Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2014/16310, 19.04.2018

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

SEYRAN ÇAKMAKCI BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2014/16310)

Karar Tarihi: 19/4/2018

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, kapalı ceza infaz kurumunda bulunma nedeniyle

lisansüstü eğitime devam edememenin eğitim hakkını ihlal ettiği iddiasına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 30/9/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda

bulunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

9. Maltepe Açık Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunduğu

dönemde Beykent Üniversitesinde lisansüstü eğitimini sürdürmekte olan

başvurucunun aldığı bir disiplin cezası nedeniyle kapalı ceza infaz kurumuna

gönderilmesine karar verilmiştir.

10. Başvurucunun bu karara karşı şikâyeti, İstanbul Anadolu 1.

İnfaz Hâkimliğinin 22/9/2014 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Başvurucunun bu

karara yönelik itirazı da İstanbul 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 13/10/2014 tarihli

kararıyla reddedilmiştir. Ret kararı 23/10/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ

edilmiştir.

11. Başvurucu 29/9/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

12. AİHM, “hükümlüler”in

bir mahkeme tarafından verilen mahkumiyetin infazı için tutuldukları süreye karşılık

gelen süre boyunca (Epistatu/Romanya, B. No: 29343/10, 24/9/2013, §

62), “tutuklular”ın

ise devam etmekte olan bir yargılama esnasındaki yasal tutukluluk süresi

zarfında (Boltan/Türkiye [k.k.],

B. No: 32777/09, 27/3/2012) tam zamanlı eğitime erişimlerinin engellenmesinin

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne ek 1 No.lu Protokol’ün 2. maddesinin birinci

cümlesi kapsamında eğitimden yoksun bırakma olarak değerlendirilemeyeceği

görüşündedir. Bu kapsamda AİHM, hükümlü veya tutukluların, cezaevinde

bulundukları süre zarfında fiilen eğitimlerine devam edememelerinin eğitim

hakkını ihlal ettiğine ilişkin başvuruları açıkça dayanaktan yoksun bulmaktadır

(Durmaz, Işık, Unutmaz ve Sezal/Türkiye

[k.k.], B. No: 46506/99, 46569/99, 46570/99,

4/9/2001).

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

13. Mahkemenin 19/4/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

ve Bakanlık Görüşü

14. Başvurucu; kapalı infaz kurumuna gönderilmesine neden olan

disiplin cezası nedeniyle eğitime erişim imkânının elinden alındığını, verilen

cezanın kanuni dayanaktan yoksun olduğunu belirtmiş ve bu nedenlerle suç ve

cezaların kanuniliği ilkesi ile eğitim hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür. Başvurucu ayrıca kapalı ceza infaz kurumuna gönderilmesine ilişkin

Kurum kararında başvuru mercii ve süresinin gösterilmemiş olması nedeniyle de

adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasındadır.

15. Bakanlık görüşünde; derece mahkemelerinin konuya ilişkin

kararlarından hareketle kapalı ceza infaz kurumuna iade kararının infaz

hâkimliği ve itiraz sonucu ağır ceza mahkemesi incelemesinden geçerek

kesinleştiğine işaret edilmiştir. Bakanlık, başvurucunun eğitim hakkına dair

şikâyetleri hususunda bir görüş sunmamıştır.

16. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında Bakanlığın

eğitim hakkına dair şikâyetler hususunda bir görüş sunmamış olmasının

başvurusunun haklılığını gösterdiğini ifade etmiştir.

B. Değerlendirme

17. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddialarının eğitim hakkı

kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

18. Anayasa'nın 42. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

"Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından

yoksun bırakılamaz."

19. Anayasa Mahkemesi önceki kararlarında eğitim hakkının;

yükseköğrenim seviyesini de kapsadığına (Hikmet

Balabanoğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013,

§ 28; İhsan Asutay, B. No:

2012/606, 20/2/2014, § 36), belli bir zamanda mevcut olan eğitim kurumlarına

etkili bir biçimde erişimin sağlanmasını güvence altına aldığına (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri, B. No:

2013/583, 10/12/2014, § 68) ve kamu otoritelerine bireyin eğitim ve öğrenim

almasını engellememe şeklinde bir negatif ödev yüklediğine (Adem Öğüt ve diğerleri, B. No: 2014/20527,

22/11/2017,§ 44; Yüksel Baran, B.

No: 2012/782, 26/6/2014, § 36) karar vermiştir.

20. Bununla birlikte, Anayasa’nın 42. maddesi devlete ceza infaz

kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülere eğitim öğrenim imkânı sağlanması

yönünde pozitif bir yükümlülük yüklememiştir (Mehmet

Reşit Arslan ve diğerleri, § 71).

21. Anayasa'da anılan şekilde bir pozitif yükümlülük

bulunmamasına karşın, ilgili mevzuatta yer verilen düzenlemeler çerçevesinde

devlet, tutuklu ve hükümlülerin ceza infaz kurumunun olanakları çerçevesinde

birtakım eğitim faaliyetlerine devam edebilmesine imkân tanımışsa, bu eğitime

katılımın sınırlandırılması hususunda Anayasa’nın 13. maddesindeki ölçütlere

uygunluk değerlendirmesi yapılmalıdır (Mehmet

Reşit Arslan ve diğerleri, § 73).

22. Başvuru konusu olayda açık ceza infaz kurumunda hükümlü

olarak bulunan başvurucu aldığı disiplin cezası nedeniyle kapalı ceza infaz

kurumuna gönderilmiş ve kapalı ceza infaz kurumunda bulunması dolayısıyla tam

zamanlı lisansüstü eğitim faaliyetlerine devam edememiştir. Bu kapsamda,

başvurucunun tam zamanlı lisansüstü eğitime katılamamasının nedeni bir

mahkumiyet kararına bağlı olarak kapalı ceza infaz kurumunda hükümlü statüsünde

bulunmasıdır.

23. Kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin tam

zamanlı eğitime erişimlerinin engellenmesi başka bir ifadeyle kapalı ceza infaz

kurumlarında hükümlü olarak bulundukları süre zarfında tam zamanlı eğitim

faaliyetlerine devam edememeleri Anayasa'nın 42. maddesinin birinci fıkrası

kapsamında eğitim hakkından yoksun bırakılma olarak değerlendirilemez.

24. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun eğitim hakkının ihlali

iddialarına ilişkin olarak bir ihlalin olmadığı açık olduğundan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun açıkça dayanaktan

yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

19/4/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Recai AKYEL

Raportör

:

Recep KAPLAN

Başvurucu

:

Seyran

ÇAKMAKCI