Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2024/2212 E. 2024/3563 K.

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi SAYISI : 2022/143 E., 2023/416 K. KARAR : Kısmen kabulüne Taraflar arasındaki prime esas kazanç tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda Mahkemece davanın kısmen kabulüne dair verilen karar taraf vekillerince temyiz edilmiş, Dairece yapılan inceleme sonunda bozulmuş ve Mahkemece bozma doğrultusunda yapılan yargılama sonucunda davanın kısmen kabulüne karar verilmiş, karar davalılar vekillerince temyiz edilmiş, Dairemizce yapılan inceleme sonucunda karar bozulmuştur. Mahkemece bozma doğrultusunda yeniden yapılan yargılama sonucunda davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Mahkeme kararı davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının davalı iş yerinde peynir ustası olarak çalıştığını, 28/02/2003 tarihinde emekli olması nedeniyle iş akdinin fesh edildiğini müvekkilin çalıştığı sürede asgari ücretin iki katına yakın ücret ile çalıştığı ve ortalama günlük 3 saat fazla çalışmaları olmasına rağmen davalı iş verence sigorta primleri asgari prime esas kazanç miktarından bildirildiği, müvekkilin İş Kanunu'ndan kaynaklanan tazminat ve alacaklarının davalı iş verenden tazmin ve tahsili için Mahkemenin 2004/296 Esasına kayıtlı açtığı davada alınan bilirkişi raporu ile müvekkilin gerçek prime esas kazanç miktarlarının belirlendiği anlaşılmakla müvekkilin yaşlılık aylığının gerçek prime esas kazançlara göre uyarlanarak bağlanması için davalı iş verenin iş yerinde geçen 01.04.1990 - 28.02.2003 tarihleri arasında ki sürede iş verence SSK'ya bildirilmesi gereken sigorta primine esas kazançların tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. II. CEVAP 1.Davalı şirket vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının açmış olduğu davanın haksız ve yersiz olduğunu alacağın zamanaşımına uğradığını davacının alacaklarını açılan 2004/296 Esas ve 2008/170 Karar sayılı dosya ile aldığını açılan bu davanın kötü niyetli olduğunu, davacının davalı iş yerinde asgari ücret ile çalıştığı, davalı iş yerinde normal işçi statüsünde çalıştığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. 2.Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının açmış olduğu davanın haksız ve yersiz olduğunu, davacının asgari ücret üzerindeki çalışma iddiasının yazılı belge ile ispatlanması gerektiği, tanık anlatımları ile ispat yoluna gidilemeyeceğini belirterek, açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. III. MAHKEME KARARI Mahkemenin 24.12.2014 tarihli ve 2011/153-2014/615 Esas ve Karar sayılı kararıyla; davanın kısmen kabulü ile Davacının davalı ... İth. İhr. Ltd Şti iş yerinde 01/04/1990- 28/02/2003 tarihleri arasında, ilgili dönemdeki parasal değerler üzerinden olmak üzere; -1990/1. dönem prime esas kazancın 357.000 TL , -1990/2. Dönem prime esas kazancın 450.000 TL, -1992/2. dönem prime esas kazancın 1.479.120 TL , -1992/3. dönem prime esas kazancın 1.479.120 TL, -1993/1. dönem prime esas kazancın 1.681.320 TL, -1993/2. dönem prime esas kazancın 1.879.140 TL, -1993/3. dönem prime esas kazancın 2.135.700 TL , -1994/1. dönem prime esas kazancın 2.226.600 TL , -1994/2. dönem prime esas kazancın 2.499.240 TL, -1994/3. dönem prime esas kazancın 2.499.240 TL, -1995/1. dönem prime esas kazancın 2.590.080 TL, -1995/2. dönem prime esas kazancın 2.783.220 TL, -1995/3. dönem prime esas kazancın 16.292.520 TL, -1996/1. dönem prime esas kazancın 15.641.460 TL, -1996/2. dönem prime esas kazancın 30.294.000 TL, -1996/3. dönem prime esas kazancın 30.294.000 TL, -1997/1. dönem prime esas kazancın 43.426.500 TL, -1997/2. dönem prime esas kazancın 51.249.900 TL, -1997/3. dönem prime esas kazancın 73.882.260 TL, -1998/1. dönem prime esas kazancın 100.104.000 TL, -1998/2. dönem prime esas kazancın 126.216.660 TL, -1998/3. dönem prime esas kazancın 140.197.500 TL, -1999/1. dönem prime esas kazancın 186.732.000 TL, -1999/2. dönem prime esas kazancın 227.400.000 TL , -1999/3. dönem prime esas kazancın 227.400.000 TL, -2000/1. dönem prime esas kazancın 240.000.000 TL , -2000/2. dönem prime esas kazancın 300.000.000 TL, -2000/3. dönem prime esas kazancın 300.000.000 TL, -2001/1. dönem prime esas kazancın 300.000.000 TL , - 2001/2. dönem prime esas kazancın 420.000.000 TL , -2001/3. dönem prime esas kazancın 420.000.000 TL , -2002/1. dönem prime esas kazancın 420.000.000 TL , -2002/2. dönem prime esas kazancın 555.744.000 TL , -2002/3. dönem prime esas kazancın 655.166.580 TL , -2003/1. dönem prime esas kazancın 1.901.280.000 TL prime esas kazancının olduğunun tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine, dair karar verilmiştir. IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ A. İlk Bozma Kararı 1.Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur. 2.Dairece 18.06.2015 tarih ve 2015/8402- 2015/12172 Esas ve Karar sayılı ilamı ile "..Somut uyuşmazlıkta; davacı, dava konusu dönemde asgari ücretin iki katına yakın ücretle ve günde 3 saat fazla çalışmasının olduğunu tespitini talep etmiş, Mahkemece Yargıtay incelemesinden geçerek kesinleşen işçilik alacakları dosyasında belirlenen ücret tutarları da esas alınarak talebe göre hüküm kurulmuştur. İdare veya kaza mercileri tarafından verilen karar uyarınca sigortalılara yapılan ödemeler Yasada belirtilen ücret türlerinden ayrımsızdır. Fark, bunların yönetim ve yargı mercilerince verilmiş kararlardan kaynaklanmalarıdır. İşveren ile sigortalı işçi arasında “fazla çalışma ücreti” veya “prim, ikramiye” gibi konularda uyuşmazlık çıkar ve mahkemece, bu işçilik haklarının ödenmesine karar verilir ve sigorta primlerinin ödeneceği ay içinde bu paralar sigortalıya verilirse, bu ödemelerde prim matrahına dahil edilerek, prim hesabında göz önünde tutulur. Bu tür kazançlara salt hak kazanmak, bu kazançların prime esas alınması için yeterli bulunmamaktadır (... Çemberci, Sosyal Sigortalar Kanunu Şerhi, Olgaç Matbaası, 1985 Baskı, s.439). Mahkemece, yargı kararı ile hak kazanılan ücret niteliğindeki kazançların hak kazanıldığı dönemlerin prime esas kazançlarına dahil edilmesi isabetsiz olup hizmet akdinin işçilik alacaklarına dair kararın kesinleşmesinden önce sona ermiş olması karşısında, yapılan ödemelerin çalışmanın geçtiği son ayın prime esas kazancında gözetilmesi gerektiğinin dikkate alınmaması, çalışmaların geçtiği son ay haricindeki prime esas kazanç tutarı yönünden, yukarıda açıklanan ispat kuralları çerçevesinde yeterli araştırma yapılmaması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. "denilerek kurulan hükmün bozulmasına karar verilmiştir. B. İlk Bozma İlamı Sonrası Mahkeme Kararı Mahkemenin 29.04.2021 tarih ve 2015/325 -2021/255 Esas ve Karar sayılı kararı ile davacının açmış olduğu davanın Kısmen Kabulü ile Davacının davalı ... İth. İhr. Ltd Şti iş yerinde 01/04/1990- 28/02/2003 tarihleri arasında -1990/1. dönem prime esas kazancın 365,556 TL , 1990/2. Dönem prime esas kazancın 1,733,444 TL - 1992/2. dönem prime esas kazancın 5,177,515 TL -1992/3. dönem prime esas kazancın 9,301,606 TL, -1993/1. dönem prime esas kazancın 9,446,152 TL, -1993/2. dönem prime esas kazancın 11,297,239, -1993/3. dönem prime esas kazancın 16,426,542TL , -1994/1. dönem prime esas kazancın 16,633,685 TL -1994/2. dönem prime esas kazancın 16,633,685 TL -1994/3. dönem prime esas kazancın 26,791,303 TL -1995/1. dönem prime esas kazancın27,208,576 TL -1995/2. dönem prime esas kazancın 27,417,212 TL -1995/3. dönem prime esas kazancın 46,116,065 TL -1996/1. dönem prime esas kazancın 68,667,840 TL -1996/2. dönem prime esas kazancın 80,708,580TL -1996/3. dönem prime esas kazancın 116,830,800 TL -1997/1. dönem prime esas kazancın 168,726,900 TL -1997/2. dönem prime esas kazancın 213,237,120 TL -1997/3. dönem prime esas kazancın 248,989,080 TL -1998/1. dönem prime esas kazancın 331,856,400 TL -1998/2. dönem prime esas kazancın 372,286,860 TL -1998/3. dönem prime esas kazancın 446,000,580TL -1999/1. dönem prime esas kazancın 600,894,000 TL -1999/2. dönem prime esas kazancın 664,647,000 TL -1999/3. dönem prime esas kazancın 728,400,000 TL -2000/1. dönem prime esas kazancın 1,442,526,667 TL -2000/2. dönem prime esas kazancın 1,471,766,667 TL -2000/3. dönem prime esas kazancın 1,521,166,667 TL -2001/1. dönem prime esas kazancın 1,829,303,333 TL 2001/2. dönem prime esas kazancın 1,896,705,667 TL 2001/3. dönem prime esas kazancın 2,205,156,000 TL 2002/1. dönem prime esas kazancın 2,369,979,333TL 2002/2. dönem prime esas kazancın 3,018,551,778TL 2002/3. dönem prime esas kazancın 3,254,128,889 TL 2003/1. dönem prime esas kazancın 1,901,280,000TL prime esas kazancının olduğunun tespitine karar verilmiştir. C. İkinci Bozma Kararı 1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur. 2.Dairece 30.12.2021 tarih ve 2021/10104 -2021/17040 Esas ve Karar sayılı ilamı ile "Mahkemece bozmaya uyulmuş ise de bozma gereklerinin yerine getirildiğinden bahsedilmesi mümkün değildir. Eldeki davada, Mahkemece tarafları farklı olan dosyalar emsal gösterilerek hiç bir işlem yapılmadan aynı şekilde karar verildiği anlaşılmaktadır. Mahkemece bozmaya uyulduğuna göre, yargı kararı ile hak kazanılan ücret niteliğindeki kazançların hak kazanıldığı dönemlerin prime esas kazançlarına dahil edilmesi isabetsiz olup hizmet akdinin işçilik alacaklarına dair kararın kesinleşmesinden önce sona ermiş olması karşısında, yapılan ödemelerin çalışmanın geçtiği son ayın prime esas kazancında gözetilmesi gerektiğinin dikkate alınmaması, çalışmaların geçtiği son ay haricindeki prime esas kazanç tutarı yönünden, yukarıda açıklanan ispat kuralları çerçevesinde yeterli araştırma yapılmak suretiyle oluşacak sonuca göre bir karar verilmelidir." denilmek suretiyle Mahkemece verilen kararın bozulmasına karar verilmiştir. D. Mahkemece Bozma İlâmına Uyularak Verilen Karar Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile resen seçilen bordro tanıklarının dinlendiği, davacı işçinin emsal ücret araştırması için Tekgıda-İş Sendikası, Tekirdağ Esnaf Odası, Malkara Esnaf Odası, Malkara Ticaret ve Sanayi Odasına ve Tekirdağ Ticaret ve Sanayi Odasına işçinin yaptığı iş ve kıdemi belirtilerek emsal ücret araştırması yapıldığı, bu bilgiler ışığında dosya bilirkişiye tevdi edilerek hesap raporu alındığı, hesap raporunda Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin bozma ilamındaki eksikliği gidermesi yönünden 1. Seçenekteki hesaplama üzerinden hüküm kurulduğu, zira uyulan bozma ilamında da belirtildiği üzere yargı kararı ile hak kazanılan ücret niteliğindeki kazançların hak kazanıldığı dönemlerin prime esas kazançlarına dahil edilmemesi gerektiği, hizmet akdinin işçilik alacaklarına dair kararın kesinleşmesinden önce sona ermiş olması karşısında, yapılan ödemelerin çalışmanın geçtiği son ayın prime esas kazancında gözetilmesi gerektiği, çalışmaların geçtiği son ay haricindeki prime esas kazanç tutarı yönünden sadece dönemin asgari ücretinin 2 katı tutarında maaşla çalıştığının kabulü gerektiği gerekçeleriyle davanın kısmen kabul, kısmen reddi ile; davacının Davalı ... İth. İhr. Ltd Şti. iş yerinde 01.04.1990- 28.02.2003 tarihleri arasında, ilgili dönemdeki parasal değerler üzerinden olmak üzere; -1990/1. dönem prime esas kazancın 357.000 TL , -1990/2. Dönem prime esas kazancın 450.000 TL, -1992/2. dönem prime esas kazancın 1.479.120 TL , -1992/3. dönem prime esas kazancın 1.479.120 TL, -1993/1. dönem prime esas kazancın 1.681.320 TL, -1993/2. dönem prime esas kazancın 1.879.140 TL, -1993/3. dönem prime esas kazancın 2.135.700 TL , -1994/1. dönem prime esas kazancın 2.226.600 TL , -1994/2. dönem prime esas kazancın 2.499.240 TL, -1994/3. dönem prime esas kazancın 2.499.240 TL, -1995/1. dönem prime esas kazancın 2.590.080 TL, -1995/2. dönem prime esas kazancın 2.783.220 TL, -1995/3. dönem prime esas kazancın 16.292.520 TL, -1996/1. dönem prime esas kazancın 15.641.460 TL, -1996/2. dönem prime esas kazancın 30.294.000 TL, -1996/3. dönem prime esas kazancın 30.294.000 TL, -1997/1. dönem prime esas kazancın 43.426.500 TL, -1997/2. dönem prime esas kazancın 51.249.900 TL, -1997/3. dönem prime esas kazancın 73.882.260 TL, -1998/1. dönem prime esas kazancın 100.104.000 TL, -1998/2. dönem prime esas kazancın 126.216.660 TL, -1998/3. dönem prime esas kazancın 140.197.500 TL, -1999/1. dönem prime esas kazancın 186.732.000 TL, -1999/2. dönem prime esas kazancın 227.400.000 TL , -1999/3. dönem prime esas kazancın 227.400.000 TL, -2000/1. dönem prime esas kazancın 240.000.000 TL , -2000/2. dönem prime esas kazancın 300.000.000 TL, -2000/3. dönem prime esas kazancın 300.000.000 TL, -2001/1. dönem prime esas kazancın 300.000.000 TL , - 2001/2. dönem prime esas kazancın 420.000.000 TL , -2001/3. dönem prime esas kazancın 420.000.000 TL , -2002/1. dönem prime esas kazancın 420.000.000 TL , -2002/2. dönem prime esas kazancın 555.744.000 TL , -2002/3. dönem prime esas kazancın 655.166.580 TL , -2003/1. dönem prime esas kazancın 1.901.280.000 TL prime esas kazancının olduğunun tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri 1.Davalı şirket vekili temyiz başvuru dilekçesinde; bozma gereklerinin yerine getirilmediği, talep edilen dönemler açısından hak düşürücü sürenin geçtiği, davacının talep tarihleri içerisinde dava dışı işyerinden bildirimleri olduğu belirtilerek kararın bozulması istenmiştir. 2.Davalı Kurum vekili temyiz başvuru dilekçesinde; kararın eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olduğu, davacı iddialarının gerçeği yansıtmadığı, Kurumun davalı değil feri müdahil olması gerektiği belirtilerek kararın bozulması istenmiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, prime esas kazançların tespiti istemine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Geçici 3 ncü maddesinin 2 nci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 428 inci maddesi, 438 inci maddesinin 7, 8, 9 uncu fıkraları ile 439 uncu maddesinin 2 nci fıkrası ve 506 sayılı Kanun'un 77 inci, 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddesidir. 3. Değerlendirme 1.Her ne kadar bir ara kararı olsa da; Mahkemece, Yargıtayın bozma ilamına uyulması durumunda, bozma kararı lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak doğar ve Mahkeme bu kararından dönemeyeceği gibi bozma ilamı doğrultusunda işlem yapmak zorundadır. 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nda ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda “usulî kazanılmış hak” kavramına ilişkin açık bir hüküm bulunmamakta ise de, bu kurum, davaların uzamasını önlemek, hukuki alanda istikrar sağlamak ve kararlara karşı genel güvenin sarsılmasını önlemek amacıyla Yargıtay uygulamaları ile geliştirilmiş, öğretide kabul görmüş ve usul hukukunun vazgeçilmez ana ilkelerinden biri haline gelmiştir. Anlam itibariyle, bir davada, mahkemenin ya da tarafların yapmış olduğu bir usul işlemi ile taraflardan biri lehine doğmuş ve kendisine uyulması zorunlu olan hakkı ifade etmektedir. Nitekim; Hukuk Genel Kurulu'nun 18.10.1989 gün 541-534, 21.02.1990 gün 10-117; 07.10.1990 gün 439-562; 19.02.1992 gün 635-82; 23.02.1994 gün 936-94; 03.03.2010 gün ve 2010/12-81-118; 27.09.2006 gün ve 2006/19-635 Esas 2006/573 Karar; 15.10.2008 gün ve 2008/19-624 Esas 2008/632 Karar ile 17.02.2010 gün ve 2010/9-71 Esas 2010/87 Karar sayılı kararları da bu doğrultudadır. Mahkemece bozma ilamına uyulmasına rağmen gereğinin yerine getirilmediği anlaşılmaktadır. 2. 506 sayılı Kanun'un 77 ve 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddelerinde sayılan istisnalara girmemesi koşuluyla hizmet akdi karşılığı elde edilen gelirlerden sigorta primi kesilmesi asıldır. İdare veya yargı makamları tarafından belirlenen ücretlerin prim hesabına esas alınabilmesi için bu tür kazançlara hak kazanmak yeterli olmamakta, işçilik alacaklarına ilişkin taraflar arasında çıkan uyuşmazlıkta mahkemece verilen karar sonrasında işçiye (sigortalıya) ödeme yapılmış olması aranmakta, bu durumda, yargı kararı ile hak kazanılan ücret niteliğindeki kazançların primlerinin sigortalı payının infaz sırasında sigortalıya yapılan ödemeden düşülmesi işverenin Kuruma karşı prim yükümlülüğünü kaldırmadığı da dikkate alınmak suretiyle, ödemenin yapıldığı ayın prime esas kazanç matrahına dâhil edilmesi, hizmet akdi daha önceki bir tarihte sona erdiği takdirde ise yapılan ödemelerin çalışmanın geçtiği son ayın prime esas kazancında gözetilmesi gerekmektedir. 3. Dosya içinde bulunan bilgi ve belgelere göre kesinleşen işçilik alacaklarına ilişkin Mahkeme ilamı nazara alınarak davacının 01.04.1990 - 28.02.2003 tarihleri arasındaki prime esas kazançlarının tespit edildiği anlaşılmaktadır. Ne var ki kesinleşen ilama dayalı olarak davacı işçiye (sigortalıya) ödeme yapılmış olması halinde, hüküm altına alınan işçilik alacaklarının ödeme yapıldığı ayın prime esas kazanç matrahına dâhil edilmesi, hizmet akdi daha önceki bir tarihte sona erdiği takdirde ise yapılan ödemelerin çalışmanın geçtiği son ayın prime esas kazancında gözetilmesi gerekmektedir. Buna göre davalı tarafından davacıya, işçilik alacakları davası neticesinde ödeme yapılıp yapılmadığı belirlenerek, yapılmış ise işçilik alacağı dosyasında belirlenen ve prime esas kazanca dahil olan tutarın son aya maledilerek prime esas kazanç olarak tespiti gerekirken, eksik inceleme ve araştırma sonucu yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir. O halde davalılar vekilleri bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, 01.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.