Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2015/18360, 07.02.2019

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

ZEYNEP UYKUR VE MEDİHA YASEMİN UYKUR

BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2015/18360)

Karar Tarihi: 7/2/2019

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, maddi ve manevi tazminat isteğiyle açılan davada

yargılamanın makul sürede tamamlanmaması ve hüküm altına alınan miktarın

tahsili için gerekli tedbirin alınmaması nedeniyle adil yargılanma hakkı ile

mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 26/11/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

6. Başvurucuların murisi 19/5/2000 tarihinde tüplü dalış sırasında

vefat etmiştir. Ölüm olayından kaynaklanan ceza yargılaması ayrı bir bireysel

başvuruya konu yapılmıştır. Başvurucular ölümün meydana gelmesinde kusuru

bulunan kişiler aleyhine 3/3/2006 tarihinde maddi ve manevi tazminat davası

açmıştır.

7. Başvurucular 3/3/2006 tarihli dava dilekçesinde ve daha sonra

vermiş oldukları ıslah dilekçesinde davalıların mal varlığı hakkında tedbir

kararı verilmesi isteğinde bulunmuş ancak mahkemece bu yönde herhangi bir karar

verilmemiştir.

8. Ankara 12. Asliye Hukuk Mahkemesi 13/5/2010 tarihli kararla

davanın kısmen kabulüyle başvurucular lehine toplam 100.000 TL maddi ve 18.000

TL manevi tazminata karar vermiştir. Başvurucular bu karara dayalı olarak

davalılar hakkında 25/8/2010 tarihinde icra takibi başlatmıştır. Bu icra takibi

kapsamında davalılardan A.F.İ.nin çalıştığı kurumdan

herhangi bir hak ve alacağı olup olmadığı sorulmuş, ilgilinin emekli olması

nedeniyle müzekkere Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına yöneltilmiştir.

Başvurucular tarafından karar altına alınan alacağın tahsiline yönelik başkaca

bir işlem bildirilmemiştir. Bu arada davalılar tarafından temyiz edilen hüküm

Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 28/6/2012 tarihli kararı ile görevsizlik

nedeniyle bozulmuştur. Ankara 12. Asliye Hukuk Mahkemesi bozmaya uyarak

22/11/2012 tarihinde görevsizlik kararı vermiştir.

9. Başvurucular görevsizlik kararı üzerine dosyanın görevli

mahkemeye gönderilmesi talebinde bulunmuştur. Ankara 7. Tüketici Mahkemesi

26/12/2013 tarihli kararla dalış merkezi ve bu merkezin yetkililerinin olayın

meydana gelmesinde kusurlu olduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüyle her iki

başvurucu için 210.096,44 TL maddi ve 30.000 TL manevi tazminata karar

vermiştir. Hüküm, Yargıtay denetiminden geçerek 30/9/2015 tarihinde

kesinleşmiştir.

10. Başvurucu 26/11/2015 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

11. Mahkemenin 7/2/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

12. Başvurucu, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

13. Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018)

kararında Anayasa Mahkemesi; yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı ya

da yargı kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediği

iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurulara

ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru imkânının getirilmesine ilişkin

yolu ulaşılabilir olma, başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama

kapasitesinin bulunup bulunmadığı yönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğini

tartışmıştır.

14. Ferat Yüksel kararında özetle anılan başvuru

yolunun kişileri mali külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlaması

nedenleriyle ulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarına

makul bir başarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı ve tazminat

ödenmesine imkân tanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi

olanakları sunması nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama

imkânına sahip olduğu hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat Yüksel,

§§ 27-34). Bu gerekçeler

doğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal

iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi

olduğu görülen Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan

başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı

sonucuna vararak başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul

edilemezlik kararı vermiştir (Ferat Yüksel, §§ 35, 36).

15. Mevcut başvuruda söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren

bir durum bulunmamaktadır.

16. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez

olduklarına karar verilmesi gerekir.

B. Mülkiyet Hakkının

İhlal Edildiğine İlişkin İddia

17. Başvurucular, davalılara ait mal varlığı üzerinde ihtiyati

tedbir uygulanması isteği yerine getirilmediğinden lehe hükmedilen tazminatı

tahsil etme imkânının kalmadığını belirterek mülkiyet hakkının ihlal edildiğini

ileri sürmüştür.

18. Anayasa'nın 5. ve 35. maddeleri uyarınca devletin pozitif

yükümlülükleri çerçevesinde -özel kişiler arası uyuşmazlıklar ile ilgili olsun

ya da olmasın- yargı kararlarının uygulanması ve kişilerin alacaklarına

kavuşması bakımından etkili bir icra sistemi kurma sorumluluğu bulunmaktadır. Özel

kişiler arasındaki uyuşmazlıklarda devletin mülkiyet hakkına ilişkin pozitif

yükümlülükleri, karşılıklı hak ve menfaatler dengesine dayanmaktadır.

Alacakların icrasına ilişkin süreç bakımından da durum böyledir. Anayasa

Mahkemesinin daha önceki kararlarında da ifade edildiği üzere icra edilebilir nitelikteki alacak hakları

da Anayasa'nın 35. maddesine göre mülkiyet hakkının kapsamındadır. Dolayısıyla

bir tarafta alacaklının mülkiyet hakkı kapsamında bulunan bir alacak söz konusudur. Diğer tarafta ise

alacaklının bu alacağa kavuşması için, borçlunun haczedilerek satılması

öngörülen, mülkiyet hakkı kapsamındaki mal

varlığı bulunmaktadır (Hesna Funda

Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık San. ve Tic. Ltd. Şti. [GK], B.

No: 2014/17196, 25/10/2018, § 71).

19. Devlet bu sistemi kurarken gerek alacaklının gerekse de

borçlu ve diğer ilgili üçüncü kişilerin hak ve menfaatlerini gözetmek,

kişilerin mülkiyet haklarının korunması için gerekli tedbirleri almak

durumundadır. Buna göre bir yandan alacaklının mülkiyet hakkında bulunan

alacağına kavuşması için etkin bir icra yolunun oluşturulması, diğer yandan da

icradan etkilenen borçlu ve diğer ilgili kişilere, mülkiyet haklarına yapılan

müdahalelerin keyfî veya hukuka aykırı olduğunu ileri sürebilmeleri için etkin

biçimde itiraz edebilme olanağının tanınması gerekmektedir (Hesna Funda Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık San. ve Tic. Ltd. Şti.,

§ 72).

20. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 45. maddesinin (2) numaralı

fıkrası uyarınca Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için olağan kanun

yollarının tüketilmesi zorunludur.

21. Somut olayda başvurucu ihtiyati tedbir konulmadığından

şikâyet etmiş ise de tedbir koşullarının oluşup oluşmadığını değerlendirme

yetkisi kural olarak derece mahkemelerine aittir. Anayasa Mahkemesinin bireysel

başvuru kapsamındaki görevi ise mülkiyet hakkının korunması çerçevesinde

alacaklının alacağına kavuşmasını sağlayan etkin bir yolun mevcut olup olmadığı

denetlemekten ibarettir. Öte yandan bu yolun etkin olup olmadığının

denetlenebilmesi öncelikle öngörülen yolun tüketilmiş olmasını

gerektirmektedir.

22. Başvuruya konu olayda Ankara 12. Asliye Hukuk Mahkemesinin

13/5/2010 tarihli kararıyla hüküm altına alınan alacağın tahsili amacıyla

25/8/2010 tarihinde icra takibi başlatılmışsa da dayanak mahkeme ilamının Yargıtay

tarafından bozulmasından sonra 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra İflas

Kanunu'nun 40. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca takip durmuştur. Bu

aşamadan sonra Ankara 7. Tüketici Mahkemesinin 26/12/2013 tarihli kararı ile

hüküm altına alınan miktar icra takibine konu edilen ilamdaki miktardan fazla

olup takibi aşan miktar için başvurucular tarafından başlatılan bir icra takibi

mevcut değildir. Başvuru formunun içeriği ve ekli belgelerden 25/8/2010 tarihli

icra takibi kapsamında alacağın tahsili amacıyla bütün borçlular hakkında mal

varlığının tespiti,haciz,

satış ve benzeri işlemlerin ilgili icra müdürlüğünden talep edilmediği

anlaşılmaktadır. Dolayısıyla başvurucular Mahkemece hüküm altına alınan

alacağın bir kısmının tahsili için etkili bir yol olan icra yolunu hiç

kullanmamış, icra takibine konu ettikleri kısım yönünden tahsile imkân verecek

ya da borçluların ödeme kabiliyetini ortaya çıkaracak haciz, satış gibi yolları

da tüketmemiştir. Bu itibarla hukuk sisteminde mevcut idari ve yargısal yollar

tüketilmeksizin bireysel başvuru yapıldığı anlaşılmaktadır.

23. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının da diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez

olduklarına karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. 1. Adil yargılanma hakkı kapsamındaki makul sürede yargılanma

hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. Mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasının başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA

7/2/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Serruh KALELİ

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör

:

Heysem KOCAÇİNAR

Başvurucular

:

1. Zeynep

UYKUR

2. Mediha

Yasemin UYKUR

Vekili

:

Av. Aziz

URFİOĞLU