Bölge Adliye Mahkemesi 2023/1504 E. 2026/31 K.

T.C. İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

53.HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO: 2023/1504

KARAR NO : 2026/31

TÜRK MİLLETİ ADINA

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ: TEKİRDAĞ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ: 18/07/2023

NUMARASI : 2022/512 Esas, 2023/431 Karar

DAVANIN KONUSU: Sözleşmenin Uyarlanması

KARAR TARİHİ : 12/01/2026

Taraflar arasında görülen davanın yerel mahkemece yapılan yargılaması sonucunda verilen hükme karşı istinaf yoluna başvurulmuş olup, duruşmasız olarak dosya üzerinde yapılan inceleme ve istinaf talepleriyle sınırlı olarak yapılan değerlendirme sonunda;

GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :

I. DAVA

Davacı vekili, müvekkili ... A.Ş. tarafından davalı ...’nin talebi üzerine üstlenilen “Tekirdağ ... ...Yapım İşi” kapsamında taraflar arasında 19.12.2019 tarihinde sözleşme imzalandığını, sözleşmenin 11. maddesi uyarınca ... Bankası’ndan temin edilen 16.12.2019 tarihli 7.344.000,00 TL bedelli ve 23.09.2020 tarihli 250.000,00 TL bedelli kesin ve süresiz teminat mektuplarının davalıya sunulduğunu, yer teslimi sonrasında işin yapımına başlanıldığını ve işin 30.11.2021 tarihine kadar geçici kabule hazır hale getirilmesinin kararlaştırıldığını, ancak davalı ...’nin sorumluluğunda bulunan deplase işleri, kamulaştırma sorunları, yol güzergâhındaki altyapı kurumlarının çalışmaları, doğal afetler, OHAL süreci ve imalat artışları gibi nedenlerle işin süresinde tamamlanmasının fiilen imkânsız hale geldiğini, bu hususlarda defalarca yapılan süre uzatımı başvurularına rağmen davalı tarafından herhangi bir olumlu ya da olumsuz cevap verilmediğini, bu suretle davalı tarafça müvekkil aleyhine haksız muaraza yaratıldığını ileri sürerek; fazlaya ilişkin her türlü talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydıyla, söz konusu işe ilişkin haksız muarazanın meni, taraflar arasında imzalanan 09.11.2021 tarihli protokol kapsamında sözleşmenin feshi ile feshe bağlı kesin hakedişin mahkeme marifetiyle tespit edilerek hüküm altına alınmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili, davacı ... A.Ş.’nin müvekkil ... 2. Organize Sanayi Bölgesi tarafından ihalesine çıkılan ve ... içerisindeki yol, içme suyu, atıksu ve yağmur suyu imalatlarını kapsayan altyapı yapım işini üstlendiğini, taraflar arasında 19.12.2019 tarihli sözleşmenin imzalandığını, sözleşme uyarınca 23.12.2019 tarihinde yer teslimi yapılarak işe başlanmasının ve tüm işlerin 30.11.2021 tarihinde bitirilerek teslim edilmesinin kararlaştırıldığını, ancak davacı yüklenicinin üstlendiği işi sözleşmede öngörülen süre ve iş programına uygun şekilde tamamlayamadığını, işlerin ciddi biçimde gecikmesi nedeniyle yalnızca müvekkil kurumun değil aynı zamanda ... 2 ... katılımcısı olan ve aidatlarıyla bu altyapı yatırımını finanse eden sanayi tesislerinin de büyük zarara uğradığını, davacı yüklenicinin sözleşmeden doğan edimlerini yerine getirmemesi üzerine öncelikle 14.10.2021 tarihli ihtarnamesiyle işlerin programın çok gerisinde kaldığının bildirildiğini, iş programına uyulması, eksik personel ve araçların ikmal edilmesi ve yeni bir iş programı sunulması hususunda uyarı yapıldığını, ancak bu ihtara rağmen yüklenici tarafından gerekli iyileştirmenin sağlanmadığını ve ihale konusu işin tamamlanamayacağının anlaşılması üzerine 01.12.2021 tarihli ihtarnamesiyle sözleşmenin feshedildiğini, sözleşmenin feshi sonrasında taraflar arasında işin tasfiyesine ilişkin olarak 09.11.2021 tarihli tasfiye protokolünün imzalandığını ileri sürerek, davacının iddia ettiği gibi davalıdan kaynaklanan bir haksız muaraza bulunmadığını, gecikme ve fesih sürecinin davacı yüklenicinin kusurlu davranışlarından kaynaklandığını savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, taraflar arasında sözleşmenin varlığı ve yer tesliminin 23/12/2019 tarihinde yapıldığı, işin 30/11/2021 tarihine kadar geçici kabule hazır hale getirilmesi yükümlülüğünün davacı yükleniciye ait olduğu, ancak dosya kapsamındaki deliller ve bilirkişi raporuna göre davacının sözleşme süresine kıyasla ciddi şekilde geride kaldığı, imalatların eksik ve kusurlu olduğu, 8 ve 9. hakedişlerin bu nedenle iade edildiği, 09/11/2021 tarihli tasfiye protokolünün ise tasfiye hakedişinin düzenlenmesi ve tasfiye bedelinin ödenmesi şartlarına bağlandığı, bu koşullar fiilen gerçekleşmediğinden protokolün hüküm doğurmadığı, davacının hem sözleşmeden hem protokolden doğan edimlerini gereği gibi ifa ettiğini ispatlayamadığı, fesih gerekçelerini pandemi ve ekonomik koşullara dayandırdığı ancak idareye yüklenebilecek somut bir kusur ortaya koyamadığı, bu nedenle davalı idarenin sözleşmeyi feshetmesinde haklı olduğu, bilirkişi raporuna göre davacı lehine bir hakediş alacağı doğmadığı gibi davacının borçlu durumda bulunduğu, bu itibarla davacının alacak ve menfi tespit talepleri ile teminat mektuplarının iadesi isteminin yerinde olmadığı gerekçeleriyle davanın tümden reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinafında, hükme esas alınan bilirkişi heyet raporunun somut verilere dayanmayan, teknik ve hukuki açıdan hatalı, çelişkili ve taraflı değerlendirmeler içerdiği, bu haliyle denetime elverişli olmadığı, bilirkişi heyetinin görev sınırlarını aşarak ihale bedelindeki tenzilat, fiyat farkı uygulaması, proje revizyonları, kamulaştırma ve deplase işlemleri ile tasfiye protokolüne ilişkin konularda teknik mevzuata aykırı yorumlar ve hukuki nitelendirmeler yapmak suretiyle raporu sakatladığı, gecikmeye sebep olan süreçlerin somut delillerle ortaya konulmadığı, eksik ve kusurlu iş bedellerinin metraj, birim fiyat ve hesaplama yöntemi gösterilmeksizin belirlendiği, üçüncü kişilere yaptırıldığı iddia edilen iş ve ödemelere ilişkin somut verilerin dosyaya yansıtılmadığı, davalı idare ile imzalanan tasfiye protokolündeki açık hükümlerin göz ardı edildiği, kesin hesabın idarece yapılması gerektiği hâlde bu yükümlülüğün yerine getirilmemesinin müvekkiline yüklenemeyeceği, raporun kendi içinde de çelişkiler barındırdığı, davacı tarafça HMK m.281 uyarınca süresinde ayrıntılı itirazlar ileri sürülerek ek rapor alınması, yeni ve uzman bilirkişi heyeti görevlendirilmesi ve bilirkişilerin HMK m.279 kapsamında duruşmada dinlenmesi talep edilmiş olmasına rağmen Mahkemece bu taleplerin değerlendirilmeden yargılamanın sonlandırıldığı ve itirazların neden reddedildiğinin gerekçeli kararda dahi açıklanmadığı, bu suretle hukuki dinlenilme hakkının ihlal edildiği, yerleşik Yargıtay içtihatlarına göre teknik itirazlar karşılanmaksızın ek rapor veya yeni bilirkişi incelemesi yaptırılmadan hüküm kurulmasının usule aykırı olduğu, ilk derece mahkemesi gerekçeli kararının da hatalı bilirkişi raporunun tekrarı niteliğinde kaldığı, delillerin tartışılmadığı ve bağımsız bir değerlendirme yapılmadığı ileri sürülerek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

Taraflar arasındaki uyuşmazlık, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 470 ve devamı maddelerinde düzenlenen eser sözleşmesinden kaynaklanmaktadır. Davacı yüklenici, davalı iş sahibidir. Davacı vekili, davalı ... ile imzalanan altyapı yapım sözleşmesi kapsamında işin süresinde tamamlanamamasının davalı idarenin sorumluluğunda bulunan deplase, kamulaştırma ve benzeri nedenlerden kaynaklandığını ileri sürerek kesin hakedişin tespiti ile alacaklarının belirlenmesi, kesin hakediş sonrası çıkacak rakamdan teminat bedelinin mahsubu ile depo edilmesi ve 2 adet teminat mektubunun iadesini talep etmiş, davalı vekili, gecikmenin davacı yüklenicinin kusurundan kaynaklandığını, işin sözleşmeye uygun yürütülmediğini ve fesih işleminin haklı olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir. İlk derece mahkemesince, davacının sözleşme süresine kıyasla işte ciddi gecikme ve kusurlu imalatlar bulunduğu, tasfiye protokolünün hüküm doğurmadığı ve davalı idarenin fesihte haklı olduğu kabul edilerek davanın reddine karar verilmiştir.

Dava, taraflar arasında imzalanan 19/12/2019 tarihli sözleşmenin davalı iş sahibince haklı nedenle feshedilip feshedilmediği, davacının davalı idareden alacaklı olup olmadığı, iki adet teminat mektubunun iade şartlarının oluşup oluşmadığının tespitine ilişkindir.Dosya kapsamından, sözleşmenin davalı iş sahibi/idare tarafından tek yanlı olarak feshedildiği anlaşılmaktadır. Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) sözleşmenin ekleri arasında sayılmış olduğundan delil sözleşmesi niteliğindedir. 6100 sayılı HMK’nın 193. maddesi uyarınca delil sözleşmesi tarafları ve mahkemeyi bağlayıcı nitelikte olduğundan mahkemece re’sen gözetilmesi gerekir. Davadaki talep fesihle sona eren sözleşmenin tasfiyesine yöneliktir. Tasfiyede tarafların anlaşamaması veya yapılan tasfiyeye uyulmaması durumunda tasfiye işlemi ve tasfiye kesin hesabının mahkemece yapılması gerekir. Somut olayda, tasfiyenin sözleşmenin eki olan YİGŞ’nin sözleşmenin feshine dair 47. maddesi ve ilgili diğer hükümleri ile sözleşme hükümleri birlikte değerlendirilerek yapılması gerekirken, bu hükümlere göre tasfiye yapılmadan davanın reddi yönünde hüküm kurulmuş olması doğru olmamıştır.Öte yandan, davacı tarafça gerek yargılama aşamasında ve gerekse istinaf aşamasında, işin gecikmesinde kendi kusurunun bulunmadığını, davalı idarenin öncelikli edimi olan deplase işleri ile kamulaştırma işlemleri ve benzeri işlerin yapılmamış olması nedeniyle işin geciktiğini, bu sebeple işin objektif olarak ifasının mümkün olmadığını ileri sürmüş olmasına rağmen mahkemece bu hususlar üzerinde durulmadan sonuca gidilmiştir. İşin gecikmesinde hangi tarafın kusurlu olduğu tespit edilerek sözleşmenin haklı nedenle feshedilip edilmediğinin belirlenmesi gerekir.

Ayrıca, hükme esas alınan bilirkişi raporlarına karşı davacı tarafça teknik itirazlar ileri sürülmesine rağmen bu itirazlar ek rapor veya yeni bir rapor alınmak suretiyle usulünce karşılanmadan karar verilmiş olması da usule aykırı olmuştur.O halde mahkemece yapılması gereken iş; Yapım İşleri Genel Şartnamesi ve sözleşme hükümleri çerçevesinde, tarafların tüm iddia ve savunmaları, toplanan deliller ve dosya kapsamı birlikte değerlendirilmek suretiyle; deplase, kamulaştırma ve sair işlemlerin iş programına ve meydana gelen gecikmelere etkisi belirlenerek gecikmede ve dolayısıyla fesihte tarafların kusur durumu tereddüte yer vermeyecek şekilde açıklığa kavuşturulması, tasfiye işlemleri YİGŞ’nin 47. maddesi ve devamı hükümleri kapsamında ele alınarak talep edilen her bir alacak kalemi için tarafların itirazları da karşılanarak ayrı ayrı incelenme yapılması, yapılacak tasfiye ile tarafların hak (alacak) ve borçları belirlenip mahsuplaştırılma yapılarak sonuca gidilmesi için denetime elverişli bir ek bilirkişi raporu aldırılması ve buna göre karar verilmesi gerekir.Tüm bu açıklanan nedenlerle, eksik inceleme ve yetersiz bilirkişi raporuna dayanılarak verilen ilk derece mahkemesi kararının kaldırılması gerekmiştir.Açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin istinaf talebinin kabulü ile usul ve yasaya uygun bulunmayan yerel mahkeme kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince kaldırılarak yukarıda açıklanan şekilde inceleme ve araştırma yapıldıktan sonra oluşacak uygun sonuç dairesinde bir karar verilmesi için dosyanın yerel mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmiştir.

HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1-Davacı vekilinin istinaf başvurusunun KABULÜNE,

2-TEKİRDAĞ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin 18/07/2023 tarih, 2022/512 Esas, 2023/431 Karar sayılı kararının KALDIRILMASINA,

3-Dosyanın Dairemiz kararına uygun şekilde inceleme yapılarak yeniden bir karar verilmek üzere yerel mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,

4-Davacı tarafından yatırılan istinaf karar harcının istek halinde kendisine İADESİNE,

5-Davacı tarafça yapılan istinaf yargılama giderinin ilk derece mahkemesince yeniden verilecek kararda DİKKATE ALINMASINA,

6-İstinaf yargılaması sırasında duruşma açılmadığından vekâlet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA,

Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda, 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince KESİN olmak üzere 12/01/2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.