Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2014/16975, 13.04.2017

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

EMİNE ERDEM VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2014/16975)

Karar Tarihi: 13/4/2017

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle

Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında yapılan

başvurular ve akabinde açılan davalarda makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular muhtelif tarihlerde yapılmıştır.

3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan

ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. İkinci Bölüm Komisyonlarınca muhtelif tarihlerde,

başvurucuların adli yardım taleplerinin kabulüne karar verilmiştir.

5. İkinci Bölüm Komisyonlarınca muhtelif tarihlerde başvuruların

kabul edilebilirlik incelemelerinin Bölüm tarafından yapılmasına karar

verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve

bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağını

bildirmiştir.

8. Anayasa Mahkemesi tarafından 2014/16971 ve 2014/17106

numaralı bireysel başvuru dosyalarının konu yönünden hukuki irtibatı nedeniyle

2014/16975 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine, 2014/16971

ve 2014/17106 numaralı bireysel başvuru dosyalarının kapatılmasına, incelemenin

2014/16975 numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine karar

verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

10. Başvurucular, ekli tablonun C satırında belirtilen

tarihlerde 5233 sayılı Kanun kapsamına giren zararlarının karşılanması

talebiyle Mardin, Siirt ve Van Valiliği Zarar Tespit Komisyonlarına (Komisyon)

başvurmuşlardır.

11. Ekli tablonun D satırında tarih ve sayıları belirtilen

Komisyon kararlarında başvurucuların taleplerinin reddine karar verilmiştir.

12. Belirtilen ret işlemleri aleyhine ekli tablonun E satırında

belirtilen tarihlerde başvurucular tarafından açılan iptal davalarında, ekli

tablonun F-1. satırda tarihleri gösterilen Diyarbakır İdare Mahkemesi, Mardin

İdare Mahkemesi ve Van 1. İdare Mahkemesi kararları ile davaların reddine ya da

dava konusu işlemin iptaline hükmedilmiştir.

13. Başvurucuların ya da davalı idarenin temyizi üzerine ekli

tablonun G-1. satırda gösterilen tarihte Danıştay Onbeşinci

Dairesi ilamları ile kararların onanmasına yahut bozulmasına hükmedilmiştir.

14. Bozma kararı üzerine ekli tablonun F-2. satırda tarihleri

gösterilen Mardin İdare Mahkemesi ve Van 1. İdare Mahkemesi kararları ile

yeniden hüküm kurulmuştur.

15. Başvurucu Emine Erdem'in başvurusuna ilişkin yargılamada

kanun yoluna başvurulmaması sonucu karar, temyiz incelemesi aşaması olmaksızın

kesinleşmiştir.

16. Başvurucu Bilal Oğurlu'nun

başvurusuna ilişkin yargılamada, bozma ilamı sonrası verilen İlk Derece

Mahkemesi kararının temyiz edilmesi üzerine ekli tablonun G-2. satırda

gösterilen tarihte Danıştay Onbeşinci Dairesi ilamı

ile kararın onanmasına hükmedilmiştir.

17. Başvurucular, muhtelif tarihlerde bireysel başvuruda

bulunmuşlardır.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

18. Mahkemenin 13/4/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

19. Başvurucular, makul sürede yargılanma haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerdir.

A. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

20. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makul

sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Esas Yönünden

21. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin

idari yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak

davanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icra

aşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği, yargılaması devam

eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkının

ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas alınır (Selahattin Akyıl, B. No: 2012/1198,

7/11/2013, §§ 45, 47).

22. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin

idari yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın

karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama

sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki

menfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Selahattin Akyıl, § 41).

23. Bu hususlara ek olarak Anayasa Mahkemesi, 5233 sayılı Kanun

kapsamında yapılan yargılamalarda komisyonların belli bir dönem içinde geçici

olarak olağanüstü iş yükü artışı ile karşılaşmasından kaynaklanan gecikmelerde,

kamu otoritelerince zamanında ve yeterli tedbirlerin alınmış olup olmadığını da

gözönünde bulundurmaktadır. Gerekli tedbirler

alınmışsa makul sürenin hesaplanmasında olağan yargılamalara kıyasla daha esnek

bir yaklaşım benimsenmektedir (Sabri Çetin,

B. No: 2013/3007, 6/2/2014, §§ 60-72; Mahmut

Can Arslan, B. No: 2013/3008, 6/2/2014, §§ 59-71; Mehmet Gürgen, B. No: 2013/3202, 6/2/2014,

§§ 57-67; Celal Demir, B. No:

2013/3309, 6/2/2014, §§ 57-69).

24. Anayasa Mahkemesi Nejmettin Tiryaki (B. No: 2014/14265, 8/12/2016, § 50) kararında,

başvurucunun şikâyetinin yargılama sürecine özellikle Danıştay aşamasında geçen

sürece ilişkin olması ve Komisyonda bir ay gibi kısa sürede başvurunun

sonuçlandırılmış olması dikkate alındığında başvurucunun makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasının sadece 5233 sayılı Kanun

kapsamında Anayasa Mahkemesince oluşturulan ilkelere göre değil Anayasa

Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkına yönelik şikâyetlerde uyguladığı

genel ilkelere göre de değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşmıştır.

25. Somut davalara bir bütün olarak bakıldığında Komisyona

başvuru tarihleri (Ekli tablonun C satırı)ile nihai karar tarihleri (Ekli

tablonun F ve G satırları) arasında geçen ve ekli tablonun H satırında her bir

başvuru için ayrı ayrı toplam süreleri belirtilen yargılama sürelerinde birinci

ve üçüncü başvurucular yönünden 1 yıl 4 ayın Komisyon aşamasında, 6 yıl 1 ayın

yargılama aşamasında geçtiği; ikinci başvurucu yönünden ise 1 yılın Komisyon

aşamasında, 5 yıl 8 ayın yargılama aşamasında geçtiği, dava süresinin

uzunluğundan açıkça şikâyet eden başvurucuların tutumunun yargılamanın

uzamasına özellikle bir etkisinin olmadığı anlaşılmaktadır. Somut başvurulara

bir bütün olarak bakıldığında yargılama sürelerinde makul olmayan bir

gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

26. Açıklanan nedenlerle başvurucuların Anayasa’nın 36.

maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiğine karar verilmesi gerekir.

C. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının

ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi

hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere

hükmedilir…”

28. Başvurucular, maddi ve manevi tazminat talebinde

bulunmuşlardır.

29. Somut olaylarda makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiği sonucuna varılmıştır.

30. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları

karşılığında başvuruculara ekli tablonun I satırında gösterilen net manevi

tazminat miktarlarının ödenmesine karar verilmesi gerekir.

31. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 1.800 TL vekâlet

ücretinden oluşan yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine karar

verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Başvuruculara ekli tablonun I satırında gösterilen

miktarlarda net manevi tazminat ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer

taleplerinin REDDİNE,

D. 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin

BAŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Mardin İdare Mahkemesine (E.2012/1447,

K.2012/1760), Van 1. İdare Mahkemesine (E.2013/322, K.2013/1605) ve Diyarbakır

1. İdare Mahkemesine (E.2009/1541, K.2011/189) GÖNDERİLMESİNE,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

13/4/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör Yrd.

:

Leyla Nur

ODUNCU

Başvurucular

:

1. Emine

ERDEM

2. Bilal

OĞURLU

3. Safiye

TUFAN

Vekilleri

:

Av. Vedat

ÖZKAN

Sıra

1

2

3

A

Başvuru

Numarası

2014/16975

2014/17106

2014/16971

B

Başvurucu

ve

T.C.

Kimlik No.

Emine ERDEM

Bilal OĞURLU

Safiye TUFAN

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası

14/2/2005

5. 392

29/12/2006

14. 077

28/9/2007

16. 604

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

4/7/2006

2006/5392-2265

4/1/2008

2008/1-11421

8/4/2009

2009/1-3746

E

Dava Tarihi

26/9/2006

22/2/2008

23/6/2009

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

17/2/2011

1.

10/6/2008

2.

20/11/2012

1.

25/11/2009

2.

29/11/2013

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

21/11/2013

1.

16/4/2012

2.

—

1.

9/10/2012

2.

6/11/2014

H

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

7 yıl 9 ay

7 yıl10 ay

6 yıl 1 ay

I

Hükmedilen

NET Manevi Tazminat

(TL)

4. 800

4. 800

1. 800