Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2014/12078, 05.04.2017

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

İLBEYİ KEMALOĞLU VE MERİYE KEMALOĞLU BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2014/12078)

Karar Tarihi: 5/4/2017

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, yakınlarının yaşamını yitirmesiyle sonuçlanan olaya

ilişkin ceza soruşturmasının makul süratle yürütülmemesi nedeniyle yaşama

hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 8/7/2014 tarihinde

yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve

Bakanlığın 18/1/2017 tarihinde Anayasa Mahkemesine

gönderdiği belgelere göre olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucular İstanbul'da yaşamaktadırlar. Başvurucuların oğlu

Atalay Kemaloğlu (A.K.) olay tarihinde yedi yaşındadır ve Ümraniye'deki bir

ilköğretim okulunda ikinci sınıf öğrencisidir. A.K. 22/1/2004

günü okuluna gitmiş ancak havanın çok soğuk ve karlı olması nedeniyle Millî

Eğitim Bakanlığının aldığı kararla İstanbul'daki okullar planlanandan bir gün

önce yarı yıl tatiline girdiğinden okulun her zamanki saatinden daha erken

saatte dağılmasına karar verilmiştir.

9.A.K. okula gidiş ve gelişlerinde Belediye tarafından ücretsiz

olarak hizmet veren servis aracını kullanmaktadır. Olağan dışı durum bildirilmediği

için araç, o gün okulun erken dağıldığı saatte gelmemiştir.

10. Bu nedenle A.K. okulundan 4 km uzakta olan evine yürüyerek gitmeyeçalışmış ancak kar ve tipi nedeniyle yolu üzerinde

bulunan bir nehir yatağında donarak yaşamını yitirmiştir.

A. Olay Hakkında Yürütülen Ceza Soruşturması

Süreci

11. Başvurucular 27/2/2004 tarihinde,

Ümraniye Cumhuriyet Başsavcılığına (Cumhuriyet Başsavcılığı) başvurarak

oğullarının gittiği okulun müdürü, müdür yardımcısı ve A.K.nin

sınıf öğretmeni hakkında suç duyurusunda bulunmuşlardır.

12. Cumhuriyet Savcısı 4/12/1999

tarihli ve 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerin Yargılanması

Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde soruşturma dosyasını Ümraniye

Kaymakamlığına (Kaymakamlık) göndermiş ve söz konusu kamu görevlileri hakkında

soruşturma izni istemiştir.

13. Kaymakamlık 16/4/2004 tarihinde,

okul görevlilerine hiçbir hatanın atfedilemeyeceğini belirten muhakkik raporuna

dayanarak ilgililer hakkında soruşturma izni vermemiştir.

14. Başvurucuların bu karara 13/5/2004

tarihinde gerçekleştirdikleri itirazı inceleyen İstanbul Bölge İdare Mahkemesi

25/6/2004 tarihinde, Kaymakamlığın bu kararını iptal ederek suçlanan müdür,

müdür yardımcısı ve sınıf öğretmeni hakkında ceza soruşturmasıbaşlatılması

için dava dosyasında yeterli delil bulunduğuna karar vermiştir.

15. Cumhuriyet Başsavcılığı 4/10/2004

tarihinde okul müdürü, okul müdür yardımcısı ve A.K.nin

sınıf öğretmeni hakkında görevi ihmal suçundan kamu davası açmıştır.

16. Başvurucular, Ümraniye 3. Asliye Ceza Mahkemesinde (Mahkeme)

görülmeye başlanan kamu davasına müdahil olmuşlar ve tazminat talep etme

haklarını saklı tutmuşlardır.

17. Mahkeme 28/6/2006 tarihindesanıkların beraatine

karar vermiştir.

18. Başvurucu İlbeyi Kemaloğlu'nun

temyiz etmesi üzerine anılan karar, Yargıtay 4. Ceza Dairesinin (4. Ceza

Dairesi) 11/11/2010 tarihli kararıyla esaslı

işlemlerin yapıldığı 2/2/2005 tarihli duruşma tutanağının zabıt kâtibi

tarafından imzalanmadığı gerekçesiyle bozulmuş ve dava dosyası, diğer yönleri

incelenmeksizin Mahkemeye iade edilmiştir.

19. Mahkeme, bozmaya uyarak yargılamaya devam etmiş ve 13/5/2011 tarihinde yeniden sanıkların beraatine

karar vermiştir.

20. Başvurucu İlbeyi Kemaloğlu'nun

temyizi üzerine dosyayı yeniden inceleyen 4. Ceza Dairesi, zamanaşımı süresinin

dolması nedeniyle davanın düşmesine 10/4/2012

tarihinde karar vermiştir.

B. Olaya İlişkin İdari Dava Süreci

21. İstanbul Valiliği Millî Eğitim Müdürlüğü İlköğretim

Müfettişleri Başkanlığı (Başkanlık) olay hakkında disiplin soruşturması

başlatmış ve bu soruşturma kapsamında 18/2/2004

tarihinde, okul müdür yardımcısının sınıfların erken dağılacağından

Belediyedeki ilgilileri haberdar etmeyi ihmal ettiği gerekçesiyle kusurlu

olduğuna ve bu nedenle hakkındauyarı disiplin cezası

uygulanmasına karar vermiştir.

22. Başvurucu Meriye Kemaloğlu 6/8/2004

tarihinde Millî Eğitim Bakanlığı ve Sancaktepe

Belediyesi aleyhine İstanbul 3. İdare Mahkemesi (İdare Mahkemesi) nezdindemaddi ve manevi tazminat talepli dava açmıştır.

Başvurucu, dava dilekçesinde yargılama giderleri için adli yardım talebinde

bulunmuştur.

23. Adli yardım talebini desteklemek için diğer başvurucuyla

birlikte ikamet ettikleri mahallenin muhtarlığından aldığı fakirlik belgesini,

Kaymakamlıktan aldığı taşınmaz malları olmadığını ve Vergi Dairesinden aldığı

borçlu olduğunu gösteren belgeleri İdare Mahkemesine ibraz etmiştir.

24. İdare Mahkemesi 8/6/2005 tarihinde,

başvurucunun adli yardım talebini reddetmiş ve 8/8/2005 tarihinde başvurucuya

dava işlemlerinin devam etmesi için harcı bir ay içinde ödemesi gerektiğini

bildirmiş; başvurucunun harcı ödememesi üzerine de29/12/2005 tarihinde davanın

açılmamış sayılmasına karar vermiştir.

C. Başvurucuların Avrupa

İnsan Hakları Mahkemesine Yaptığı Başvuru ve Ardından İdare Mahkemesinde

Görülen Davanın Yenilenmesi

25. Bakanlığın 19/1/2017 tarihli yazısı

ile eklerine göre başvurucular 19/4/2006 tarihinde, oğulları A.K.nin yaşamının korunmadığı, ölümüne ilişkin etkili bir

ceza soruşturması yürütülmediği ve olaya ilişkin açtıkları tazminat davasında

adli yardım taleplerinin reddedilmesi nedenleriyle yaşama ve adil yargılanma

haklarının ihlal edildiğini ileri sürerek Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine

(AİHM) başvurmuşlardır.

26. AİHM 10/4/2012 tarihinde,

başvurucuların yaşama ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğine ve

ihlaller nedeniyle 50.000 avro manevi tazminatın başvuruculara müşterek olarak

ödenmesine karar vermiştir. Anılan karar 10/7/2012

tarihinde kesinleşmiş olup Bakanlık tarafından söz konusu tazminat 24/9/2012

tarihinde başvuruculara ödenmiştir.

27. Bu karar üzerine başvurucu Meriye Kemaloğlu 5/12/2012 tarihinde İdare Mahkemesine başvurmuş ve

yargılamanın yenilenmesini talep etmiştir. İdare Mahkemesi 29/4/2013

tarihinde başvurucunun bu talebini kabul etmiştir.

28. İdare Mahkemesi 27/2/2015 tarihinde

olayda idarenin hizmet kusurunun bulunduğuna ve davalı idarelerin başvurucu

Meriye Kemaloğlu'na 70.000 TL manevi ve 49.423,64 TL maddi olmak üzere toplam

119.423,64 TL tazminatı yasal faizi ile birlikte ödemesine karar vermiştir.

29. Bu karar, davalı Millî Eğitim Bakanlığı ve Sancaktepe Belediye Başkanlığı tarafından temyiz

edilmiştir. Bakanlığın yazısının ekinde bulunan ilgili belgeye göre dava

dosyası 9/11/2016 tarihi itibarıyla Danıştay

incelemesi aşamasındadır.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

30. Mahkemenin 5/4/2017 tarihinde

yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

31. Başvurucular, oğullarının yaşamını yitirmesiyle sonuçlanan

olayla ilgili olarak yürütülmekte olan ceza soruşturmasının çok uzun süredir

tamamlanmadığını belirterek Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan

yaşama hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve ihlalin tespiti ile tazminata

karar verilmesi taleplerinde bulunmuşlardır.

B. Değerlendirme

32. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı

Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un geçici 1.

maddesinin (8) numaralı fıkrası şöyledir:

“Mahkeme, 23/9/2012 tarihinden sonra

kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılacak bireysel başvuruları

inceler.”

33. Anılan hüküm uyarınca Anayasa Mahkemesinin yetkisinin zaman

bakımından başlangıcı 23/9/2012 tarihi olup Mahkeme,

ancak bu tarihten sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılan

bireysel başvuruları inceleyebilecektir. Anayasa Mahkemesinin yetki kapsamının

anılan tarihten önce kesinleşmiş nihai işlem ve kararları da içerecek şekilde

genişletilmesi mümkün değildir (Hasan Taşlıyurt, B. No: 2012/947, 12/2/2013,

§ 16).

34. Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisi için kesin bir

tarihin belirlenmesi ve Mahkemenin yetkisinin geriye yürür şekilde

uygulanmaması hukuk güvenliği ilkesinin bir gereğidir (Zafer Öztürk, B. No: 2012/51, 25/12/2012, § 18).

35. Somut olayda yürütülen ceza soruşturması, 4. Ceza

Dairesinin10/4/2012 tarihli kararı ile sona erdirilmiştir (bkz. § 20). Bu

durumda söz konusu şikâyet, zaman bakımından Anayasa Mahkemesinin yetkisi

dışında kalmaktadır.

36. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

şartları yönünden incelenmeksizin zaman

bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun zaman

bakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA

5/4/2017tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz

PAKSÜT

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör

:

Nahit GEZGİN

Başvurucular

:

1. İlbeyi

KEMALOĞLU

2. Meriye KEMALOĞLU

Vekili

:

Av. İsmail Aziz Ergin CİNMEN