Anayasa Mahkemesi · Birinci Bölüm

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2014/16654, 12.04.2017

Mahkeme: Anayasa Mahkemesi
Daire: Birinci Bölüm
Esas No: 2014/16654
Karar Tarihi: 12.04.2017

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

BAZİ ABI VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2014/16654)

Karar Tarihi: 12/4/2017

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle

Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında yapılan

başvurular ve akabinde açılan davalarda makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular, muhtelif tarihlerde yapılmıştır.

3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan

ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Bölüm Komisyonlarınca muhtelif tarihlerde, başvurucular Sekan Tekin, Sedat Özkan ve Maşallah Kılaguz

hariç diğer başvurucuların adli yardım taleplerinin kabulüne karar verilmiştir.

5. Bölüm Komisyonlarınca muhtelif tarihlerde başvuruların kabul

edilebilirlik incelemelerinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

6. Anayasa Mahkemesi tarafından muhtelif tarihlerde konu

yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2014/16675, 2014/16676, 2014/16678,

2014/16681 ve 2014/16684 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyalarının

2014/16654 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası ile; 2014/16682 ve

2014/16952 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyalarının 2014/16672 başvuru

numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine; 2014/16675,

2014/16676, 2014/16678, 2014/16681, 2014/16684, 2014/16682 ve 2014/16952

numaralı bireysel başvuru dosyalarının kapatılmasına, incelemelerin 2014/16654

ve 2014/16672 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyaları üzerinden

yürütülmesine karar verilmiştir.

7. Bölüm Başkanları tarafından başvuruların kabul edilebilirlik

ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

8. Başvuruların başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için

Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, Anayasa Mahkemesinin

önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında

görüş sunulmayacağını bildirmiştir.

9. Anayasa Mahkemesi tarafından ekli tablonun A satırında

başvuru numaraları belirtilen dosyaların konu yönünden hukuki irtibatı

nedeniyle 2014/16654 başvuru numaralı dosya ile birleştirilmesine, incelemenin

2014/16654 başvuru numaralı dosya üzerinden yürütülmesine ve diğer bireysel

başvuru dosyalarının kapatılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

10. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

11. Başvurucular, ekli tablonun C satırında belirtilen

tarihlerde 5233 sayılı Kanun kapsamına giren zararlarının karşılanması

talebiyle Bitlis, Diyarbakır, Mardin, Siirt, Şırnak veya Van Valiliği Zarar

Tespit Komisyonlarına (Komisyon) başvurmuşlardır.

12. Ekli tablonun D satırında tarih ve sayıları belirtilen

Komisyon kararlarında başvurucuların taleplerinin reddine ya da kabulüne karar

verilmiştir.

13. Belirtilen ret işlemleri aleyhine ekli tablonun E satırında

belirtilen tarihlerde başvurucular tarafından açılan iptal davalarında, ekli

tablonun F.1. satırında tarihleri gösterilen İdare Mahkemeleri kararları ile

davaların reddine karar verilmiş yahut dava konusu işlemlerin iptaline

hükmedilmiştir. İptal kararları akabinde bazı başvurucular yönünden Komisyonca

yeniden karar verilmiştir (Bkz. ekli tablonun D.2. satırı).

14. Başvuruculardan bazılarının kanun yoluna başvurmaması sonucu

kararlar temyiz incelemesi olmaksızın kesinleşmiştir.

15. Başvuruculardan bazılarının temyizi üzerine ekli tablonun

G.1. satırında gösterilen tarihte Danıştay Onbeşinci

Dairesi ilamları ile kararların onanmasına ya da bozulmasına hükmedilmiştir.

16. Bozma kararı üzerine yahut başvurucular tarafından

Komisyonun ikinci kararları aleyhine açılan iptal davaları üzerine ekli

tablonun F.2. satırında tarihleri gösterilen İdare Mahkemeleri kararları ile

yeniden hüküm kurulmuştur.

17. Başvuruculardan bir kısmının kanun yoluna başvurmaması

sonucu kararlar temyiz incelemesi olmaksızın kesinleşmiştir.

18. Başvuruculardan bazılarının temyizi üzerine ekli tablonun

G.2. satırında gösterilen tarihte Danıştay Onbeşinci

Dairesi ilamları ile kararların onanmasına ya da bozulmasına hükmedilmiştir.

Temyiz başvurularından biri temyiz aşamasında derdesttir.

19. Başvuruculardan birinin karar düzeltme talebi, aynı Dairenin

ekli tablonun H satırında gösterilen tarihli ilamı ile reddedilmiştir.

20. Başvurucular, muhtelif tarihlerde bireysel başvuruda

bulunmuşlardır.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

21. Mahkemenin 12/4/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

22. Başvurucular, makul sürede yargılanma haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerdir.

A. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

23. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makul

sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Esas Yönünden

24. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin

idari yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak

davanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icra

aşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği, yargılaması devam

eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkının

ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas alınır (Selahattin Akyıl, B. No: 2012/1198,

7/11/2013, §§ 45, 47).

25. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin

idari yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın

karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama

sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki

menfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Selahattin Akyıl, § 41).

26. Bu hususlara ek olarak Anayasa Mahkemesi5233 sayılı Kanun

kapsamında yapılan yargılamalarda komisyonların belli bir dönem içinde geçici

olarak olağanüstü iş yükü artışı ile karşılaşmasından kaynaklanan gecikmelerde,

kamu otoritelerince zamanında ve yeterli tedbirlerin alınmış olup olmadığını da

gözönünde bulundurmaktadır. Gerekli tedbirler

alınmışsa makul sürenin hesaplanmasında olağan yargılamalara kıyasla daha esnek

bir yaklaşım benimsenmektedir (Sabri Çetin,

B. No: 2013/3007, 6/2/2014, §§ 60-72; Mahmut

Can Arslan, B. No: 2013/3008, 6/2/2014, §§ 59-71; Mehmet Gürgen, B. No: 2013/3202, 6/2/2014,

§§ 57-67; Celal Demir, B. No:

2013/3309, 6/2/2014, §§ 57-69).

27. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda

verdiği kararlar dikkate alındığında Komisyona başvuru tarihleri (Ekli tablonun

C satırı)ile nihai karar tarihleri (Ekli tablonun F, G ve H satırları) arasında

geçen ve ekli tablonun I satırında her bir başvuru için ayrı ayrı toplam

süreleri belirtilen yargılama süreçlerinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu

sonucuna varmak gerekir.

28. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence

altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi

gerekir.

C. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (1) numaralı

fıkrası şöyledir:

“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının

ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi

hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere

hükmedilir…”

30. Başvurucular, maddi ve manevi tazminat talebinde

bulunmuşlardır.

31. Somut olaylarda makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiği sonucuna varılmıştır.

32. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları

karşılığında başvuruculara ekli tablonun J satırında gösterilen net manevi

tazminat miktarlarının ödenmesine karar verilmesi gerekir.

33. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 239,50 TL başvurucu

harcından ibaret yargılama giderinin başvurucular Sekan

Tekin, Sedat Özkan ve Maşallah Kılaguz'a ayrı ayrı

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

34. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 1.800 TL vekâlet

ücretinden oluşan yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine karar

verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Başvuruculara ekli tablonun J satırında gösterilen

miktarlarda net manevi tazminat ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer

taleplerinin REDDİNE,

D. 1. 239,50 TL başvurucu harcından ibaret yargılama giderinin

başvurucular Sekan Tekin, Sedat Özkan ve Maşallah Kılaguz'a AYRI AYRI ÖDENMESİNE,

2. 800 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin

BAŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

12/4/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

Hicabi DURSUN

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör Yrd.

Leyla Nur

ODUNCU

Başvurucular

Bkz. ekli

tablonun B satırı

Vekilleri

Av. Vedat ÖZKAN

Sıra

Başvuru

Numarası

2014/16654

(2014/16675)

2014/16654

(2014/16676)

2014/16654

(2014/16678)

Başvurucu

T.C.

Kimlik No

Bazi ABI

Sabri ABI

Şakir ABI

Dırbaz ABI

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası

28/3/2005

2005/2545

28/3/2005

2005/2549

28/3/2005

2005/2546

28/3/2005

2005/2513

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

18/2/2014

73/01/2014/312

18/2/2014

73/01/2014/331

18/2/2014

73/01/2014/321

18/2/2014

73/01/2014/340

Dava

Tarihi

13/6/2014

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

27/2/2015

26/3/2015

27/2/2015

Temyiz Yolu Karar Tarihi

—

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

—

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

9 yıl 10 ay

9 yıl 11 ay

9 yıl 10 ay

Hükmedilen NET Manevi Tazminat

(TL)

9.600

Sıra

Başvuru

Numarası

2014/16654

(2014/16681)

2014/16654

(2014/16684)

2014/16665

2014/16667

Başvurucu

T.C.

Kimlik No

Bazi ABI

Şeğmus ABI

Ahmet YILMAZ

Sekan TEKİN

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası

28/3/2005

2005/2544

28/3/2005

2005/2510

18/3/2005

5.379

26/3/2005

12.773

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

18/2/2014

73/01/2014/314

18/2/2014

73/01/2014/339

15/8/2006

5379/2918/4849

29/5/2012

21/01/2012/354

21/5/2014

21/04/2014/797

Dava

Tarihi

13/6/2014

30/10/2006

5/11/2012

8/9/2014

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

27/2/2015

18/4/2008

8/10/2013

19/4/2013

7/5/2015

Temyiz Yolu Karar Tarihi

—

6/3/2013

9/9/2014

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

—

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

9 yıl 10 ay

9 yıl 5 ay

10 yıl 1 ay

Hükmedilen NET Manevi Tazminat

(TL)

9.600

7.200

9.600

Sıra

Başvuru

Numarası

2014/16668

2014/16672

(2014/16682)

2014/16672

(2014/16952)

Başvurucu

T.C.

Kimlik No

Sedat ÖZKAN

Abubekir ABI

Ticir ABI

Agit ABI

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası

20/12/2006

43.240

28/3/2005

2005/2517

28/3/2005

2005/2578

28/2/2005

2005/2514

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

16/4/2014

21/04/2014/384

18/2/2014

73/01/2014/337

18/2/2014

73/01/2014/323

18/2/2014

73/01/2014/335

Dava

Tarihi

8/9/2014

13/6/2014

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

20/3/2015

27/2/2015

26/2/2015

26/3/2015

Temyiz Yolu Karar Tarihi

—

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

—

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

8 yıl 3 ay

9 yıl 10 ay

9 yıl 11 ay

Hükmedilen NET

Manevi Tazminat

(TL)

4.800

9.600

Sıra

Başvuru

Numarası

2014/16669

2014/16670

2014/16677

2014/16679

Başvurucu

T.C.

Kimlik No

Ahmet

OĞURLU

Bayram

ÖZKAN

Kasım ABI

Cemil ABI

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası

29/12/2006

14.078

19/12/2006

43.177

28/3/2005

2005/2511

28/3/2005

2005/2516

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

4/1/2008

1-11420

16/4/2014

21/04/2014/383

18/2/2014

73/01/2014/544

18/2/2014

73/01/2014/543

Dava

Tarihi

22/2/2008

8/9/2014

13/6/2014

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

29/11/2015

26/2/2015

27/2/2015

25/11/2009

13/12/2013

Temyiz Yolu Karar Tarihi

—

12/11/2012

2/10/2014

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

—

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

8 yıl 7

8 yıl 1

9 yıl 10

Hükmedilen NET Manevi Tazminat

(TL)

7.200

4.800

9.600

Sıra

Başvuru

Numarası

2014/16683

2014/16950

2014/16951

2014/16957

Başvurucu

T.C.

Kimlik No

Şehmus ABI

Fadile KİSA

Maşallah KILAGUZ

İlyas ÖZKAN

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası

28/3/2005

2005/2543

23/112007

16.793

11/4/2005

26/3/2005

12.847

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

18/2/2014

73/01/2014/316

8/4/2009

2009/1-3739

26/6/2007

1.024

29/5/2012

21/01/2012/334

Dava

Tarihi

13/6/2014

23/6/2009

9/1/2008

5/11/2012

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

27/2/2015

29/1/2010

20/12/2013

14/2/2013

17/4/2014

Temyiz Yolu Karar Tarihi

—

15/10/2014

—

21/11/2013

14/5/2015

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

—

4/2/2016

—

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

9 yıl 10 ay

8 yıl 2 ay

9 yıl 6 ay

8 yıl 8 ay

Hükmedilen NET Manevi Tazminat(TL)

9.600

4.800

9.600

7.200

Sıra

Başvuru

Numarası

2014/16968

2014/16973

2014/16982

2014/17031

Başvurucu

T.C.

Kimlik No

Recep ABI

Ahmet BAKIR

Mahmut YILDIZ

Reşit TEKİN

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası

28/2/2005

2005/1218

7/10/2004

5.375

26/3/2005

12.872

26/3/2005

12.825

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

18/2/2014

73/01/2014/549

15/8/2006

2006/4-2911-4845

29/5/2012

21/01/2012/345

11/11/2009

2009/4-1085

18/7/2013

21/04/2013/542

Dava

Tarihi

13/6/2014

6/10/2008

5/11/2012

29/1/2010

24/1/2014

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

26/2/2015

19/4/2013

15/7/2008

8/10/2013

31/1/2012

20/1/2015

Temyiz Yolu Karar Tarihi

—

6/3/2013

—

5/12/2012

—

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

—

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

9 yıl 11 ay

9 yıl

9 yıl 9 ay

8 yıl

Hükmedilen NET Manevi Tazminat

(TL)

9.600

7.200

9.600

4.800

Sıra

Başvuru

Numarası

2014/17033

2014/17034

2014/17035

2014/17036

Başvurucu

T.C.

Kimlik No

Murat ABI

Tahir ABI

Kasım BAYTEKİN

Recep ÖZKAN

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası

28/3/2005

2005/2579

28/3/2005

2005/2512

14/2/2005

4.421

26/3/2005

12.840

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

18/2/2014

73/01/2014/548

18/2/2014

73/01/2014/545

25/12/2013

56/01/2013/724/096

29/5/2012

21/01/2012/335

21/5/2014

21/04/2014/796

Dava

Tarihi

13/6/2014

1/4/2014

5/11/2012

8/9/2014

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

9/4/2015

26/2/2015

1/7/2015

23/5/2013

29/1/2015

Temyiz Yolu Karar Tarihi

—

derdest

—

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

—

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

10 yıl

9 yıl 10 ay

12 yıl 2 ay

9 yıl 10 ay

Hükmedilen NET

Manevi Tazminat

(TL)

9.600

14.400

9.600

Sıra

Başvuru

Numarası

2014/17103

2014/17132

Başvurucu

T.C.

Kimlik No

Hıdır ABI

Basra ACAR

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası

28/3/2005

2005/2509

28/3/2005

2005/2515

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

18/2/2014

73/01/2014/334

18/2/2014

73/01/2014/336

Dava

Tarihi

13/6/2014

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

27/2/2015

Temyiz Yolu Karar Tarihi

—

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

—

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

9 yıl 10 ay

Hükmedilen NET

Manevi Tazminat

(TL)

9.600