İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi 2025/217 E. 2025/268 K.

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

13. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO: 2025/217 Esas

KARAR NO: 2025/268 Karar

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ: İSTANBUL 18. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

NUMARASI: 2024/505 esas- 2024/765 karar

KARAR TARİHİ: 05/11/2024

KARŞI TARAF: HASIMSIZ

TALEP: Kıymetli Evrak İptali (Zayi Nedeniyle)

KARAR TARİHİ: 20/02/2025

İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ: Davacı asilin sunmuş olduğu dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin ... Bankası A.Ş, Çemberlitaş Şubesi (Şube Kodu:44), bedelsiz (bedeli belirtilmemiş üstü doldurulmamış boş çekler), keşide tarihi bulunmayan, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı çeklerin müvekkilinin uhdesinde iken kaybolduğunu, çeklerin üçüncü şahısların eline geçmesi halinde müvekkili açısından ciddi maddi ve manevi zararlar doğurabileceğinden, çeklerin iptalini ve ödemeden men yasağı kararı verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ: "....Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Dava kıymetli evraklardan olan çekin iptali istemine ilişkindir. Somut olayda davacı vekili tarafından mahkememize ibraz edilmiş olan dava dilekçesinde özetle; ... Bankası A.Ş, Çemberlitaş Şubesine ait, davacıya verilmiş olan çek defterindeki bedeli belirtilmemiş üstü doldurulmamış, keşide tarihi bulunmayan, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı boş çeklerin zayi nedeniyle iptalini talep ve dava etmiş olduğu görülmüştür. Yasal Mevcuat incelendiğinde; 6102 Sayılı Türk Ticarek Kanunu madde 651'e göre "Kıymetli evrak zayi olduğu takdirde mahkeme tarafından iptaline karar verilebilir. Kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi, senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir. " şeklinde düzenleme ile yine aynı kanunun 652. Maddesinde " İptal kararı üzerine hak sahibi hakkını senetsiz olarak da ileri sürebilir veya yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilir. Bunun dışında iptal usulü ve hükümleri hakkında, kıymetli evrakın çeşitli türlerine ilişkin özel hükümler uygulanır." şeklinde düzenleme mevcut olup bu düzenlemenin ve 818/s. maddesinin yollaması gereği poliçenin iptaline ilişkin hükümler çekin iptalinde de uygulanacaktır. 6102 Sayılı TTK' nın 757 vd. maddelerinde yer alan kambiyo senedinin zayi nedeni ile iptal davası, iradesi dışında kambiyo senedi elinden çıkan kişiye, hakkın senetsiz olarak ileri sürülmesi veya borçludan yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilme imkanı verir (TTK m. 651-652). Aynı Kanunun 759. maddesi uyarınca, iptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zayi olduğunu inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sunmak, çekin bir suretini ibraz etmek yahut da çekin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür. Yargılama esnasında dava dilekçesi bir bütün olarak incelendiğinde davacı keşidecinin boş çek yaprakları sebebi ile işbu davayı açmış olduğu görülmekle yasal düzenleme uyarınca çek iptali davası açma hakkının hamile ait olması, davacı hesap sahibinin çek iptali davası açabilmesi için aktif husumetinin bulunmadığı kanaatine varılmış olup nitekim iptali istenen çek yapraklarının boş olması sebebiyle çek vasfını- kıymetli evrak vasfını taşımadığı, işbu hali ile dava açılmasında hukuki yararın da bulunmadığı kanaatine varılmış olup mahkememizin işbu dosyası ile benzer mahiyette bulunan Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2016/9840 Esas, 2018/2362 Karar Sayılı, 03/04/2018 Tarihli ".... Davacı vekili, müvekkiline ait çek defterinin bazı yapraklarının kaybolduğunu, boş çek yapraklarının kötüniyetli üçüncü kişilerin eline geçmesi halinde müvekkilinin zarara uğrayacağını ileri sürerek çek iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Mahkemece tüm dosya kapsamına göre; çek iptali davası açma yetkisinin çek hamilinde olduğunu, davacının çek keşidecisi olduğunu, dava açmakta hukuki yararı olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.Kararı, davacı vekili temyiz etmiştir. Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına ve kambiyo senedi vasfını kazanmayan boş çek yaprakları için zayi belgesi verilmesinin mümkün bulunmamasına göre, davacı vekilinin tüm temyiz itirazları yerinde değildir." şeklindeki gerekçeli ilamı ve güncel İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesinin 2023/1636 Esas, 2023/1374 Karar Sayılı, 15/09/2023 Tarihli "... TTK'nın 757-764. maddelerinde yer alan yasal düzenlemelere göre çek keşidecisinin zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteme hakkı TTK'nın 651/2. maddesi uyarınca senet üzerinde hak sahibi bulunan hamile aittir. Kıymetli evrakta hakkın senede bağlı olması nedeniyle, senedin zayi olması halinde hak sahibi hamile iptal kararı alarak, hakkını senetsiz olarak ileri sürme, ya da yeni bir kıymetli evrak tanzimini isteme olanağı tanınmak istenmiştir(TTK m.652). Keşidecinin, muhatap bankayı ödemeden men yetkisi bulunmamaktadır. Çek ibraz edildiği takdirde, hak talep eden hamile karşı İİK'nın 72. maddesi uyarınca olumsuz tespit davası açma imkanları mevcut bulunmaktadır. Hukuki yararının bulunması HMK'nın 114/h maddesi uyarınca dava şartıdır.Yine TTK'nın 651/2. maddesi uyarınca iptal davasını açmakta hukuki menfaati olan kişi senede bağlı alacak hakkı olan hamildir. Somut olayda davacı , çeklerin hamili değil çeklerin bağlı olduğu hesabın sahibi olduğu gibi çekler henüz keşide dahi edilmemiş yani kambiyo vasfını haiz olmayan boş çek yaprakları olduğu açıklanmıştır. Keşideci hesap sahibinin boş çekler için iptal talebinde hukuki yararı bulunmamaktadır." şeklindeki gerekçeli ilamı bir bütün olarak incelendiğinde işbu davanın usulden reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir...." gerekçesi ile;"1-Davacının davasının usulden REDDİNE, '' karar verilmiş ve karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; Yerel mahkemece davanın esası hakkında karar verilmeden önce 02.09.2024 tarihinde tesis edilen ödeme yasağı konulması yönünde tedbir kararı verilmesi taleplerinin reddine ilişkin verilen ara karara itiraz edildiğini ve özellikle yaşanabilecek mağduriyetlere karşın; Müvekkilin uhdesinde iken kaybolan çeklerden ... seri numaralı keşide yeri, bedeli ve tarihi boş olan çekin kötü niyetli üçüncü şahsın eline geçtiğini ve doldurularak 02/09/2024 tarihinde ödeme amaçlı takas merkezine ibraz edildiğini ve karşılıksız işlemi gördüğünü, söz konusu çeklerle alakalı bahsi geçen tehlikelerin mahkemeye tevzi edilen dava dilekçesinde de kendileri tarafından izah edildiğini ve bu nedenle ödemeden men ve çeklerin işleme konulamaması için gerekli tedbirlerin mahkemece alınması yönünde ivedilikli olarak talep edildiğini, zira, bununla yetinilmediğin ve yine kendileri tarafından Bakırköy ... Noterliği 02.09.2024 tarih ve ... y.no'lu ihtarname ile davaya konu çeklerle ilgili olarak bankaya acilen mahkemeden talep edilen önlemlerin alınmasını talep etmiş olup, akabinde dava açıldıktan hemen sonra yaşanan bu mağduriyetin haklılıklarını ortaya koyduğunu ve bu nedenle müvekkilin maddi ve manevi zarar gördüğünü ve müvekkilin kaybolan çeklerin iptal edilerek ödeme yasağı konulması talebinde ne kadar haklı olduğunu bir kez daha açıkça ortaya koyduğunu, bununla alakalı ... Bankasına bilgi verildiğini ve mahkemeye bu durum bildirilmesine karşın yerel mahkemece göz göre göre iptal kararının verilmemesi durumunun kendileri tarafından anlaşılabilir olmadığını ve yerel mahkemece verilen nihai kararın istinaf denetimi yapan bölge adliye mahkemesi tarafından kaldırılarak mağduriyetlerinin son bulacağını düşündüklerini beyan etmiştir. Yerel Mahkemenin Nihai Kararında; ''Somut olayda davacı , çeklerin hamili değil çeklerin bağlı olduğu hesabın sahibi olduğu gibi çekler henüz keşide dahi edilmemiş yani kambiyo vasfını haiz olmayan boş çek yaprakları olduğu açıklanmıştır. Keşideci hesap sahibinin boş çekler için iptal talebinde hukuki yararı bulunmamaktadır.'' demek suretiyle davanın reddi kararını verdiğini, Kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, müvekkil şirketin, ... İthalat İhracat Ltd. Şti. Lojistik, tekstil ve inşaat başta olmak üzere iç ve dış ticaret hacmi olan ve sürekli bir şekilde faaliyette bulunan bir ticari kuruluş olduğunu, işbu müvekkil şirketin/ şirket adına kullanılmak üzere ... Bankası A.Ş, Çemberlitaş Şubesi (Şube Kodu:44) 10 yapraklı çek koçanı yaklaşık 2022 yılının 8. Ayında ilgili bankadan tedarik edildiğini, şirket tarafından arabada olduğu beyan edilen çekler müvekkil şirketin arabasında bulunamadığını, kaybolmuş ve ilgili çeklerin çalındığı ve her an kötü niyetli kişilerin eline geçerek müvekkil şirket aleyhine kullanılması yönünde kuvvetli suç şüphesi ortaya çıktığını, Hemen bunun üzerine müvekkil şirket tarafından 19.12.2022 tarihinde ... soruşturma numarasıyla Küçükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığına çekin kaybolduğu ve çalınabileceği ihtimaline binaen suç duyurusunda bulunularak ilgili bildirimin zamanında yapıldığını, Küçükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından ilgili soruşturma dosyasında verilen kararda yetkili Asliye Ticaret Mahkemelerine başvurularak şikayete konu çeklerle alakalı çekin iptali (ziyaı) ve ödemeden men yasağı getirilmesi yönünde karar alınması gerektiği bu nedenle şu aşamada savcılık tarafından karar verilmesine yer olmadığı, ilgili kararların ivedilikle Asliye Ticaret Mahkemelerine başvurmak suretiyle alınması gereğinin açıkça belirtildiğini, İşbu takipsizlik kararına yönelik süresi içerisinde kendileri tarafından gerekli itirazları yapmış olmalarına rağmen takipsizlik kararına yapılan itirazın reddine kesin olmak üzere karar verildiğini, işbu dava dilekçesi ekinde ilgili savcılık soruşturma dosyası ile ilgili bilgileri ve 19.12.2022 tarihli şikayet dilekçesini ekte yerel mahkemeye tüm itirazları da dahil olmak üzere sunmuş olup, dosya incelendiğinde delillerinin görüleceğini, İşbu tarihe kadar müvekkil şirkete ait çeklerin bulunamadığını, gerek çeklerin kötü niyetli kişilerin eline geçmesi ve gerekse bu ihtimal dahilinde şirket aleyhine doğabilecek tüm zarar ve sorumlulukları önlemek amacıyla çekin iptali ve ödemeden men yasağı getirilmesi talebinde bulunma zorunluluğu hasıl olduğunu fakat yerel mahkemenin bunları dikkate almaksızın davanın reddine karar verdiğini, Kaybolan çeklerin detaylarının; ... Bankası A.Ş, Çemberlitaş Şubesi (Şube Kodu:44), bedelsiz (bedeli belirtilmemiş üstü doldurulmamış boş çeklerdir), keşide tarihi bulunmayan, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı, ... seri numaralı şeklinde olduğunu, bu çeklerin iptali için gerekli başvurunun yapılmasının zorunluluk arz ettiğini beyan etmiştir.Uygulamada ve öğretide kendi iradesi dışında birtakım sebeplerle çekleri elinden çıkan, kaybolan, çalınan ve zayi olan kişi/kişiler/şirket/ şirketler Asliye Ticaret Mahkemesine başvurarak kaybolan çeklerin iptali ve ödemeden men yasağının getirilmesini ivedilikle talep etme hakkına sahip olduklarını, Nitekim başvurularının akabinde kendileri tarafından iptali istenen ve ödemeden men yasağı konulması yönünde tedbir talebine konu ... seri numaralı çekin Bakırköy ... İcra Dairesi Müdürlüğü ... E. sayılı kambiyo takibiyle işleme konularak ilerde telafisi imkansız maddi ve manevi zarara ve yeni birtakım mağduriyetlere yol açmıştır denildiğini beyanla, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak talepleri doğrultusunda karar verilmesini talep etmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır. Dava, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 818/1. maddesinin atfı ile 757 vd maddeleri gereği zayii olduğu iddiası ile çekin iptali talebine ilişkindir. Mahkemece davacının çekin keşidecisi olduğu ve keşidecinin çek iptali davası açmakta aktif husumet ehliyeti bulunmadığı ve iptali istenen çek yapraklarının boş olması sebebiyle çek vasfını- kıymetli evrak vasfını taşımadığı, işbu hali ile dava açılmasında hukuki yararının da bulunmadığı gerekçesi ile davanın usulden reddine karar verilmiş, verilen karara karşı davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. 6102 Sayılı TTK'nın 818/1-s maddesinin atfı ile aynı kanunun 757/1 ve 759/1 maddeleri uyarınca; iradesi dışında çek elinden çıkan hamil, çekin kimde olduğu bilinmiyorsa, çekin ödeme yeri veya hamilin yerleşim yerinden çekin iptaline karar verilmesini talep edebilir. Çekin zayii nedeniyle iptali davası açma hakkı hamile ait olup, zayi nedeniyle iptal talebinde bulunan kişi, çekin hamili olduğunu ve çekin kaybolduğunun "kuvvetle muhtemel" olduğunu ispata elverişli deliller sunmalıdır.Keşidecinin, muhatap bankayı ödemeden men yetkisi bulunmamaktadır. Çek ibraz edildiği takdirde, hak talep eden hamile karşı İİK'nın 72. maddesi uyarınca olumsuz tespit davası açma imkanları mevcut bulunmaktadır. Yine TTK'nın 651/2. maddesi uyarınca iptal davasını açmakta hukuki menfaati olan kişi senede bağlı alacak hakkı olan hamildir. Somut olayda davacı, çeklerin hamili değil çeklerin bağlı olduğu hesabın sahibi olduğu gibi çekler henüz keşide dahi edilmemiş yani kambiyo vasfını haiz olmayan boş çek yaprakları olduğu açıklanmıştır. Keşideci hesap sahibinin boş çekler için iptal talebinde hukuki yararı bulunmamaktadır. Bu sebeplerle ilk derece mahkemesince verilen kararda usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı gibi kamu düzenine aykırılık da görülmediğinden, davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK 353/1-b-1 maddesi uyarınca esastan reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.

HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; 1-Davacının istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK' nın 353/1-b1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE, 2-Harçlar Kanunu gereğince istinaf eden tarafından yatırılan istinaf kanun yoluna başvurma harcının hazineye gelir kaydına, 3-Karar tarihi itibariyle yürürlükte bulunan Harçlar Kanunu gereğince istinaf eden davacıdan alınması gereken 615,40-TL istinaf karar harcından, istinaf eden davacı tarafından peşin olarak yatırılan 427,60-TL harcın mahsubu ile bakiye 187,80-TL harcın davacıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına, 4-İstinaf yargılama giderlerinin istinaf talep eden üzerinde bırakılmasına, 5-Artan gider avansı bulunması halinde yatıran tarafa iadesine, 6-Kararın ilk derece mahkemesince taraflara tebliğe gönderilmesine, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda 20/02/2025 tarihinde HMK'nın 362/1-ç maddesi gereğince kesin olarak oy birliği ile karar verildi.