Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2016/14796, 20.03.2019

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

İBRAHİM BAYBAŞ BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2016/14796)

Karar Tarihi: 20/3/2019

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, bir sosyal güvenlik ödemesinin değer kaybına uğratılarak

ödenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 23/8/2016 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

6. Başvurucu 1964-1978 yılları arasında Türk Silahlı

Kuvvetlerinde (TSK) T.C. Emekli Sandığına tabi memur (astsubay) olarak görev

yapmıştır. Başvurucu bu tarihten sonra özel sektörde Sosyal Sigortalar Kurumuna

(SSK) tabi olarak çalışmış ve SSK 1/12/1992 tarihi itibarıyla başvurucuya

emekli aylığı bağlamıştır.

7. Başvurucu 6/10/2009 tarihli dilekçesiyle Sosyal Güvenlik

Kurumundan (SGK), Emekli Sandığına tabi olarak çalıştığı dönemler için emekli

ikramiyesi ödenmesi talebinde bulunmuştur. SGK 10/11/2009 tarihli yazıyla

talebi reddetmiştir.

A. Ankara 13. İdare

Mahkemesindeki Yargı Süreci

8. Başvurucu, SGK'nın işleminin iptal

edilmesi talebiyle dava açmıştır.

9. Yargılama sırasında Anayasa Mahkemesi 5/2/2009 tarihli ve

E.2005/40, K.2009/17 sayılı kararı ile 24/5/1983 tarihli ve 2829 sayılı Sosyal

Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında

Kanun'un 12. maddesinde yer alan "son

defa T.C. Emekli Sandığına tabi görevlerden emekliye ayrılan ve"

ibaresini, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptal

etmiştir. Bu karar 5/6/2009 tarihli Resmî Gazete'de

yayımlanmış olup 5/6/2010 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir.

10. Ankara 13. İdare Mahkemesi 30/6/2010 tarihli kararıyla,

Anayasa Mahkemesinin iptal kararı uyarınca başvurucunun Emekli Sandığına tabi

olan hizmetlerinden dolayı başvurucuya emekli ikramiyesi ödenmesi gerektiği

kanaatiyle davanın kabulüne karar vermiştir.

11. Hüküm, davalı SGK vekili tarafından temyiz edilmiştir. Danıştay

Onbirinci Dairesi, miktarı itibarıyla uyuşmazlığın

tek hâkim tarafından çözümlenmesi gerektiğinden hükmü bozmuştur.

12. Mahkeme tek hâkimli olarak yapmış olduğu yargılama

neticesinde 28/12/2012 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Anılan kararın

gerekçesinde, Emekli Sandığına tabi görevinden kendi isteği ile ayrılarak

8/9/1999 tarihinden önce çalışmaya başlayanların 25/5/1971 tarihli ve 1475

sayılı mülga İş Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca emekli ikramiyesi

alamayacaklarına yer verilmiştir.

13. Başvurucu bu karara Bölge İdare Mahkemesinde itiraz

etmiştir. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. Kurul (Kurul) 26/12/2012 tarihli

kararla ilk derece mahkemesi kararını ortadan kaldırarak davanın kabulüne karar

vermiştir. Kurul, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilen kanun hükümlerinin

devam eden yargılamalarda uygulanamayacağı saptamasında bulunarak farklı sosyal

güvenlik kurumlarına tabi hizmet süreleri birleştirilmek suretiyle aylık

bağlanan ancak Emekli Sandığına tabi hizmetleri için ikramiye ödenmeyen

kişilere emekli aylığının bağlandığı tarihteki katsayılar gözetilerek ödeme

yapılması gerektiğine işaret etmiştir.

B. Ankara 5. İdare

Mahkemesindeki Yargı Süreci

14. Başvurucu lehine sonuçlanan mahkeme kararı üzerine SGK,emekli aylığının bağlandığı

tarihe göre hesapladığı 24,76 TL ikramiyenin başvurucuya ödenmesine karar

vererek bu miktarı başvurucunun banka hesabına yatırmıştır. Başvurucu hesabına

yatırılan miktarı çekmekten imtina ettiğinden bir süre sonra para kuruma iade

edilmiştir. Başvurucunun 24,76 TL ikramiye ödenmesi işlemine yönelik itirazı

Kurum tarafından 15/4/2014 tarihinde reddedilmiştir.

15. Başvurucu, ikramiyenin güncel değerler üzerinden

hesaplanması gerektiği iddiasıyla işlemin iptali ve 30.000 TL tazminat ödenmesi

talebiyle dava açmıştır.

16. Ankara 5. İdare Mahkemesi 27/5/2015 tarihli karar ile dava

konusu işlemin dayanağı olan mahkeme kararında ikramiyenin emeklilik

tarihindeki katsayılar üzerinden hesaplanacağının açıkça belirtilmiş olması ve

güncel tutarlara göre ödeme yapılması yönünde bir kanun hükmünün bulunmaması

nedenleriyle davayı reddetmiştir.

17. Temyiz edilen karar, Kurul tarafından 2/12/2015 tarihinde

onanmıştır. Karar düzeltme istemi de aynı Kurul tarafından 20/6/2016 tarihinde

reddedilmiştir.

18. Nihai karar başvurucuya 1/8/2016 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

19. Başvurucu 23/8/2016 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

20. Mahkemenin 20/3/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

21. Başvurucu aradan geçen zaman dikkate alınmadan emekli olduğu

tarihteki değerler esas alınarak 24,76 TL ikramiye ödenmesinin ve buna karşılık

yapılan yargılama sonucunda aleyhe vekalet ücretine hükmederken karar

tarihindeki değerlerin dikkate alınmasının Anayasa'nın 10., 13., 14. ve 17.

maddelerinde teminat altına alınan hak ve ilkeleri ihlal ettiğini ileri

sürmüştür.

B. Değerlendirme

22. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu, Anayasanın 13., 14., ve 17.

maddelerindeki hak ve ilkelerin ihlal edildiğini ileri sürmüşse deşikâyetinin özünün emekli aylığının bağlandığı tarihteki

katsayılar üzerinden belirlenen ikramiyenin aradan geçen zaman içinde uğramış

olduğu değer kaybının karşılanmamasına yönelik olduğu dikkate alındığında ihlal

iddialarının mülkiyet hakkı kapsamında incelenmesi uygun görülmüştür.

23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralı

fıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük)

64. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereği bireysel başvurunun başvuru

yollarının tüketildiği, başvuru yolu öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği

tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir.

24. Başvuruya konu somut olayda başvurucu, Emekli Sandığına tabi

olarak geçen hizmeti karşılığında SGK'dan emekli

ikramiyesi ödenmesi isteğinde bulunmuş ve bu isteğin reddine karar verilmesi

üzerine işlemin iptali talebiyle dava açmıştır. Ankara 13. İdare Mahkemesinin

28/12/2012 tarihli davanın reddi kararı 26/12/2013 tarihli Kurul kararı ile

ortadan kaldırılmıştır. Kurul anılan kararında emekli ikramiyesi ödenmemesi

yönündeki idari işlemi iptal etmiş ve ''emekli

aylığının bağlandığı tarihte yürürlükte bulunan katsayılar dikkate alınarak

yeniden bir hesaplama yapılmasına'' hükmetmiştir.

Kurulun bu kararı itiraz olunmaksızın kesinleşmiş ve idare de kesinleşen bu

karar gereğince başvurucuya 24,76 TL emekli ikramiyesi ödenmesine ilişkin yeni

bir işlem tesis etmiştir.

25. Anayasa Mahkemesi daha önce Ferda

Yeşiltepe ([GK], B. No: 2014/7621, 25/7/2017) kararında, bir sosyal

güvenlik alacağının değer kaybına uğratıldığı yönündeki şikâyeti mülkiyet hakkı

kapsamında esas bakımından incelemiştir. Ancak söz konusu başvuruda

başvurucunun değer kaybına yönelik iddiasını derece mahkemeleri önünde dile

getirdiği ve olağan kanun yollarını da yöntemince tükettikten sonra bireysel

başvuruda bulunduğu tespit edilerek başvuru kabul edilebilir bulunmuştur.

26. Bireysel başvuruya konu olayda başvurucu, her ne kadar

emekli ikramiyesi alacağının emekli olduğu 1992 yılı katsayılarına göre

ödendiğini belirterek bu alacağının enflasyon karşısında değer kaybına

uğramasından şikâyet etmekte ise de emekli ikramiyesi ödenmesi talebinin,

Ankara 13. İdare Mahkemesince reddinden sonra yapmış olduğu itiraz neticesi

Kurul tarafından karara bağlandığı saptanmıştır. Söz konusu Kurul kararında

ikramiyenin emekli olunan tarihteki katsayılar üzerinden ödeneceği kararlaştırılmıştır.Başvurucu,

emekli ikramiyesinin aylık bağlama tarihindeki katsayılar üzerinden ödenmesi

yönündeki bu karara karşı karar düzeltme isteğinde bulunmadığı gibi bu karara

karşı bireysel başvuru yoluna da gitmemiştir. Ancak Kurul kararı uyarınca

yapılan hesaplama sonucu tespit edilen rakamı tatmin edici bulmadığından ikinci

kez yargı yoluna müracaat etmiş ve derece mahkemeleri de Kurulun 26/12/2013

tarihli kararı uyarınca işlem yapıldığından davayı reddetmiştir.

27. Bu itibarla bireysel başvuruya konu olay Ferda Yeşiltepe kararına konu yargılama

sürecinden farklı özellikler taşımaktadır. Şöyle ki ilk yargı sürecinde emekli

ikramiyesinin aylık bağlama tarihindeki katsayılar esas alınarak ödeneceği

kararlaştırılmış olmasına rağmen başvurucu bu karara karşı sessiz kalmıştır.

Başvurucu ancak Kurul kararı gereğince idare tarafından yapılan hesaplama

sonucunda 24,76 TL ödenmesi yönündeki işleme karşı ikinci kez yargı yoluna

gitmiş olup bu işlem üzerine değer kaybına yönelik iddiasını dile getirmesinin

idari ve yargısal yolları canlandırmaya yönelik olduğu kabul edilmelidir. 6216

sayılı Kanun ve İçtüzük'ün hükümleri, daha önce

tamamlanmış olan bir sürece yönelik yeni bir başvuru hakkı imkânı

tanımamaktadır.

28. Bu durumda başvurucunun emekli ikramiyesi alacağını

enflasyon karşısında değer kaybına uğratan 26/12/2013 tarihli Kurul kararını

öğrendiği tarihten itibaren otuz günlük başvuru süresi içinde bireysel

başvuruda bulunması gereklidir. Başvurucu ise bu süre geçtikten sonra 23/8/2016

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

29. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin süre

aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ

OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

20/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Recep

KÖMÜRCÜ

Rıdvan GÜLEÇ

Recai AKYEL

Yıldız

SEFERİNOĞLU

Raportör

:

Heysem KOCAÇİNAR

Başvurucu

:

İbrahim

BAYBAŞ