Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2014/17673, 18.01.2017

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

HATİCE KÖŞKER TOPRAK BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2014/17673)

Karar Tarihi:18/1/2017

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 11/11/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

gönderilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucu 19/12/2000 tarihinde hükümlü olarak Üsküdar E Tipi

Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunmaktayken meydana gelen olaylar sonucunda

Cezaevindeki çok sayıda tutuklu ve hükümlü hayatını kaybetmiş veya

yaralanmıştır. (Kapatılan) Üsküdar Cumhuriyet Başsavcılığınca başvurucunun da

aralarında bulunduğu 405 kişi hakkında soruşturma başlatılmış ve şüphelilerin

adam öldürme suçuna iştiraki, Cezaevini tahrip etmek ve Cezaevi idaresine karşı

toplu olarak ayaklanmak suçlarından tutuklanmaları talebi üzerine 25/12/2000

tarihinde 405 kişinin gıyaben tutuklanmalarına karar verilmiştir. (Kapatılan)

Üsküdar Cumhuriyet Başsavcılığının 23/3/2001 tarihli iddianamesi ile kamu

davası açmıştır.

9. (Kapatılan) Üsküdar l. Ağır Ceza Mahkemesince 9/4/2001

tarihli kararla Mahkemenin görevsizliğine, dava dosyasının görevli İstanbul

Devlet Güvenlik Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir. İstanbul 1 No.lu

Devlet Güvenlik Mahkemesince 30/4/2001 tarihinde görevsizlik kararı verilmesi

üzerine dava dosyası Yargıtaya gönderilmiştir.

Yargıtay 5. Ceza Dairesinin 6/6/2001 tarihli kararıyla (kapatılan) Üsküdar l.

Ağır Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.

10. Mahkemece yargılamaya devam edilerek 31/5/2004 tarihinde

başvurucunun çağrılmasına karar verilmiş, başvurucu 28/3/2007 tarihli duruşmaya

gelerek savunmasını yapmıştır. (Kapatılan) Üsküdar 1. Ağır Ceza Mahkemesinin

kapatılması üzerine yargılamaya İstanbul Anadolu 5. Ağır Ceza Mahkemesinde

devam edilmiştir. Mahkemenin 22/1/2016 tarihli kararıyla başvurucunun bir kısım

suçtan beraatine, başvurucu hakkında bir kısım suçtan

açılan davanın ise zamanaşımı nedeniyle düşürülmesine karar verilmiştir. Hüküm

temyiz edilmiş olup inceleme devam etmektedir.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

11. Mahkemenin 18/1/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

12. Başvurucu, etkili başvuru hakkı ve makul sürede yargılanma

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

13. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki tavsifi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki nitelendirmesini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvuru formu ve ekleri incelendiğinde

başvurucunun, uzun süren yargılama süreci boyunca makul sürede yargılama

yapılmamasından dolayı uğradığı hak kaybına ilişkin olarak başvurabileceği bir

iç hukuk yolunun bulunmadığını belirterek etkili başvuru hakkının ihlal

edildiği iddiasında bulunduğu anlaşılmıştır. Anılan ihlal iddiası, başvurucunun

başvurabileceği bir iç hukuk yolu olarak Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda

bulunma imkânının sağlanması durumu ve başvuruya konu yargılamanın devam ettiği

hususu da dikkate alındığında makul sürede yargılanma hakkı kapsamında

değerlendirilmiştir.

A. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

14. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makul

sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Esas Yönünden

15. Ceza yargılamasının süresi tespit edilirken sürenin

başlangıç tarihi olarak bir kişiye suç işlediği iddiasının yetkili makamlar

tarafından bildirildiği veya isnattan ilk olarak etkilendiği arama ve gözaltı

gibi birtakım tedbirlerin uygulandığı tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak

suç isnadına ilişkin nihai kararın verildiği, yargılaması devam eden davalar

yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul süre şikâyetiyle ilgili kararını

verdiği tarih esas alınır (B.E.,

B. No: 2012/625, 9/1/2014, § 34).

16. Ceza yargılamasının süresinin makul olup olmadığı

değerlendirilirken yargılamanın karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların

ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın

süratle sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate

alınır (B.E., § 29).

17. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda

verdiği kararlar dikkate alındığında somut olayda on altı yılı aşan yargılama

süresinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir.

18. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence

altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi

gerekir.

C. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

19. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı

fıkrası şöyledir:

“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının

ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi

hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere

hükmedilir…”

20. Başvurucu, manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

21. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği

sonucuna varılmıştır.

22. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları

karşılığında -yargılamadaki taraf sayısı da dikkate alınarak- başvurucuya net

7.920 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

23. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.800

TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.006,10 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Başvurucuya net 7.920 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,

tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,

D. 206,10 TL harç ve 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam

2.006,10 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,

E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Yargıtay

Cumhuriyet Başsavcılığına (Tebliğname

No.16-2016/188929) GÖNDERİLMESİNE,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

18/1/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serruh KALELİ

Nuri

NECİPOĞLU

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör Yrd.

:

Gökçe

GÜLTEKİN

Başvurucu

:

Hatice

KÖŞKER TOPRAK

Vekili

:

Av. Keleş

ÖZTÜRK