Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2015/2006, 21.02.2019

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

AHMET TALHA HAYAT VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2015/2006)

Karar Tarihi: 21/2/2019

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, yargılamanın uzun sürmesi ve manevi tazminat

miktarının somut olayın koşullarına uygun olarak belirlenmemesi nedenleriyle

adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 3/2/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

6. 11/10/1998 tarihinde kamyon ile minibüs çarpışması sonucunda

başvurucuların murisleri olan altı kişi hayatını kaybetmiş, birçok kişi de

yaralanmıştır.

7. Kazanın meydana gelmesinde sorumluluğu bulunan kamyon

sürücüsü S.Ç. hakkında cezalandırılması talebiyle kamu davası açılmıştır.

Yapılan yargılamada S.Ç.nin 3/8, bazı başvurucuların

murisi ve diğer aracın sürücüsü olan M.Ü.nün

2/8 oranında kusurlu olduğu ve kalan kusurun trafik işaretlemelerine ilişkin

olduğu belirlenmişse de 21/12/2000 tarihli ve 4616 sayılı 23 Nisan 1999

Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların

Ertelenmesine Dair Kanun uyarınca davanın kesin hükme bağlanmasının

ertelenmesine karar verilmiştir.

A. Asıl Davaya İlişkin

Yargılama Süreci

8. Başvurucular ve kazada yaralananlar 9/2/1999 tarihinde kamyon

sürücüsü S.Ç., sigorta şirketi, işleten ve yol yapım işini üstlenen şirket

aleyhine fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak maddi ve manevi tazminat

davası açmıştır.

9. Afyonkarahisar 2. Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) 19/7/2005

tarihli kararla bilirkişi raporundaki belirlemeler doğrultusunda

başvuruculardan Sami Ortaköy'ün 4.339,47 TL, Musa Uluışık'ın

4.358,36 TL, Hatice Uluışık'ın 5.525,81 TL, Emine Ünlü'nün 3.741,78 TL, Bekir Baykın'ın

6.087,08 TL, Hülya Hayat'ın 35.352,41 TL, Ahmet Talha Hayat'ın 12.524,65 TL, Muammer

Yiğit'in 3.362,59 TL, Şerife Yiğit'in 4.605,42 TL ve Kadriye Ortaköy'ün

5.691,75 TL destekten yoksun kaldıkları kanaatine varmıştır. Mahkeme, bu kabule

dayalı olarak belirtilen miktarlara yasal faizi ile birlikte hükmetmiştir.

Mahkeme ayrıca toplam 7.875 TL manevi tazminata karar vermiştir.

10. Hüküm temyiz edilmiş ve Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin

18/1/2007 tarihli kararı ile onanmıştır.

B. Ek Davaya İlişkin Yargılama Süreci

11. Başvurucular saklı tutmuş oldukları kısma ilişkin olarak

2/4/2007 tarihinde toplam 89.193,99 TL ödenmesi talebiyle ek dava açmışlardır.

12. Afyon 1. Asliye Hukuk Mahkemesi yaptığı yargılamada 8/6/2010

tarihli kararla yol yapım işini üstlenen şirket yönünden davanın zamanaşımı

nedeniyle reddine, sürücü ve işleten aleyhine açılan davanın ise kısmen

kabulüne karar vermiştir.

13. Hüküm başvurucular tarafından temyiz edilmiş, Yargıtay 4.

Hukuk Dairesi tarafından 22/5/2012 tarihinde bozulmuş ve karar düzeltme isteği

de reddedilmiştir.

14. Afyon 1. Asliye Hukuk Mahkemesi bozmaya uyarak yaptığı

yargılama sonucunda verdiği 9/4/2013 tarihli kararla Sami Ortaköy için 4.619,84

TL, Kadriye Ortaköy için 6.289,78 TL, Yusuf Uluışık

için 4.125,23 TL, Hatice Uluışık için 4.486,37 TL,

Emine Ünlü için 1.881,51 TL, Bekir Baykın için

8.081,34 TL, Hülya Hayat için 33.925,73 TL, Ahmet Talha Hayat için 12.667,50

TL, Muammer Yiğit için 5.868,10 TL ve Şerife Yiğit için 7.248,59 TL maddi

tazminatın 11/10/1998 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle davalılardan

tahsiline karar vermiştir. Temyiz edilen hüküm Yargıtay denetiminden geçerek

25/11/2014 tarihinde kesinleşmiştir.

15. Nihai karar 13/1/2015 tarihinde başvurucular vekiline tebliğ

edilmiş, başvurucular 3/2/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

16. Mahkemenin 21/2/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucu Emine Ünlü

Yönünden

17. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 51. maddesi ile Anayasa

Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 83. maddesi uyarınca

başvurucunun istismar edici, yanıltıcı ve benzeri nitelikteki davranışlarıyla

bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığının tespit edilmesi hâlinde

başvuru reddedilir ve yargılama giderleri dışında ilgilinin 2.000 Türk

lirasından fazla olmamak üzere disiplin para cezasıyla cezalandırılmasına karar

verilir.

18. Bu kapsamda özellikle Mahkemeyi yanıltmak amacıyla gerçek

olmayan maddi vakıalara dayanılması veya bu nitelikte bilgi ve belge sunulması,

başvurunun değerlendirilmesi noktasında esaslı olan bir unsur hakkında bilgi

verilmemesi durumunda başvuru hakkının kötüye kullanıldığı kabul

edilebilecektir (S.Ö., B. No:

2013/7087, 18/9/2014, § 29; Mehmet Güven

Ulusoy [GK], B. No: 2013/1013, 2/7/2015, § 32 ).

19. Başvuru konusu olayda Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi

üzerinden yapılan araştırmada başvuruculardan Emine Ünlü'nün

yargılama devam ederken 31/5/2013 tarihinde vefat ettiği tespit edilmiştir.

Başvurucuların vekili tarafından 3/2/2015 tarihinde başvurucunun adil

yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla bireysel başvuru yapılmış,

başvuru formunda başvurucunun öldüğü konusunda bir bilgiye yer verilmemiştir.

20. Kamu gücü tarafından hakkı ihlal edilen kişinin bireysel

başvuru yapmadan önce ölmesi durumunda ölen kişi adına bir başkası tarafından

bireysel başvuru yapma imkânı bulunmamaktadır (Abdurrehman Uray, B. No: 2013/6140, 5/11/2014, § 30).

21. Açıklanan nedenlerle başvuru tarihinden önce vefat eden

başvurucu adına vekâlet ilişkisi sona ermiş olan avukat tarafından yapılan

bireysel başvurunun başvuru hakkının kötüye

kullanımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir.

22. Bu durumda Avukat İbrahim Yurdunuseven

aleyhine Anayasa Mahkemesini yanıltıcı nitelikte başvuru yapması nedeniyle 6216

sayılı Kanun'un 51. maddesi ve İçtüzük’ün 83. maddesi

uyarınca takdiren 2.000 TL disiplin para cezasına

hükmedilmesi gerekir.

B. Diğer Başvurucular

Yönünden

1. Asıl Davaya İlişkin

İhlal İddiaları

23. Başvurucular, hükmedilen toplam 7.875 TL manevi tazminat

miktarının kazada ölen kişi ve geride kalan mirasçı sayısı nazara alındığında

kabul edilemez olup eşitsizliğe neden olduğunu ileri sürmüşlerdir.

24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un geçici 1. maddesinin (8)

numaralı fıkrası şöyledir:

“Mahkeme,

23/9/2012 tarihinden sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine

yapılacak bireysel başvuruları inceler.”

25. Anılan hüküm uyarınca Anayasa Mahkemesinin yetkisinin zaman bakımından

başlangıcı 23/9/2012 tarihi olup Anayasa Mahkemesi ancak bu tarihten sonra

kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılan bireysel başvuruları

inceleyebilecektir. Anayasa Mahkemesinin yetki kapsamının anılan tarihten önce

kesinleşmiş nihai işlem ve kararları da içerecek şekilde genişletilmesi mümkün

değildir (Hasan Taşlıyurt,

B. No: 2012/947, 12/2/2013, § 16).

26. Başvuru konusu olayda başvurucular tarafından bireysel

başvuruya konu edilen Afyonkarahisar 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 19/7/2005

tarihli kararı Yargıtay denetiminden geçerek 18/1/2007 tarihinde kesinleşmiş

olup 23/9/2012 tarihinden önce kesinleşen Mahkeme kararına yönelik şikâyet

olduğundan zaman bakımından Anayasa Mahkemesinin yetkisi dışında kalmaktadır.

27. Açıklanan gerekçelerle başvuru konusu ihlal iddiasının

23/9/2012 tarihinden öncesine ait olduğu anlaşıldığından başvurunun bu kısmının

diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin zaman bakımından yetkisizlik nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Ek Davada Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

a. Başvurucuların

İddiaları

28. Başvurucular, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

b. Değerlendirme

29. Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018)

kararında Anayasa Mahkemesi; yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı ya

da yargı kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediği

iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurulara

ilişkin olarak Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonuna (Tazminat

Komisyonu) başvuru imkânının getirilmesine ilişkin yolu ulaşılabilir olma,

başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesinin bulunup bulunmadığı

yönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğini tartışmıştır.

30. Ferat Yüksel kararında özetle anılan başvuru yolunun

kişileri mali külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlaması

nedenleriyle ulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarına

makul bir başarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı ve tazminat

ödenmesine imkân tanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi

olanakları sunması nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama

imkânına sahip olduğu hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa

Mahkemesi, ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgili başarı

şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen Tazminat

Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin

bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak

başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemezlik kararı

vermiştir (Ferat Yüksel, §§ 35, 36).

31. Mevcut başvuruda söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren

bir durum bulunmamaktadır.

32. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez

olduklarına karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Emine Ünlü yönünden başvurunun başvuru hakkının kötüye kullanılması nedeniyle REDDİNE,

B. Diğer başvurucular yönünden;

1. Asıl davaya ilişkin ihlal iddialarının zaman bakımından yetkisizlik nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. Ek davada makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine

ilişkin iddianın başvuru yollarının

tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

C. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA,

D. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 51. maddesi ve Anayasa

Mahkemesi İçtüzüğü'nün 83. maddesi uyarınca Avukat

İbrahim Yurudunuseven'in 2.000 TL disiplin para

cezası ile CEZALANDIRILMASINA,

E. Kararın birer örneğinin Afyonkarahisar Barosu ve Türkiye

Barolar Birliğine GÖNDERİLMESİNE 21/2/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar

verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Recep

KÖMÜRCÜ

M. Emin KUZ

Rıdvan GÜLEÇ

Yıldız

SEFERİNOĞLU

Raportör

:

Heysem KOCAÇİNAR

Başvurucular

:

1. Ahmet

Talha HAYAT

2. Bekir

BAYKIN

3. Emine

ÜNLÜ

4. Hatice

ULUIŞIK

5. Hülya

HAYAT

6. Kadriye

ORTAKÖY

7. Muammer

YİĞİT

8. Sami

ORTAKÖY

9. Şerife

YİĞİT

10.Yusuf

ULUIŞIK

Vekili

:

Av. İbrahim

YURDUNUSEVEN