Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2018/35678, 21.10.2020

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

ELMAZ KIRIMLI BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2018/35678)

Karar Tarihi: 21/10/2020

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, evlenme yoluyla Türk vatandaşlığına geçme

talebinin reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 7/12/2018 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüme sevk

kararı kısmi kabul edilmezlik kararı ile yapılmış olup başvurunun aile

hayatına saygı hakkı kısmı açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez bulunmuştur.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun adil yargılanma

hakkının ihlal edildiği iddiası yönünden kabul edilebilirlik ve esas

incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda

bulunmuştur.

III. OLAY VE

OLGULAR

8. Başvuru

formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sisteminden

(UYAP) erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

9. Ukrayna vatandaşı olan başvurucu 2/6/2013 tarihinde

Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı ile evlenmiştir.

10. Başvurucu, evlenme yoluyla Türk vatandaşlığı kazanmak

için Ankara Valiliğine başvurmuştur.

11. Vatandaşlık İnceleme ve Araştırma Komisyonunca

19/3/2017 tarihinde mülakat yapılmıştır. Söz konusu mülakatta; başvurucu ve

eşinin evlilik birliklerinin kurulu olduğu, başvurucunun eşi ile birlikte

ikamet ettiği, müşterek çocuklarının olmadığı, Türk eşinin üniversite öğretim

elemanı olduğu tespit edilerek başvurucunun 29/5/2009 tarihli ve 5901 sayılı

Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 16. maddesinde aranan şartları taşıdığı yönünde

kanaate ulaşılmıştır.

12. Başvurucu hakkında yapılan arşiv araştırması

neticesinde herhangi bir bilgi bulunamamış, ancak Türk vatandaşı eşi ile ilgili

olarak istihbari mahiyette bilgiler bulunduğu belirtilmiştir.

13. Elde edilen söz konusu bilgilerin değerlendirilmesi

neticesinde başvurucunun Türk vatandaşlığına geçme talebi İçişleri Bakanlığınca

reddedilmiştir.

14. Türk vatandaşlığına geçme talebinin reddedilmesine

yönelik işlemin iptali istemiyle başvurucu tarafından 5/1/2018 tarihinde dava

açılmıştır.

15. Ankara 10. İdare Mahkemesi 23/5/2018 tarihinde davayı

reddetmiştir. Kararın gerekçesinde başvurucunun "millî güvenlik ve kamu

düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunmaması" şartını

sağlamadığı belirtilmiştir.

16. İstinaf yoluna başvurulan karar Ankara Bölge İdare

Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesinin 18/10/2018 tarihli kararı ile onanmıştır.

17. Nihai karar 9/11/2018 tarihinde tebliğ edilmiştir.

18. Başvurucu 7/12/2018 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

19. Mahkemenin 21/10/2020 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları ve Bakanlık Görüşü

20. Başvurucu; mahkeme kararında aile birliğinin

korunması yönündeki kişisel haklarının dikkate alınmadığını, vatandaşlık

talebinin reddedilmesinin sebebinin mahkeme kararında belirtilmediğini, kendisi

ve eşi hakkında elde edilen verilerin değerlendirilerek kararda yer alması

gerektiğini, kararda hiçbir yorumun yer almadığını belirterek adil yargılanma

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

21. Bakanlık görüşünde; vatandaşlık elde etme talebine

ilişkin uyuşmazlıkları konu alan yargılama süreçlerinin Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi içtihatları uyarınca Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)

6. maddesinin koruma alanı dışında yer aldığı, bu nedenle Anayasa’nın 36.

maddesine dayanan ihlal iddiasının konusunun Anayasa’da güvence altına alınmış

ve Sözleşme kapsamında yer alan temel hak ve özgürlüklerin koruma alanı dışında

kaldığı belirtilmiştir.

22. Başvurucu; Bakanlık görüşüne karşı beyanında, eşi

hakkında elde edilen bilgiler sebebiyle Türk vatandaşlığına geçme talebinin reddedildiğini,

işlemin kendisi hakkında elde edilen veriler sebebiyle tesis edilmediğinden

Bakanlığın görüşünün aksine Anayasa Mahkemesinin yetkisine girdiğini ve adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu ayrıca kendisi

hakkında elde edilen bilgilerden hareket edilmemesi nedeniyle masumiyet

karinesi ile suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildiğini de

belirtmiştir.

B. Değerlendirme

23. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucunun şikâyetlerinin özünün yargılamanın sonucuna ilişkin olması

nedeniyle başvurucunun suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildiğine

dair şikâyeti de adil yargılanma hakkı kapsamında incelenmiştir.

24. Anayasa Mahkemesine yapılan bir bireysel başvurunun

esasının incelenebilmesi için kamu gücü tarafından müdahale edildiği iddia

edilen hakkın Anayasa’da güvence altına alınmış olmasının yanı sıra Sözleşme ve

Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerinin kapsamına da girmesi gerekir. Bir

başka ifadeyle Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan bir hak

ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi

mümkün değildir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18).

25. Anayasa’nın 36. maddesinin birinci fıkrasında

herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde

davacı veya davalı olarak iddiada bulunma, savunma ve adil yargılanma haklarına

sahip olduğu belirtilmiştir. Maddede geçen “adil yargılanma” ifadesi

3/10/2001 tarihli ve 4709 sayılı Kanun ile Anayasa’ya eklenmiştir. Anayasa’da

adil yargılanma hakkının kapsamı düzenlenmediğinden bu hakkın kapsam ve içeriğinin

Sözleşme’nin “Adil yargılanma hakkı” kenar başlıklı 6. maddesi

çerçevesinde belirlenmesi gerekir (Onurhan Solmaz, § 22).

26. Sözleşme’nin adil yargılanma hakkını düzenleyen 6.

maddesinde adil yargılanmaya ilişkin hak ve ilkelerin “medeni hak ve yükümlülükler

ile ilgili uyuşmazlıkların” ve bir “suç isnadının” esasının karara

bağlanması esnasında geçerli olduğu belirtilerek hakkın kapsamı bu konularla

sınırlandırılmıştır. Bu ifadeden hak arama hürriyetinin ihlal edildiği

gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilmek için başvurucunun ya medeni hak ve

yükümlülükleriyle ilgili bir uyuşmazlığın tarafı olması ya da başvurucuya

yönelik bir suç isnadı hakkında karar verilmiş olması gerektiği

anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bahsedilen hâller dışında kalan adil yargılanma

hakkının ihlali iddiasına dayanan başvurular Anayasa ve Sözleşme kapsamı

dışında kalacağından bireysel başvuruya konu olamaz (Onurhan Solmaz, §

23).

27. Başvurucu, hakkında yürütülmekte olan ceza ve/veya

disiplin soruşturmasından veya verilen bir cezadan söz etmediğine göre somut

olayda suç isnadı söz konusu değildir. Bu durumda adil yargılanma

hakkına ilişkin güvence ve ilkelerin somut başvuruya uygulanabilirliği, başvuru

konusu uyuşmazlığın medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyuşmazlıklar kapsamında

olmasına bağlıdır. Vatandaşlık hakkı ile ilgili uyuşmazlıklar ise adil

yargılanma hakkı bağlamında medeni hak ve yükümlülük değildir. Bu

nedenle başvurunun adil yargılanma hakkı yönünden incelenmesi mümkün değildir.

28. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin konu bakımından yetkisizlik

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun konu bakımından yetkisizlik nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ olduğuna,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde

BIRAKILMASINA 21/10/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Kadir ÖZKAYA

Üyeler

:

M. Emin KUZ

Rıdvan GÜLEÇ

Yıldız SEFERİNOĞLU

Basri BAĞCI

Raportör

:

Eren Can BENAKAY

Başvurucu

:

Elmaz KIRIMLI

Vekili

:

Av. Kemal AYBEK