme yapılmasını öngören işleminde, mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ : Davacı şirket, 22-25 Ağustos 2019 tarihleri arasında Güney Afrika'da düzenlenen ... fuarına katılmış ve fuar destek ödemesi almıştır. Anılan fuar hakkında tüm İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliklerine gönderilen Ticaret Bakanlığı'nın ... tarihli ve E... sayılı yazısı ile katılımcı bazı firmaların organizatörlere elden ödeme yaptığına dair bilgilerin geldiği belirtilerek yapılacak araştırma neticesinde idarelerince 2017/4 sayılı Yurtdışında Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Karar ve Kararın Uygulama Usul ve Esasları Genelgesi çerçevesinde işlem tesis edilmesi istenilmiştir. Bu kapsamda, İstanbul İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği'nin 26/08/2020 tarihli yazısı ile davacı şirketten ödemeye ilişkin belgeleri ibraz etmesi istenilmiş ve ... tarih ve ... sayılı işlemle de stand kira bedelinin yetkili organizatör hesabına ödendiğini gösterir muteber banka onaylı ödeme belgelerinin iletilmemiş olması nedeniyle fuar desteği kapsamında gerçekleştirilen ödemenin gecikme faizi ile birlikte toplam 123.407,38 TL olarak geri ödenmesi istenilmiş, aksi takdirde 6183 sayılı Kanun uyarınca tahsil edileceği bildirilmiştir. Bunun üzerine de bakılan dava açılmıştır. İNCELEME VE GEREKÇE: USUL YÖNÜNDEN: 1- Ticaret Bakanlığı'nın usule ilişkin itirazlarının incelenmesi: Davalı idare tarafından, davanın, idarelerinin 24/08/2020 tarihli işleminin iptali istemine yönelik kısmının süre yönünden incelenmesi gerektiği, ayrıca bakılan davada yetki bakımından Ankara İdare Mahkemelerinin yetkili olduğu, diğer davalı idarenin 30/09/2020 tarihli işlemi yönünden Bakanlıklarına husumet yöneltilemeyeceği ileri sürülmüştür. Yargılama usulüne ilişkin yetki hususu, İdare Mahkemelerinin görevli olduğu uyuşmazlıklarda dikkate alınabilecek bir konu olup ilk derece mahkemesi sıfatıyla Danıştay'ın görevli olduğu davalarda ileri sürülebilecek bir itiraz değildir. Uyuşmazlık konusu olayda, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğü'nün ... tarihli ve ... sayılı işleminin ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlem niteliğinde olması nedeniyle davanın ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda görülecek davalardan olduğu gerekçesiyle görev yönünden davanın reddine karar verilerek dava dosyası Danıştay'a gönderildiğinden ve anılan gerekçe Dairemizce de yerinde görüldüğünden, davalı idarenin yetki itirazının incelenmesine hukuki olanak kalmamıştır. Diğer taraftan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasında, dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştay'da ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gün olduğu; 4. fıkrasında, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabileceği; 8. maddesinin 1. fıkrasında, sürelerin tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayacağı kurala bağlanmıştır. Anılan hükümlerin incelenmesinden; bir düzenleyici işleme karşı ilan tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açılabileceği gibi söz konusu düzenleyici işleme dayanılarak tesis edilen bir uygulama işleminin varlığı hâlinde, uygulama işleminin tebliğinden itibaren altmış gün içinde birel veya düzenleyici işleme yahut her ikisine birden dava açılabileceği görülmektedir. Bakılan davanın, Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğü'nün ... tarihli ve ... sayılı işlemine karşı İstanbul İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği'nin ... tarih ve ... sayılı uygulama işlemi üzerine 23/10/2020 tarihinde, dolayısıyla 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca 60 günlük yasal süre içinde açıldığı anlaşılmıştır. Bu itibarla, davalı idarenin süre itirazına itibar edilmemiştir. Öte yandan, İstanbul İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği'nin ... tarih ve ... sayılı işlemi de dava konusu olmakla birlikte bu işlem yönünden İstanbul İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin davalı konumunda yer aldığı, kaldı ki anılan işlemin davalı Bakanlığın Talimatına dayandığı, dolayısıyla davalı Bakanlığın bu işleme yönelik husumet itirazının da yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır. 2- İstanbul İhracatçılar Birliği Genel Sekreterliği'nin usule ilişkin itirazının incelenmesi: Davalı idare tarafından, yurt dışı fuar organizasyonları kapsamındaki destek başvurularını değerlendirmek, ödemeleri yapmak ve gerektiğinde ödemeleri geri almak yetkisinin Ticaret Bakanlığında olduğu, idarelerinin sadece Bakanlığın talimatını yerine getirdiği, bu nedenle hasım mevkinden çıkarılmaları gerektiği ileri sürülmüştür. Uyuşmazlık konusu olayda, uygulama işleminin davalı Bakanlığın Talimatı üzerine dahi olsa davalı İstanbul İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği tarafından tesis edildiği açık olduğundan, husumet itirazı yerinde görülmemiştir. ESAS YÖNÜNDEN: İlgili Mevzuat: 2976 sayılı Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "Dış ticaretin, ülke ekonomisinin yararına düzenlenmesini sağlamak amacıyla ithalat, ihracat ve diğer dış ticaret işlemleri üzerine vergi ve benzeri yükümlülükler dışında ek mali yükümlülükler konulması ve kaldırılması, bu yükümlülüklere ilişkin esasların tespit edilmesi ve oluşan fonların kullanılması bu Kanun hükümlerine göre yürütülür." hükmü yer almaktadır. 637 sayılı Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin "Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu" başlıklı 37. maddesinde, "(1) İhracata yönelik Devlet destekleri kapsamında Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ile ilgili yetki ve görevler ile her türlü işlemler Bakanlık tarafından yürütülür. (2) Bakanlık, Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında yapılan ödemelere ilişkin iş ve işlemleri, Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile görevlendireceği ilgili diğer kurum ve kuruluşlar vasıtasıyla da gerçekleştirebilir. İhracata yönelik Devlet destekleri kapsamında Destekleme Fiyat İstikrar Fonuna aktarılmak üzere ilgili yıl merkezi yönetim bütçe kanununda Bakanlık bütçesi için öngörülen ödenek, ilgili mevzuatı çerçevesinde yapılacak destek ödemelerinde kullanılmak üzere, ilgili kuruluşlar tarafından bildirilen tutarların karşılanması için Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonuna tahakkuka bağlanmak suretiyle ödenir. Aktarılan bu tutar, ihracata yönelik Devlet desteklerine dair mevzuat hükümleri çerçevesinde kullandırılır. Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında yapılan destek ödemelerinin Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile Bakanlıkça görevlendirilen ilgili diğer kurum ve kuruluşlar vasıtasıyla yapılması halinde, ilgili mevzuatında belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde destekten yararlanmak isteyen başvuru sahipleri bu kuruluşlara başvurur. Başvuruya istinaden bu kuruluşlarca ilgili mevzuatında belirtilen usul ve esaslar kapsamında inceleme yapılır ve destek ödemeleri tutarları tespit edilir. Destek ödemelerine ilişkin tahakkuk listeleri bu kuruluşlarca Bakanlığa sunularak Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan başvuru sahiplerinin hesabına aktarılması gereken tutarlar bildirilir. Bakanlık münhasıran bu tahakkuk listelerine istinaden Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan gerekli ödemelerin yapılmasını bu maddeye istinaden belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde sağlar. Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan bu şekilde yapılan destek ödemelerine ilişkin olarak Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile Bakanlıkça görevlendirilen ilgili diğer kurum ve kuruluşlar Bakanlığa karşı malî açıdan sorumludur. Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında verilen krediler ile yapılan fazla veya yersiz ödemeler amme alacağı sayılır ve Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile Bakanlıkça görevlendirilen ilgili diğer kurum ve kuruluşlar nezdinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında yapılan ödemelere ilişkin olarak ortaya çıkmış veya çıkacak hukukî ihtilaflar sonucunda mahkemelerce hak sahiplerine ödenmesine karar verilen Devlet destekleri kapsamındaki ödemeler de Bakanlıkça Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan yapılır. (3) Bu madde kapsamında Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan yapılan ihracata yönelik Devlet desteklerinin harcanması, belgelendirilmesi, muhasebeleştirilmesi, belgelerin muhafazası ve ibrazı, raporlanması, kontrolü ile Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile Bakanlık tarafından bu madde çerçevesinde görevlendirilen ilgili diğer kurum ve kuruluşların denetimine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir." hükmü yer almıştır. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin, dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan haliyle; "Ticaret Bakanlığı" başlıklı Onaltıncı Bölümünün "Görev" başlıklı 441. maddesinde, "(1) Ticaret Bakanlığının görev ve yetkileri şunlardır: a) İç ve dış ticaret hizmetlerine ilişkin ana hedef ve politikaların belirlenmesine yardımcı olmak ve belirlenen dış ticaret politikasını geliştirmek amacıyla çalışmalar yapmak ve gerekli koordinasyonu sağlamak, b) Ekonomik faaliyetlerin dış ticarete dönük yapılandırılması için gerekli tedbirleri almak, uygulamak ve bu tedbirlerin ilgili kamu ve özel kurum ve kuruluşlarca uygulanmasının ve koordinasyonunun sağlanması konusunda çalışmalar yürütmek, ... k) Ticaret odaları, sanayi odaları, ticaret ve sanayi odaları, deniz ticaret odaları, ticaret borsaları, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarına ait hizmetleri, ilgili diğer bakanlıklarla işbirliği suretiyle yürütmek, Türkiye İhracatçılar Meclisi ve İhracatçı Birliklerine ilişkin çalışmaları yürütmek, ... p) Dünya ticaretinden alınan payın artırılmasını ve sürdürülebilir ihracat artışını sağlamak üzere ihracatın pazar ve ürün çeşitliliğini genişletmeye yönelik gerekli tedbirleri almak ve buna yönelik destek yöntemlerini geliştirmek ve uygulamak, .. v) Kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle verilen diğer görevleri yapmak."; "İhracat Genel Müdürlüğü" başlıklı 444. maddesinde, "(1) İhracat Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: a) İhracatın kalkınma planları ve yıllık programlardaki ilke, hedef ve politikalar yönünde ülke ekonomisi yararına düzenlenmesini, desteklenmesini ve geliştirilmesini sağlamak, ... ğ) Türkiye İhracatçılar Meclisi ve İhracatçı Birlikleri ile ilgili mevzuatı hazırlamak ve yayımlamak, Türkiye İhracatçılar Meclisi ve İhracatçı Birliklerinin çalışmalarına yardımcı olmak, çalışmalarını izlemek ve denetlemek, Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan ihracata yönelik Devlet destekleri ile Dahilde İşleme Rejimi konularında Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri ve ilgili diğer kurum ve kuruluşları görevlendirmek, h) Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan ihracata yönelik Devlet destekleri ile Dahilde İşleme Rejimi konularında uygulama stratejileri belirlemek, ı) Ülke ihracatının geliştirilmesini teminen yurtiçinde ve yurtdışında ticaret ve alım heyetlerini ve yurtdışı fuar ve sergi düzenlenmesine ilişkin esasları belirlemek, yurtdışı fuar ve sergiler düzenlemek veya düzenlettirmek, ... j) İhracatın desteklenmesine ve ihraç ürünlerinin ülke ve pazarlarının çeşitlendirilmesini sağlamaya yönelik markalaşma ve kümeleşme faaliyetleri, Ar-Ge ve teknoloji geliştirme, elektronik ticaret, yurtdışı pazarlara giriş, yurtiçi ve yurtdışı uluslararası fuarlara katılım, organizasyon ve benzeri her türlü destek programlarını hazırlamak, uygulamak, diğer kurum ve kuruluşlar eliyle uygulanmasını sağlamak, ... l) Bakan tarafından verilen diğer görevleri yapmak." düzenlemeleri yer almıştır. 28/07/1967 tarihli ve 933 sayılı Kanun'un 3/C maddesi ile 2976 sayılı Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun hükümlerine dayanılarak hazırlanan ve 11/01/1995 tarih ve 22168 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 27/12/1994 tarihli ve 94/6401 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki İhracata Yönelik Devlet Yardımları Kararı'nın; "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Karar'in amacı, Kalkınma Planlan ve yıllık Programlardaki toplumsal ve ekonomik hedeflerin gerçekleştirilmesi amacıyla yapılacak faaliyetlerin, uluslararası kuruluşlara olan yükümlülüklerimize aykırılık teşkil etmeyecek yöntemlerle desteklenmesidir."; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Karar, bölgeler arası farklılıklardan kaynaklanan ekonomik ve sosyal dezavantajların ortadan kaldırılmasına, yeni eğitim olanakları sağlanarak istihdamın güçlendirilmesine, özellikle yeni ürün, üretim sistemi ve teknoloji kullanan sektörlerde araştırma ve geliştirme programlarının uygulanmasına, aynı üretim alanında faaliyet gösteren küçük ve orta ölçekli işletmelerin örgütlenmelerine, çevre sorunlarının önlenmesi için sanayinin yeniden yapılanmasına, GATT taahhütlerimiz çerçevesinde tarım ürünlerinin desteklenmesine, ürünlerimizin uluslararası alanlarda tanıtıma ve pazarlanmasına ilişkin devlet yardımlarım kapsar. "; "Devlet Yardımları" başlıklı 3. maddesinde, "Bu Karar; ... c) Yurt içi ve yurt dışı uluslararası nitelikteki ihtisas fuarlarına ilişkin yardımları, ... kapsar."; "Yetki" başlıklı 4. maddesinde, "Bu Karar'ın yürütülmesine ilişkin her türlü düzenlemeyi yapmaya, Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu yetkilidir."; "Uygulama Usul ve Esasları" başlıklı 5. maddesinde, "Bu Karar kapsamında Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu'nca belirlenecek devlet yardımlarının uygulanması ve takibi Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından yürütülür."; "Kaynak" başlıklı 6. maddesinde, "Bu Karar kapsamında sağlanacak devlet yardımları için gerekli olan kaynak; Genel Bütçe içerisinde yer alan Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ve bu Fon'a transfer edilecek ödeneklerdir." düzenlemeleri yer almaktadır. 27/12/1994 tarihli ve 94/6401 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına istinaden Para Kredi ve Koordinasyon Kurulu tarafından hazırlanarak yürürlüğe konulan 2017/4 sayılı Yurt Dışında Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Karar'ın; "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Karar ile katılımcıların yurt dışında gerçekleştirdikleri fuar iştiraklerinin ve organizatörler tarafından yapılan tanıtım harcamalarının desteklenmesi suretiyle, Türk ihraç ürünlerinin dış pazarlarda tanıtılması ve ihracatın artırılmasına katkı sağlanması amaçlanmaktadır."; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "(1) Bu Karar kapsamındaki desteklerden Türk Ticaret Kanunu hükümleri çerçevesinde kurulmuş, ihracatçı birliğine üye şirket ile Türkiye’de yerleşik üretici/imalatçı organizasyonları yararlandırılır."; "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "(1) Bu Karar’da geçen; a) Bakanlık: Ekonomi Bakanlığı’nı, b) Organizatör: 2010/5 sayılı Yurt Dışında Fuar Düzenlenmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Tebliğ çerçevesinde, Bakanlık tarafından adlarına geçici belge veya belge düzenlenmiş, yurt dışı fuar organizasyonu gerçekleştirme yetkisi verilen firma veya kuruluşları, c) Katılımcı: Bu Karar kapsamındaki yurt dışı fuar organizasyonlarına veya Bakanlıkça (İhracat Genel Müdürlüğü) belirlenerek ilan edilen ve yurt dışında düzenlenen desteklenecek sektörel nitelikteki uluslararası fuarlar listesinde yer alan fuarlara katılım sağlayan Türk Ticaret Kanunu hükümleri çerçevesinde kurulmuş, ihracatçı birliğine üye şirket ile Türkiye’de yerleşik üretici/imalatçı organizasyonunu, ... d) Yurt Dışı Fuar Organizasyonu: Türk ihraç ürünlerinin tanıtılması ve pazarlanması amacıyla Bakanlık tarafından görevlendirilen organizatör koordinatörlüğünde yurt dışında düzenlenen; Türk İhraç Ürünleri Fuarı, Sektörel Türk İhraç Ürünleri Fuarı, Yabancı Firma Katılımlı Sektörel Fuar ve Milli Katılım organizasyonunu, ... h) Bireysel Katılım: İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliklerinden gelen taleplere istinaden veya re’sen Bakanlıkça (İhracat Genel Müdürlüğü) belirlenerek Bakanlık resmi web sayfasında ilan edilen ve yurt dışında düzenlenen desteklenecek sektörel nitelikteki uluslararası fuarlar listesinde yer alan fuarlara katılımcıların doğrudan katılımlarını, ı) Desteğe Esas Tutar: Bakanlık (İhracat Genel Müdürlüğü) tarafından belirlenerek Bakanlık resmi web sayfasında ilan edilen; yer kirası, nakliye, ulaşım ve standa ilişkin giderlere karşılık olarak katılımcıya metrekare bazında ödenecek bedeli, i) Genelge: Bu Karar’ın Uygulama Usul ve Esasları Genelgesini, ifade eder."; "Fuar Katılımlarının Desteklenmesi" başlıklı 5. maddesinde, "(1) Katılımcılar tarafından yurt dışı fuar organizasyonu kapsamında gerçekleştirilen fuar katılımları ve bireysel katılımlar, katılımcının stand alanının metrekare cinsinden büyüklüğü dikkate alınmak suretiyle desteklenir. (2) Söz konusu desteğe esas tutar, yurt dışı fuar organizasyonlarında her fuar için ayrı ayrı belirlenir. Bireysel katılımı desteklenen sektörel nitelikteki uluslararası fuarlarda ise her fuar için ayrı ayrı belirlenebileceği gibi ülke ve/veya sektör bazında da belirlenebilir."; "Uygulama" başlıklı 9. maddesinde, "Bu Karar kapsamında, destek başvurularını sonuçlandırmaya yönelik istenen bilgi, belge ve uygulamaya dair diğer hususlar Bakanlıkça düzenlenecek Genelge ile belirlenir."; "Müeyyide" başlıklı 10. maddesinde, "Bu Karar kapsamında katılımcıya veya organizatöre haksız ve/veya yersiz ödeme yapıldığının tespiti halinde, geri alma işlemi için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır."; "Yetki" başlıklı 11. maddesinde, "(1) Bu Karar’da düzenlenen hususlara ilişkin uygulama usul ve esaslarını belirlemeye, uygulamaya ilişkin talimatlar vermeye, uygulamada ortaya çıkacak mücbir sebep, özel ve zorunlu durumlar ile ihtilafları inceleyip sonuçlandırmaya, gerekli görülmesi durumunda destek oranlarını ve üst limitlerini azaltmaya, ödenecek destek miktarını her türlü kamu alacağına karşılık mahsup etmeye ve bütçe imkânları çerçevesinde destek kapsamında değerlendirilecek harcama ve destek ödeme miktarlarını kısıtlamaya Bakanlık yetkilidir." kurallarına yer verilmiştir. Anılan Karar uyarınca yürürlüğe konulan ve dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan Yurt Dışında Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Kararın Uygulama Usul ve Esasları Genelgesi'nin; "Organizatörlerin Tanıtım Desteği Kapsamındaki Ödemelerine Dair Hususlar ile Katılımcıların Fuara İştiraklerini Tevsiken Ödeme Belgesi Sunmaları Halinde Uygulanacak Hususlar" başlıklı 10. maddesinde, "(1) Organizatörlerin tanıtım desteği kapsamındaki harcamalarına ilişkin ödemeleri ile katılımcıların yapacağı ödemelerin bankacılık sistemi çerçevesinde düzenlenen ödeme belgeleri ile tevsik edilmesi gereklidir. Katılımcı/organizatör tarafından bu şekilde yapılmayan ödemeler, fuar destek başvurusu kapsamında değerlendirmeye alınmaz. (2) Katılımcılar, yurt dışındaki fuar iştirakleri kapsamındaki ödemelerini, katılımcılara veya katılımcılar adına harcama yapmaya yetkili kişilere ait banka hesabından destek müracaatı süresi içinde fuarın yetkili organizatörünün hesabına veya faturada açıkça belirtilen hesaba aktarmakla yükümlüdür. (3) Katılımcı tarafından yapılan ödemeler, bankacılık sistemi içinde tevsik edilebilmek ve banka tarafından fuar bitiminden sonraki destek müracaatı süresi içinde ilgili hesaba aktarılacak şekilde yapılmak şartlarıyla, firma kredi kartı ile tek çekimde veya taksitlendirilerek ödenebilir. (4) Kredi kartı ile ödeme işlemlerinde katılımcı tüzel kişisine ait kredi kartlarının yanı sıra, bu firma adına harcama yapmaya yetkili kişilere ait kredi kartları ile yapılan ödemeler de kabul edilir. (5) Harcama yapmaya yetkili kişi olarak, şirket ortakları ve şirket çalışanları ile katılımcı tarafından harcama yapma yetkisi verildiği imza sirkülerinde belirtilen şahıslar kabul edilir. (6) Banka hesabına elden yapılan ödemeler ve katılımcının verdiği cirolu çekler ile yapılan ödemeler değerlendirmeye alınmaz. (7) Katılımcı tarafından banka hesabına elden yapılan ödemelerin katılımcının muhasebe kayıtları ile uyumlu olduğunun Yeminli Mali Müşavirlik (YMM) raporu ile tevsik edilmesi halinde bu şekilde yapılan ödemeler de değerlendirmeye alınır. (8) Organizatör tanıtım desteğinin başvurusu sırasında ibraz edilen ödeme belgesi üzerinde sadece işlem tarihinin yer alması durumunda işlem tarihi, hem işlem hem de valör tarihinin yer alması durumunda valör tarihi esas alınır."; "Katılımcılara Yönelik Müeyyideler" başlıklı 16. maddesinde, "(1) Katılımcının yanıltıcı veya gerçeğe aykırı bilgi verdiğinin veya belge ibraz ettiğinin, Türk malı imajına zarar verdiğinin, kalitesiz ürünler sergilediğinin, fuar süresince gösterdiği tanıtıma yönelik yaklaşımının ülkemiz itibarını zedelediğinin, yabancı ürün veya marka sergilediğinin, 2017/4 sayılı Karar kapsamı dışında başka bir mevzuat kapsamında aynı harcama kalemleri için destek aldığının veya 2017/4 sayılı Karar hükümlerine aykırı fiillerde bulunduğunun tespiti halinde destek talebi kabul edilmez. Bu fiillerin ödeme yapıldıktan sonra belirlenmesi durumunda 2017/4 sayılı Kararın 10 uncu maddesi hükmü çerçevesinde işlem yapılır."; "Yetki" başlıklı 17. maddesinde, "(1) Bu Genelgeye ilişkin talimatlar vermeye, Genelgenin eklerinde gerekli değişiklikleri yapmaya, özel ve zorunlu durumlar ile mücbir sebep hallerinde ortaya çıkacak hususları inceleyip sonuçlandırmaya ve desteğe esas tutarda değişiklik yapmaya Bakanlık (İhracat Genel Müdürlüğü) yetkilidir." düzenlemeleri yer almıştır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 1 - Dava Konusu Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğü'nün ... tarihli ve ... sayılı işleminin İncelenmesi: Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir. Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler. Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Normlar hiyerarşisine göre, kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir. Yukarıda aktarılan mevzuata göre, davalı idarenin, Türk ihraç ürünlerinin dış pazarlarda tanıtılması ve ihracatın artırılmasına katkı sağlanmasını desteklemek amacıyla Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan yapılacak ihracata yönelik Devlet desteklerine ilişkin ülke politikalarını belirlemek, bu kapsamda yurt içi ve yurt dışı uluslararası fuarlara katılım, organizasyon ve destek programlarının esaslarını (gerekli belgeleri, destek tutarlarını vb.) tespit edip gerektiğinde uygulamayı yürütmek üzere İhracatçı Birliklerini görevlendirmek ve bunların çalışmalarını yönetip denetlemek, uygulamada oluşan tereddütleri giderip talimatlar vermek, mücbir sebep, özel ve zorunlu durumlar ile ihtilafları inceleyip sonuçlandırmak hususlarında yetkili bulunduğu açıktır. Bu çerçevede, davalı idarenin destek başvurularına esas koşulları, bu başvurularda istenen bilgi, belge ve uygulamaya dair diğer hususları belirlemek ve yapılacak ödemelerin bankacılık sistemi dahilinde düzenlenen ödeme belgeleri ile tevsik edilmesini istemek hususlarında düzenleme yapabileceğinde şüphe bulunmamaktadır. Bu itibarla, dava konusu işlemde yetki ve şekil yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. İdari işlem ile ulaşılmak istenen nihai sonuç olan idari işlemin amaç unsurunun her zaman "kamu yararı" olması gerekmektedir. Dava konusu düzenleyici işlemin amacı, Yurt Dışında Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Kararın Uygulama Usul ve Esasları Genelgesi'nin 10. maddesi hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilmeyen ödeme işlemlerinin yer aldığı sonuçlandırılmamış başvuruların değerlendirmeye alınmaması, söz konusu maddeye mugayir nitelik taşıyan ancak sonuçlandırılarak tahakkuk aşamasında olan başvurulara ilişkin olarak Bakanlığa bilgi verilmesi, anılan maddeye aykırı ödeme biçimleri barındıran destek başvuruları üzerine firmalara yapılmış olan haksız destek ödemelerinin ise geri alınması suretiyle oluşan kamu zararının engellenmesi; bir diğer ifadeyle, dayanağı mevzuatta, katılımcının desteğe konu fuara katılımının ve ilgili ödemelerinin fiilen ve hukuken gerçekleştiğinin tereddütsüz bir şekilde ortaya konulabilmesi ve suistimallerin önlenmesi amacıyla getirilen banka aracılığıyla ödeme kuralının, yani elden ödeme yasağının uygulanmasının sağlanmasıdır. Bu itibarla, dava konusu Bakanlık işleminin, bu amacın gerçekleştirilmesini sağlamanın ötesinde bir uygulama içermediği ve kamu yararı amacıyla hazırlandığı açık olup, işlemde amaç unsuru yönüyle de hukuka aykırı bir yön bulunmamaktadır. Gerek yargısal kararlarda gerekse öğretide idari işlemin sebep unsuru, işlemin yapılmasını gerektiren hukuki işlem veya olay olarak tanımlanmaktadır. Sebep, idareyi işlem yapmaya yönelten tüm etkenler olup, işlemin bir tür gerekçesidir. Dava konusu işlemin, 27/12/1994 tarih ve 94/6401 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki İhracata Yönelik Devlet Yardımları Kararına istinaden Para Kredi ve Koordinasyon Kurulu tarafından hazırlanarak yürürlüğe konulan 2017/4 sayılı Yurt Dışı Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Karar ve bu Karara ilişkin uygulamayı göstermek üzere Bakanlıkça çıkarılan Uygulama Usul ve Esasları Genelgesi'nin verdiği yetki doğrultusunda, destek başvurularına ilişkin ödemelerde usule aykırı şekilde elden ödeme yapıldığı yönündeki tespitler dikkate alınarak tesis edilmesi karşısında, hukuki ve maddi gerekçelerinin olduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemde sebep unsuru yönüyle de hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Bir idari işlemin konu unsuru ise, o işlemin hukuk aleminde yaptığı etki ve doğurduğu hukuki sonuç veya hüküm olarak ifade edilmektedir. İşlemin konusu, onun içeriğidir. İşlemin konusunun hukuka ve genel ahlaka aykırı olmaması, ayrıca imkansız bulunmaması gerekir. İptali istenilen işlemin konusunu, anılan fuar kapsamında tüm firma başvurularının başta fuar katılım bedellerinin ödeme usülleri olmak üzere, ihracatçı birlikleri genel sekreterliklerinin firmalardan başvuruya ilişkin ilave bilgi ve belge talep edebileceği hükmü de göz önüne alınarak yeniden incelenmesi, Genelgenin 10. maddesi hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilmeyen ödeme işlemlerinin yer aldığı sonuçlandırılmamış başvuruların değerlendirmeye alınmaması, söz konusu maddeye mugayir nitelik taşıyan ancak sonuçlandırılarak tahakkuk aşamasında olan başvurulara ilişkin olarak Bakanlığa bilgi verilmesi, anılan maddeye aykırı ödeme biçimleri barındıran destek başvuruları üzerine firmalara yapılmış olan haksız destek ödemelerinin ise geri alınması yönündeki talimat oluşturduğundan, bu hâliyle dava konusu düzenlemenin konu unsuru yönünden de hukuka uygun bulunduğu anlaşılmıştır. Bu durumda, Ticaret Bakanlığı'nın dava konusu işleminde hukuka ve kamu yararı ile hizmet gereklerine aykırılık görülmemektedir. Dava Konusu Bireysel İşlemin İncelenmesi: Dava konusu ... tarih ve ... sayılı İstanbul İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği işlemi ile davacının 22-25 Ağustos 2019 tarihleri arasında Johannesburg/Güney Afrika'da düzenlenen "..." fuarına katılması nedeniyle aldığı fuar destek ödemesi gecikme faizi ile birlikte toplam 123.407,38 TL olarak geri istenilmiştir. Yukarıda aktarılan mevzuat hükümleriyle verilen açık yetkiye istinaden davalı idarece çıkarılan Yurt Dışında Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Kararın Uygulama Usul ve Esasları Genelgesi'nin 10. maddesinde, katılımcının desteğe konu fuara katılımının ve ilgili ödemelerinin fiilen ve hukuken gerçekleştiğinin tereddütsüz bir şekilde ortaya konulabilmesi ve suistimallerin önlenmesi amacıyla fuar katılım bedellerinin ödeme usulü olarak ödemelerin bankacılık sistemleri kullanılarak yapılması şartı getirilmiş, elden banka hesabına yapılan ödemelerin ise katılımcının muhasebe kayıtları ile uyumlu olduğunun Yeminli Mali Müşavirlik raporu ile tevsik edilmesi halinde kabul edileceği düzenlenmiştir. Buna karşın, davacı tarafından fuar katılım ödemeleri organizatör firmaya elden yapılmış ve bu ödemeye ilişkin olarak dava dilekçesi ekinde sunulan tahsilat makbuzu organizatör firma tarafından düzenlenmiş olup, bu husus davacı tarafından da açıkça kabul edilmektedir. Dolayısıyla uyuşmazlıkta, destek ödemesine konu fuar katılım ücretinin elden ödendiği hususunda ihtilaf bulunmamaktadır. Her ne kadar davacı tarafından, organizatör firmanın bir Sudan şirketi olması ve Sudan'a uygulanan ekonomik ambargo gereği Sudan menşeli gerçek veya tüzel kişiye banka aracılığıyla yabancı para cinsinden para gönderiminin mümkün olmaması nedeniyle uluslararası bankacılık sistemine entegre olunmadığından organizatör firmaya banka aracılığıyla fuar katılım ödemelerinin yapılamadığı ileri sürülmekte ise de, fuar ana organizatörünün ülkemizde veya üçüncü bir ülkede yerleşik bir kuruluşu ödeme merci olarak belirlemesi durumunda Bakanlık tarafından yurt dışı temsilciliğinden teyit edilmesi kaydıyla ödeme kabul etmeye yetkilendirilen merciilere yapılan ödemelerin mevzuat çerçevesinde uygun görüldüğü, nitekim organizatör firma olan ... Ltd.'nin, ... Hizm. Ltd. Şti. ile yaptığı temsilcilik anlaşmasıyla adı geçen temsilciyi Türkiye'deki satışlardan sorumlu olarak fuarlarda satış temsilcisi olması için atadığı ve temsilci firmanın da Pretorya Büyükelçiliği Ticaret Müşavirliğini muhatap e-postadan söz konusu fuara yönelik katılım bedelleri konusunda bilgilendirme yaptığı anlaşılmıştır. Buna göre, yukarıda aktarılan şekilde mevzuata uygun olarak banka aracılığıyla ödeme yapılmasının mümkün olduğu, yani davacıyı elden ödeme yapmaya zorlayıcı bir sebebin (mücbir sebebin) de bulunmadığı da dikkate alındığında, davacı tarafından elden yapılan ödemenin mevzuata ve destek ödemesine uygun olduğunun kabul edilebilmesi için, bu ödemenin davacı şirketin muhasebe kayıtları ile uyumlu olduğunun Yeminli Mali Müşavirlik raporu ile tevsik edilmesinin zorunlu olduğu, uyuşmazlıkta ise davacı tarafından bahse konu raporun sunulmadığı gibi yapılan ödeme üzerine organizatör firmaca tek taraflı olarak düzenlenen makbuzun da bu mahiyette kabul edilemeyeceği, dolayısıyla yapılan ödemenin mevzuatta aranılan koşulları taşımadığı açık olup, anılan yeminli mali müşavirlik raporunun ya da mevzuatta aranılan nitelikteki bir bilgi veya belgenin yargılama aşamasında da sunulmaması karşısında, fuar katılım ödemesinin usulüne uygun yapıldığının kabulü mümkün değildir. Bu durumda, yurt dışı fuarlara katılan katılımcıların mevzuatta belirtilen usullere göre bu katılım sağlaması ve destek ödemesi için idarece belirlenen tüm bilgi ve belgeleri sunmuş olmaları gerektiği açık olup, mevzuatta belirlenen usullere uyulmaksızın, elden yapılan ödeme karşılığında düzenlenen makbuzun mevzuata uygun olarak ödeme yapıldığını gösteren geçerli bir belge olarak kabulünün mümkün olmadığı anlaşıldığından, ayrıca Genelgenin 10. maddesindeki kuralın idarece uygulanmasında açık hataya düşülerek ödeme yapıldığı sonucuna varıldığından, dayanağı mevzuat ile yukarıda hukuka uygunluğu tespit edilen Bakanlık Talimatına istinaden davacıya yapılan destek ödemesinin 6183 sayılı Kanun uyarınca yasal faiziyle birlikte iadesinin istenilmesine yönelik işlemde de hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. DAVANIN REDDİNE, 2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, 3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine, 4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine, 5. Bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 05/03/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.