Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2019/22730, 16.03.2022

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

VOLKAN KAHIRLI BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2019/22730)

Karar Tarihi: 16/3/2022

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, mahkeme kararıyla tespit edilen alacağın

enflasyon karşısında yitirilen değerinin karşılanmaması nedeniyle mülkiyet

hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 3/6/2019 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca

başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar

verilmiştir.

3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.

Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

III. OLAY VE

OLGULAR

4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

ilgili olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu, 1982 doğumlu olup Sakarya'da ikamet

etmektedir.

6. Türkiye İşitme Engelliler Futbol Millî Takımı

2-12/7/2008 tarihleri arasında Yunanistan'ın Patras kentinde düzenlenen İşitme

Engelliler Dünya Futbol Şampiyonası'na büyükler kategorisinde katılarak dünya

ikinciliğini elde etmiştir. Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü (İdare) tarafından

başarı elde eden ve başvurucunun da aralarında bulunduğu 23 sporcuya 20/10/2006

tarihli ve 26325 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan mülga Spor Hizmet ve

Faaliyetlerinde Üstün Başarı Gösterenlerin Ödüllendirilmesi Hakkında

Yönetmelik'in (mülga Yönetmelik) 22. ve 23. maddeleri uyarınca 26/1/2009

tarihinde 75'er Cumhuriyet altınının şampiyonanın bittiği 12/7/2008 tarihindeki

Türk lirası karşılığı verilmiştir.

7. Başvurucu 2/3/2009 tarihinde İdareye müracaatta

bulunarak mülga Yönetmelik'in 6. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca 400

Cumhuriyet altını karşılığı ödül verilmesi gerektiğini ileri sürmüş, buna göre

geriye kalan 325 Cumhuriyet altını karşılığı Türk lirasının yasal faiziyle

birlikte ödenmesini talep etmiştir. Başvurucunun talebi zımnen reddedilmiştir.

8. Başvurucu, zımni ret işleminin iptali istemiyle

11/5/2009 tarihinde Ankara 7. İdare Mahkemesinde (7. İdare Mahkemesi) dava

açmıştır. 7. İdare Mahkemesi 28/1/2010 tarihinde idari işlemin iptaline karar

vermiştir. Kararın gerekçesinde, mülga Yönetmelik'in işitme engelliler spor

dalında organize edilen dünya şampiyonalarında dereceye girenlere verilecek

ödüllerin düzenlendiği 22. maddesinde açıkça 6. maddenin (2) numaralı

fıkrasının uygulanacağının hüküm altına alındığı vurgulanmıştır. Kararda, sözü

edilen fıkranın uygulanmasında idareye takdir yetkisi tanınmadığına işaret

edilerek mülga Yönetmelik'in 23. maddesinin uygulanmasının mümkün olmadığı

ifade edilmiştir. Kararda sonuç olarak bakiye 325 Cumhuriyet altınının

şampiyonanın bitim tarihi olan 12/7/2008'de Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasınca

belirlenen altın fiyatı esas alınarak tespit edilen Türk lirası karşılığının

yasal faizi ile birlikte başvurucuya ödenmesi gerektiği belirtilmiştir.

9. İdarece 10/5/2010 tarihinde 58 Cumhuriyet altını

karşılığı olarak 14.462,19 TL başvurucuya ödenmiştir.

10. Davalı İdarenin temyiz başvurusu, Danıştay Onuncu

Dairesince (Danıştay) İdare Mahkemesinin gerekçesi değiştirilmek suretiyle

27/4/2010 tarihinde reddedilmiştir. Danıştay başvurucuya verilecek ödülün mülga

Yönetmelik'in 6. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca belirlenmesi

gerektiğini vurgulamıştır. İdarenin karar düzeltme istemi 11/2/2014 tarihinde

reddedilmiştir.

11. İdare 400 Cumhuriyet altınından geriye kalan 267'si

için 13/7/2008 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasınca belirlenen altın

fiyatını esas alarak belirlediği 66.750 TL'yi 30/11/2018 tarihinde başvurucuya

ödemiştir. Başvurucuya herhangi bir faiz ödemesi yapılmamıştır.

12. Başvurucu 29/1/2019 tarihinde Ankara 4. İdare

Mahkemesinde (4. İdare Mahkemesi) tam yargı davası açmıştır. Başvurucu,

İdarenin faiz dahi ödemediğinden yakınarak 66.750 TL'nin 13/7/2008 ile

30/11/2018 tarihleri arasındaki altın fiyatı artış oranınca artırılmasını ve

tazminat olarak bu suretle tespit edilecek tutara hükmedilmesini talep

etmiştir.

13. Davalı İdarenin savunma yazısında, mülga

Yönetmelik'in 16. maddesinin 4. fıkrasında müsabakaların bittiği tarihte

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasınca belirlenen altın fiyatının esas alınması

gerektiğinin hükme bağlandığı belirtilmiş, anılan Yönetmelik hükmüne uygun

olarak başvurucuya ödeme yapıldığı ifade edilmiştir.

14. İdare Mahkemesi 2/5/2019 tarihinde davayı kesin

olarak reddetmiştir. Kararın gerekçesinde, İdarenin ödül tutarını hesaplama

yönteminin mevzuata uygun olduğu belirtilmiştir.

IV. İLGİLİ

HUKUK

15. Konu hakkında ilgili hukuk için bkz. Ferda

Yeşiltepe [GK], B. No: 2014/7621, 25/7/2017, §§ 17-31.

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

16. Anayasa Mahkemesinin 16/3/2022 tarihinde yapmış

olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları ve Bakanlık Görüşü

17. Başvurucu, alacağının geç ödenmesi sebebiyle

enflasyon karşısında yitirilen değerinin karşılanmaması dolayısıyla mülkiyet

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmektedir. Başvurucu ayrıca talebine uygun

bir karar verilmemesi ve mahkeme gerekçesinin makul olmaması nedeniyle

hakkaniyete uygun yargılanma hakkının, idarenin sorumluluğunun tartışılmaması

nedeniyle de mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini belirtmektedir.

18. Bakanlık görüşünde, başvurucunun mülkiyet hakkının

ihlal edilip edilmediği konusunda inceleme yapılırken somut olayın kendine özgü

koşullarının da dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir.

B. Değerlendirme

19. Anayasa’nın "Mülkiyet hakkı" kenar

başlıklı 35. maddesi şöyledir:

"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla

sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı

olamaz."

20. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucunun şikâyetlerinin, ödenmesine karar verilen parasal hakların

değer kaybına uğratılmasına ilişkin olduğu anlaşıldığından tüm iddialarının

mülkiyet hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

21. Başvuruya konu olayda uygulanacak ilkeler Anayasa

Mahkemesinin Ferda Yeşiltepe kararı ile ortaya konulmuştur (Ferda

Yeşiltepe, §§ 45-76). Bu ilkeler doğrultusunda inceleme mülkiyet hakkı

kapsamında yapılacaktır.

22. Başvurucunun 325 adet Cumhuriyet altınının 12/7/2008

tarihindeki Türk lirası değerince alacağının anılan tarih itibarıyla mevcut

olduğu 7. İdare Mahkemesinin 28/1/2010 tarihli kararıyla tespit edilmiştir.

Başvurucunun bu alacağının Anayasa'nın 35. maddesi anlamında mülkiyet hakkı

kapsamında mülk teşkil ettiği kuşkusuzdur (benzer yöndeki karar için

bkz. Ferda Yeşiltepe, §§ 45-47).

23. Anayasa Mahkemesi; kanun koyucunun bir hak olarak

öngördüğü veya kamu borcu hâline gelmiş ödemelerin geç yapılması nedeniyle

mağdur olunduğu iddiasıyla yapılan başvurularda, alacakta veya hakka konu

bedelde meydana gelen değer aşınmalarının başvurucular üzerinde orantısız bir

yük oluşturması hâlinde mülkiyet hakkının ihlaline karar vermiştir (Mehmet

Akdoğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013; Akel Gıda San. ve

Tic. A.Ş., B. No: 2013/28, 25/2/2015; Ferda Yeşiltepe, §§ 63-76). Bu

bağlamda Anayasa Mahkemesi, mahkemelerce hükmedilen alacak veya tazminatların

enflasyon karşısında aşırı ölçüde değer kaybettiği başvurularda ölçülülük

yönünden mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (Abdulhalim

Bozboğa, B. No: 2013/6880, 23/3/2016, §§ 48-66; ANO İnşaat ve Ticaret

Ltd. Şti. [GK], B. No: 2014/2267, 21/12/2017, §§ 69-82).

24. İdare, 7. İdare Mahkemesinin kararını uygulamak

amacıyla başvurucuya 58 Cumhuriyet altını için 10/5/2010 tarihinde 14.462,19 TL

ödenmiştir. Başvurucunun bu ödemeye ilişkin olarak herhangi bir şikâyeti

bulunmamaktadır. İdare, geriye kalan 267 Cumhuriyet altını için ise 30/11/2018

tarihinde başvurucuya 66.750 TL ödemiştir. Sözü edilen tutar 13/7/2008

tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasınca belirlenen altın fiyatı esas

alınarak hesaplanmıştır. Başvurucu, yaklaşık on yıl sonra ödenen 66.700 TL'nin

enflasyon karşısında uğradığı değer kaybının karşılanmamasından yakınmıştır.

25. Başvurucunun alacağına hak kazandığı tarihten ödeme

tarihine kadar geçen süredeki enflasyon oranları dikkate alındığında mülkiyet

hakkı kapsamında değerlendirilen söz konusu alacağın değer kaybına uğratıldığı

anlaşılmaktadır. Belirtilen değer kaybı oranı gözetildiğinde müdahaleyle

başvurucuya şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklendiği, bu sebeple

söz konusu müdahalenin kamunun yararı ile başvurucunun mülkiyet hakkının

korunması arasında kurulması gereken adil dengeyi başvurucu aleyhine bozduğu

sonucuna varılmıştır (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Ferda

Yeşiltepe, § 75).

26. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 35. maddesinde

güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi

gerekir.

C. 6216 Sayılı

Kanun'un 50. Maddesi Yönünden

27. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının

ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar

bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince

yapılması gereken iş, yenidenyargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa

Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında

belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216

sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un

50. maddesinin (2) numaralı fıkrasında düzenlenen bireysel başvuruya özgü

yeniden yargılama kurumunun özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için

bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül

Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri

Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).

28. Öte yandan ihlalin niteliğine göre yeniden

yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun

tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın

KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan

mülkiyet hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkının ihlalinin

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Ankara

4. İdare Mahkemesine (E.2019/202, K.2019/957) GÖNDERİLMESİNE,

D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDİNE,

E. 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden oluşan

toplam 4.864,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,

F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun

Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde

yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten

ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına

GÖNDERİLMESİNE 16/3/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Kadir ÖZKAYA

Üyeler

:

Engin YILDIRIM

M. Emin KUZ

Basri BAĞCI

Kenan YAŞAR

Raportör

:

Ayhan KILIÇ

Başvurucu

:

Volkan KAHIRLI

Başvurucu Vekilleri

:

Av. Hakan BİLGEHAN

:

Av. Emre Burak ONAT