Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2017/12513, 13.01.2021

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

ENGİN DUMAN BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2017/12513)

Karar Tarihi: 13/1/2021

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi

hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 6/1/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca tutuklamanın hukuki olmadığı şikâyeti

dışındaki iddialar yönünden kısmi kabul edilemezlik kararı verilmiş, başvurunun

tutuklamanın hukukiliğine ilişkin kısmının kabul edilebilirlik incelemesinin

Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.

6. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda

bulunmuştur.

III. OLAY VE

OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve

Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler

çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe

teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke

genelinde olağanüstü hâl ilan edilmesine karar verilmiş ve olağanüstü hâl

19/7/2018 tarihine kadar birçok kez uzatılmıştır. Kamu makamları ve yargı

organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok

uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör

Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen

bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri

[GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25).

9. Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde

darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa

bile FETÖ/PDY ile bağlantılı olan ve aralarında yargı mensuplarının da

bulunduğu çok sayıda kişi hakkında Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından

soruşturma başlatılmıştır. Bu kapsamda teşebbüsün savuşturulduğu gün Ankara

Cumhuriyet Başsavcılığınca -aralarında Yüksek Mahkeme üyelerinin de bulunduğu-

üç bine yakın yargı mensubu hakkında FETÖ/PDY ile bağlantılarının bulunduğu

iddiasıyla başlatılan soruşturmada bu kişilerin büyük bölümü hakkında gözaltı

ve tutuklama tedbirlerine başvurulmuştur (Aydın Yavuz ve diğerleri, §§

51, 350).

10. Bu kapsamda Tokat Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından

başvurucu hakkında FETÖ/PDY'ye üye olma suçundan soruşturma başlatılmıştır.

11. Başvurucu 16/7/2016 tarihinde gözaltına alınmış ve

Tokat Sulh Ceza Hâkimliğinin 17/7/2016 tarihli kararı ile silahlı terör

örgütüne üye olma suçundan tutuklanmıştır.

12. Tokat Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yetkisizlik

kararı ile dosyanın İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına (Başsavcılık)

gönderilmesine karar vermiştir.

13. Başvurucu hakkında devam eden soruşturma sürecinde

Tokat Sulh Ceza Hâkimliğinin 16/8/2016 tarihli ve 12/10/2016 tarihli; Ankara 3.

Sulh Ceza Hâkimliğinin 7/11/2016 tarihli; Ankara 5. Sulh Ceza Hâkimliğinin

6/12/2016 tarihli; Samsun 1. Sulh Ceza Hâkimliğinin 4/2/2017 tarihli; İstanbul

10. Sulh Ceza Hâkimliğinin 13/3/2017 tarihli; İstanbul 12. Sulh Ceza

Hâkimliğinin 6/4/2017 tarihli kararları ile tutukluluk hâlinin devamına

hükmedilmiştir.

14. Başvurucu, Ankara 3. Sulh Ceza Hâkimliğinin 7/11/2016

tarihli tutukluluğun devamı kararına itiraz ettiğini ancak itirazın incelenmesi

neticesinde verilen kararın tarafına tebliğ edilmediğini belirtmiş; UYAP

üzerinden yapılan inceleme neticesinde başvurucu tarafından yapılan itirazın

Ankara 4. Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 26/12/2016 tarihli karar ile ve kesin

olmak üzere reddedildiği tespit edilmiştir.

15. Başvurucu 6/1/2017 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

16. Başvurucu hakkında 2/5/2017 tarihinde yapılan

tutukluluk incelemesi neticesinde Sulh Ceza Hâkimliğince adli kontrol

tedbirleri uygulanarak başvurucunun tahliyesine karar verilmiştir.

17. Başsavcılık, yürütülen soruşturma neticesinde 14/9/2020

tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiş ve bu karar itiraz

edilmeksizin kesinleşmiştir.

IV. İLGİLİ

HUKUK

18. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi

Kanunu'nun "Tazminat istemi" kenar başlıklı 141. maddesinin

(1) numaralı fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:

"Suç soruşturması veya kovuşturması

sırasında;

a) Kanunlarda belirtilen koşullar

dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen,

...

e) Kanuna uygun olarak yakalandıktan

veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya

beraatlerine karar verilen,

Kişiler, maddî ve manevî her türlü

zararlarını, Devletten isteyebilirler."

19. 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat isteminin

koşulları" kenar başlıklı 142. maddesinin (1) numaralı fıkrası

şöyledir:

"Karar veya hükümlerin

kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya

hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde

bulunulabilir."

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

20. Mahkemenin 13/1/2021 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları ve Bakanlık Görüşü

21. Başvurucu; kuvvetli suç şüphesi olmaksızın ve

görevinden kaynaklanan güvencelere riayet edilmeksizin görevli olmayan bir

mahkeme tarafından tutuklandığını, olayda tutuklama nedenlerinin bulunmadığını,

tutuklamanın orantısız bir tedbir olduğunu ve adli kontrol tedbirinin neden

yetersiz kalacağının değerlendirilmediğini belirterek kişi hürriyeti ve

güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

22. Bakanlık görüşünde, kabul edilebilirlik yönünden

başvurucunun 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesindeki tazminat yolunu tüketmesi

gerektiği ileri sürülmüştür. Esas yönünden yapılan değerlendirmede ise

tutuklama kararına ve iddianamedeki delillere atıf yapılarak somut olayda suç

işlendiğine ilişkin kuvvetli suç şüphesinin bulunduğu belirtilmiştir.

23. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında genel

hatlarıyla başvuru formunda belirttiği iddialarını tekrarlamıştır.

B. Değerlendirme

24. Bireysel başvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine

başvurabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması gerekir. Anayasa

Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece

mahkemelerince düzeltilmesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak

arama yoludur (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403,

26/3/2013, §§ 16, 17).

25. Anayasa Mahkemesi, yakalandıktan veya tutuklandıktan

sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilen

kişilerin tutuklanmalarının hukuki olmadığı iddialarına ilişkin olarak

-bireysel başvurunun karara bağlandığı tarih itibarıyla verilen kararların

kesinleşmiş olması kaydıyla- 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat

davası açma imkânının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu olduğu sonucuna

varmıştır (Kamil Erdoğan, B. No: 2017/4023, 19/4/2018, §§ 39-42, Hüseyin

Hançer, B. No: 2013/8319, 7/1/2016, §§ 38-40).

26. Somut olayda, başvurucu hakkında yürütülen soruşturma

neticesinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği ve soruşturma

dosyasının kapandığı anlaşılmıştır (bkz. § 17). Dolayısıyla tutuklamanın hukuki

olmadığına ilişkin iddiasıyla ilgili olarak başvurucu yönünden, yukarıda anılan

kararlarda varılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Tutuklamanın hukuki olmaması dolayısıyla kişi

hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde

BIRAKILMASINA 13/1/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Kadir ÖZKAYA

Üyeler

:

Engin YILDIRIM

Celal Mümtaz AKINCI

Rıdvan GÜLEÇ

Basri BAĞCI

Raportör

:

Duygu KALUKÇU

Başvurucu

:

Engin DUMAN