Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2016/11436, 21.03.2019

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

TURHAN KANAOĞLU BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2016/11436)

Karar Tarihi: 21/3/2019

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, bir sosyal güvenlik ödemesinin değer kaybına uğratılarak

ödenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 15/6/2016 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

6. Başvurucu 1954-1970 yılları arasında Emekli Sandığına tabi

memur olarak görev yapmıştır. Başvurucu bu tarihten sonra özel sektörde Sosyal

Sigortalar Kurumuna (SSK) tabi olarak çalışmış ve SSK tarafından 1/2/1977

tarihi itibarıyla başvurucuya emekli aylığı bağlanmıştır.

7. Anayasa Mahkemesi 5/2/2009 tarihli ve E.2005/40, K.2009/17

sayılı kararı ile 24/5/1983 tarihli ve 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına

Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun'un 12. maddesinde

yer alan "Son defa T.C. Emekli

Sandığına tabi görevlerden emekliye ayrılan ve" ibaresini,

Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptal etmiştir. Bu

karar 5/6/2009 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmış

olup 5/6/2010 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir.

8. Başvurucu 3/9/2010 tarihli dilekçesiyle Sosyal Güvenlik

Kurumundan (SGK), Emekli Sandığına tabi olarak çalıştığı dönemler için emekli

ikramiyesi ödenmesi talebinde bulunmuştur. SGK 14/10/2010 tarihli yazıyla

talebi reddetmiştir.

A. Ankara 14. İdare

Mahkemesindeki İlk Yargı Süreci

9. Başvurucu, SGK'nın işleminin iptali

ve emekli ikramiyesinin ödenmesi talebiyle dava açmıştır.

10. Ankara 14. İdare Mahkemesi 30/11/2012 tarihinde davanın

reddine karar vermiştir. Anılan kararın gerekçesinde Emekli Sandığına tabi

görevinden kendi isteği ile ayrılarak 8/9/1999 tarihinden önce çalışmaya

başlayanların 25/5/1971 tarihli 1475 sayılı mülga İş Kanunu'nun 14. maddesi

uyarınca emekli ikramiyesi alamayacaklarına yer verilmiştir.

11. Başvurucu bu karara itiraz etmiştir. Ankara Bölge İdare

Mahkemesi 1. Kurul (Kurul) 26/12/2013 tarihli kararla ilk derece mahkemesi

kararını ortadan kaldırarak davanın kabulüne karar vermiştir. Kurul, Anayasa

Mahkemesi tarafından iptal edilen kanun hükümlerinin devam eden yargılamalarda

uygulanamayacağı saptamasında bulunarak farklı sosyal güvenlik kurumlarına tabi

hizmet süreleri birleştirilmek suretiyle aylık bağlanan ancak, Emekli Sandığına

tabi hizmetleri için ikramiye ödenmeyen kişilere emekli aylığının bağlandığı

tarihteki katsayılar gözetilerek ödeme yapılması gerektiğine işaret etmiştir.

B. Ankara 14. İdare

Mahkemesindeki İkinci Yargı Süreci

12. Başvurucu lehine sonuçlanan mahkeme kararı üzerine SGK'dan emekli ikramiyesinin ödenmesi talebinde

bulunmuştur. SGK, emekli aylığının bağlandığı 1/2/1977 tarihindeki katsayıyı

esas alarak 0,40 TL ikramiyenin başvurucuya ödenmesine karar vermiştir.

Başvurucu anılan işleme itiraz etmişse de SGK 21/5/2014 tarihinde itirazı reddetmiştir.

13. Başvurucu, ikramiyenin güncel değerler üzerinden

hesaplanması gerektiği iddiasıyla işlemin iptali talebiyle dava açmıştır.

14. Ankara 14. İdare Mahkemesi 29/12/2014 tarihinde davayı

reddetmiştir. Mahkeme kararında ikramiyenin emeklilik tarihindeki katsayılar

üzerinden ödeneceğine dair Kurul kararının kesinleşmiş olduğu ve güncel

tutarlara göre ödeme yapılmasının kanuni bir dayanağının bulunmadığı

gerekçesine yer verilmiştir.

15. Temyiz edilen karar Kurul tarafından 12/11/2015 tarihinde onanmıştır.

Karar düzeltme istemi de aynı Kurul tarafından 19/4/2016 tarihinde

reddedilmiştir.

16. Nihai karar başvurucuya 17/5/2016 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

17. Başvurucu 15/6/2016 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

18. Mahkemenin 21/3/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

19. Başvurucu, emekli aylığının bağlandığı tarih üzerinden yirmi

beş yıl geçtikten sonra bu tarihteki katsayılar esas alınarak on beş yılı aşkın

bir çalışmanın karşılığı olarak 0,40 TL ikramiye ödenmesinin Anayasa'nın 10.,

36., 40. maddelerinde teminat altına alınan hak ve ilkeleri ihlal ettiğini

ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

20. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu Anayasa'nın 10., 36., 40.

maddelerindeki hak ve ilkelerin ihlal edildiğini ileri sürmüşse deşikâyetinin özünün emekli aylığının bağlandığı tarihteki

katsayılar üzerinden belirlenen ikramiyenin aradan geçen zaman içinde uğramış

olduğu değer kaybının karşılanmamasına yönelik olduğudikkate

alındığında ihlal iddialarının mülkiyet hakkı kapsamında incelenmesi uygun

görülmüştür.

21. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralı

fıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük)

64. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereği bireysel başvurunun başvuru

yollarının tüketildiği, başvuru yolu öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği

tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir.

22. Başvuruya konu somut olayda başvurucu, SGK'dan

Emekli Sandığına tabi olarak geçen hizmeti karşılığında emekli ikramiyesi

ödenmesi isteğinde bulunmuş ve bu isteğin reddine karar verilmesi üzerine

işlemin iptali talebiyle dava açmıştır. Ankara 14. İdare Mahkemesinin

30/11/2012 tarihli davanın reddi kararı 26/12/2013 tarihli Kurul kararı ile

ortadan kaldırılmıştır. Kurul anılan kararında emekli ikramiyesi ödenmemesi

yönündeki idari işlemi iptal etmiş ve ''emekli

aylığının bağlandığı tarihte yürürlükte bulunan katsayılar dikkate alınarak

yeniden bir hesaplama yapılmasına'' hükmetmiştir. Kurulun bu kararı

itiraz olunmaksızın kesinleşmiş ve idare de kesinleşen bu karar gereğince

başvurucuya 0,40 TL emekli ikramiyesi ödenmesine ilişkin yeni bir işlem tesis

etmiştir.

23. Anayasa Mahkemesi daha önce Ferda

Yeşiltepe ([GK], B. No: 2014/7621, 25/7/2017) kararında, bir sosyal

güvenlik alacağının değer kaybına uğratıldığı yönündeki şikâyeti mülkiyet hakkı

kapsamında esas bakımından incelemiştir. Ancak söz konusu başvuruda

başvurucunun, değer kaybına yönelik iddiasını derece mahkemeleri önünde dile

getirdiği ve olağan kanun yollarını da yöntemince tükettikten sonra bireysel

başvuruda bulunduğu tespit edilerek başvuru kabul edilebilir bulunmuştur.

24. Bireysel başvuruya konu olayda başvurucu, her ne kadar

emekli ikramiyesi alacağının emekli olduğu 1977 yılıkatsayılarına

göre ödendiğini belirterek bu alacağının enflasyon karşısında değer kaybına

uğramasını şikâyet etmekte ise de emekli ikramiyesi ödenmesi talebinin, Ankara

14. İdare Mahkemesince reddinden sonra yapmış olduğu itiraz neticesi Kurul

tarafından karara bağlandığı saptanmıştır. Söz konusu Kurul kararında

ikramiyenin emekli olunan tarihteki katsayılar üzerinden ödeneceği

kararlaştırılmıştır. Başvurucu, emekli ikramiyesinin aylık bağlama tarihindeki

katsayılar üzerinden ödenmesi yönündeki bu karara karşı karar düzeltme

isteğinde bulunmadığı gibi bu karara karşı bireysel başvuru yoluna da

gitmemiştir. Ancak Kurul kararı uyarınca yapılan hesaplama sonucu tespit edilen

rakamı tatmin edici bulmadığından ikinci kez yargı yoluna müracaat etmiş ve

derece mahkemeleri de Kurulun 26/12/2013 tarihli kararı uyarınca işlem

yapıldığından davayı reddetmiştir.

25. Bu itibarla bireysel başvuruya konu olay Ferda Yeşiltepe kararına konu yargılama

sürecinden farklı özellikler taşımaktadır. Şöyle ki ilk yargı sürecinde emekli

ikramiyesinin aylık bağlama tarihindeki katsayılar esas alınarak ödeneceği

kararlaştırılmış olmasına rağmen başvurucu bu karara karşı sessiz kalmıştır.

Başvurucu ancak Kurul kararı gereğince idare tarafından yapılan hesaplama

sonucunda 0,40 TL ödenmesi yönündeki işleme karşı ikinci kez yargı yoluna

gitmiş olup bu işlem üzerine değer kaybına yönelik iddiasını dile getirmesinin

idari ve yargısal yolları canlandırmaya yönelik olduğu kabul edilmelidir. 6216

sayılı Kanun ve İçtüzük'ün hükümleri daha önce

tamamlanmış olan bir sürece yönelik yeni bir başvuru hakkı imkânı

tanımamaktadır.

26. Bu durumda başvurucunun, emekli ikramiyesi alacağını

enflasyon karşısında değer kaybına uğratan 26/12/2013 tarihli Kurul kararını

öğrendiği tarihten itibaren otuz günlük başvuru süresi içinde bireysel

başvuruda bulunması gereklidir. Başvurucu ise bu süre geçtikten sonra 15/6/2016

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin süre

aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ

OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

21/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Serruh KALELİ

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Raportör

:

Heysem KOCAÇİNAR

Başvurucu

:

Turhan

KANAOĞLU

Vekili

:

Av. Mehmet

ÜSTÜNDAĞ