Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2019/18249, 03.05.2023

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

RAMAZAN SİLAHDAR BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2019/18249)

Karar Tarihi: 3/5/2023

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, gözaltı süresinde kötü muameleye maruz

kalınması nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 13/5/2019 tarihinde yapılmıştır.

3. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin

kabulüne, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından

yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için

Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

ilgili olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu 17/3/2017 tarihinde, yanında diğer iki kişi

ile birlikte kendini maliye denetçisi olarak tanıtarak gittiği işyerinden para

talep etmesi ve durumdan şüphelenen işyeri sahiplerinin polis çağırması üzerine

kaçmaya çalışırken işyeri sahipleri ve çevredekiler tarafından yakalanarak

16.30 sıralarında, Devriye Ekipler Büro Amirliğinde görevli polis memurlarına

teslim edilmiştir. Dolandırıcılık suçundan hakkında yakalama kararı olduğunun

anlaşılması üzerine başvurucu Sultanbeyli Asayiş Büro Amirliğine teslim edilmiş

ve burada gözaltına alınmıştır.

6. Yakalama ve gözaltı sürecine ilişkin olarak düzenlenen

evraklarda başvurucunun vatandaşlar tarafından yakalandıktan sonra polislere

teslim edildiği, başvurucu polis merkezine götürüldükten sonra Cumhuriyet

savcısı ile yapılan görüşmede başvurucunun gözaltına alınması ve başvurucuyla

birlikte iş yerinden para talep edilmesi olayına karışan diğer iki kişinin

tespit edilerek yakalanması talimatı verildiği, başvurucunun polis merkezinde

işlemleri devam ederken kafasını duvara vurarak agresif hareketler sergilemesi

nedeniyle zor kullanılarak etkisiz hâle getirildiği hususları kayıt altına

alınmıştır. 18/3/2017 tarihinde başvurucunun tutuklanmasına karar verilmiştir.

7. 17/3/2017 tarihinde saat 23.40 sıralarında düzenlenen

gözaltı giriş raporunda sırt sağ yanda 10x15 cm hiperemik alan, sırtta

sol orta hatta 5x4 cm hiperemik alan, sol koltuk altında 6x4 cm hiperemik alan

tespit edildiği belirtilmiştir. Bir gün sonra alınan gözaltı çıkış raporunda ek

bir bulguya rastlanmadığı bilgisi yer almıştır.

8. Başvurucu 27/3/2017 tarihinde İstanbul Anadolu

Cumhuriyet Başsavcılığına verdiği dilekçe ile kötü muameleye maruz kaldığını

belirterek polis memurlarından şikâyetçi olmuştur.

9. İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı başvurucunun

müşteki sıfatıyla, ilgili kolluk görevlilerinin şüpheli sıfatıyla beyanlarını almış;

başvurucunun sağlık raporlarını ve ilgili evrakları dosyaya getirtmiştir.

Kolluk görevlileri özetle kendilerine ihbar gelmesi üzerine olay yerine

gittiklerinde başvurucunun vatandaşlar tarafından darbedildiğini gördüklerini,

olaya müdahale ederek şahsı muhafaza altına aldıklarını, hakkında arama kararı

olduğunu tespit etmeleri üzerine Büro Amirliğine götürdüklerini, gerekli

işlemlerin yapıldığını, şahsın taşkınlık yaptığını, kendisine zarar vermeye

çalıştığını, bunu önlemek için şahsı kelepçelediklerini ama darbetmediklerini

beyan etmiştir.

10. İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı 5/10/2018

tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir. Karar gerekçesi

şöyledir:

"...müştekinin bir tahkikat

kapsamında yakalandığı, kaçmak isterken engellendikten sonra olay yerine gelen

görevli polis memurları tarafından kelepçelenmek suretiyle muhafaza altına

alındığı, sırt sağ yan, sol orta hat ve sol koltuk altında hiperemik şeklindeki

yaralanmasının kaçmasının engellenmesi ve muhafaza altına alınması sırasında

direnmesi nedeniyle oluştuğunun değerlendirildiği, gözaltı giriş ile çıkış

raporları arasında uyumsuzluk bulunmadığı, müştekinin iddialarını doğrulayan

tanık ya da herhangi başka bir delil bulunmadığı, şüphelilerin atılı

suçlamaları kabul etmedikleri, şüpheli polis memurlarının zor kullanma

yetkilerini kullandıkları, bu yetki sınırını aşmadıkları..."

11. Başvurucunun itirazı 9/4/2019 tarihinde

reddedilmiştir. Anılan karar başvurucuya 7/5/2019 tarihinde tebliğ edilmiştir.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

12. Anayasa Mahkemesinin 3/5/2023 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

13. Başvurucu, gözaltına alındıktan sonra resmî giyimli

polis memurlarının kendisini sivil polislere teslim ettiğini, bu kişiler

tarafından götürüldüğü polis merkezinde işlemediği suçları kabul etmesi için

kendisine işkence yapıldığını ve hakaret edildiğini, gözaltına giriş raporu

alınmadığını, şikâyetleri hakkında etkili bir soruşturma yapılmadığını,

iddialarının araştırılmadığını ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

14. Anayasa’nın “Kişinin dokunulmazlığı, maddî ve

manevî varlığı” kenar başlıklı 17. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:

"Kimseye işkence ve eziyet

yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi

tutulamaz."

15. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucunun iddiaları kötü muamele yasağı kapsamında incelenmiştir.

1. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

16. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul

edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı

anlaşılan kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas

Yönünden

a. Genel

İlkeler

17. Genel ilkeler için bkz. Turan Günana (6), B.

No: 2015/9042, 4/4/2019, §§ 39-47.

b. İlkelerin

Olaya Uygulanması

18. Somut olayda başvurucu, yakalandıktan sonra teslim

edildiği polis merkezinde işlemediği suçları kabul etmesi için hakarete ve

işkenceye maruz kaldığını ileri sürmüştür. Başvurucunun yakalanarak polis

memurlarına teslim edildiği saat 16.30 sıraları olarak kayda geçmiştir. Başvurucunun

gözaltına giriş raporu ise aynı gün saat 23.40'ta düzenlenmiştir.

19. Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından verilen

kovuşturmaya yer olmadığına dair kararda gözaltı giriş-çıkış raporları arasında

uyumsuzluk bulunmadığına değinilmiş olmakla birlikte başvurucunun kötü

muameleye maruz kaldığını ileri sürdüğü zamanda henüz gözaltı giriş raporunun

düzenlenmemiş olduğu görülmüştür. Başvurucunun yakalanmasından yaklaşık yedi

saat sonra düzenlenen sağlık raporunda başvurucunun sırt ve bel bölgesinden

yaralandığı tespit edildiği belirtilmiştir.

20. Tutanaklara göre başvurucu; kaçmaya çalıştığı sırada,

dolandırmaya çalıştığı ileri sürülen işyeri sahipleri ve vatandaş tarafından

yakalanarak polise teslim edilmiştir. Bunun yanı sıra başvurucunun polis

merkezinde taşkınlık yapması nedeniyle kuvvet kullanılarak etkisiz hâle

getirildiğine ilişkin beyanlar bulunmaktadır. Kolluk birimleri ile adli

makamlar, başvurucuda tespit edilen yaralanmaları kaçmaya çalışırken vatandaş

tarafından yakalanması ve polis merkezinde kuvvet kullanılmasıyla açıklamıştır.

Buna karşın Cumhuriyet Başsavcılığınca talep edilmesine karşın polis

merkezindeki kamera görüntülerinin dosyaya sunulduğu tespit edilememiştir.

Başvurucunun vatandaş tarafından darbedildiği iddiasına ilişkin olarak yürütülen

bir soruşturma ya da bu iddiaları destekler nitelikte bir tanık beyanı da

bulunmamaktadır.

21. Başvurucunun yakalanmasından hemen sonrasında alınan

bir sağlık raporu olmaması nedeniyle başvurucunun yaralanma zamanının tespit

edilemediği, polis merkezindeki kamera kaydı görüntülerinin dosyaya neden

sunulamadığına ilişkin bir bilgi ve belgeye rastlanmadığı, adli makamlar ile

soruşturma merciinin vardığı sonuçları destekler şekilde dosyada herhangi bir

delil bulunmadığı hususları bir bütün olarak değerlendirildiğinde yapılan

soruşturmada yetkililerin olay ve olguları ciddiyetle öğrenmeye çalışması,

soruşturmayı sonlandırmak ya da kararlarını temellendirmek için çabuk ve

temelden yoksun sonuçlara dayanmaması yönündeki gerekliliklere uygun hareket

edilmediği sonucuna ulaşılmıştır.

22. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 17. maddesinin

üçüncü fıkrasında güvence altına alınan kötü muamele yasağının usule ilişkin

boyutunun ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

23. Başvurucunun yaralanma zamanı ve nedeni tespit

edilemediğinden negatif yükümlülük yönünden bir değerlendirme yapılması bu

aşamada gerekli görülmemiştir.

3. 6216 Sayılı

Kanun'un 50. Maddesi Yönünden

24. Başvurucu; ihlalin tespiti ve yeniden soruşturma

yapılması talebinde bulunmuştur.

25. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının

ortadan kaldırılması için yeniden soruşturma yapılmasında hukuki

yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği soruşturma mercilerince

yapılması gereken iş, yeniden soruşturma işlemlerini başlatmak ve Anayasa

Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında

belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve

6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında

Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasında düzenlenen bireysel başvuruya

özgü yeniden yargılama kurumunun özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar

için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül

Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri

Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).

26. Başvurucunun tazminat talebi bulunmadığından

tazminata hükmedilmesine yer bulunmamaktadır.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan kötü

muamele yasağı kapsamındaki etkili soruşturma yapma yükümlülüğünün İHLAL

EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin kötü muamele yasağının usul

yönünden ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden soruşturma

yapılmak üzere İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığına (S. No: 2017/49265)

GÖNDERİLMESİNE,

D. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına

GÖNDERİLMESİNE 3/5/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Hasan Tahsin GÖKCAN

Üyeler

:

Recai AKYEL

Selahaddin MENTEŞ

İrfan FİDAN

Muhterem İNCE

Raportör

:

Gizem Ceren DEMİR KOŞAR

Başvurucu

:

Ramazan SİLAHDAR