İlk Derece Mahkemesi 2024/18 E. 2025/1146 K.

T.C. BAKIRKÖY 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2024/18 Esas KARAR NO : 2025/1146

DAVA : Tazminat (Haksız Fiilden Kaynaklanan) DAVA TARİHİ : 08/01/2024 KARAR TARİHİ : 17/12/2025 GEREKÇELİ KARARIN YAZILMA TARİHİ : 2/1/2026 Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Haksız Fiilden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda, GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ: Davacı vekili tarafından sunulan dava dilekçesinde ÖZETLE; Müvekkili ...'ın 07/10/2023 tarihinde sevk ve idaresindeki ... plakalı aracı ile seyir halinde iken davalılardan ...'ün müvekkiline arkadan çarptığını ve bu kaza sonucunda yaralanmalı maddi hasarlı trafik kazası oluştuğunu, kaza dolayısı ile müvekkilinin parmağının kırıldığını ve yaralandığını, kaza dolayısı ile müvekkilinin tedavi harcamaları yaptığını, kazada müvekkilinin kusursuz olduğunu, ...'ün tam kusurlu olduğunu, müvekkiline ait aracın pert olduğunu, kazaya karışan davalı tarafından kullanılan aracın sigorta şirketi olan mapfre sigortanın araç bedelinin bir kısmı olan 1.138.850,00 TL'yi müvekkiline ödediğini, müvekkiline ait aracın piyasa değerinin 1.550.000,00 TL olduğunu aradaki farkın 411.150,00 TL olduğunu, müvekkilinin kaza dolayısı ile 2 aydan fazla bir süre araçtan mahrum kaldığını bu sebeple fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile 10.000 TL araç mahrumiyet tazminatı taleplerinin olduğunu, müvekkilinin aracının kaza yerinden çekici ile aldırmak zorunda kaldığını 1.447,20 TL çekici ücreti ödediğini, ayrıca tedavi giderleri ve manevi tazminat talepleri olduğunu ve yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı ... Sigorta Anonim Şirketi vekili tarafından sunulan cevap dilekçesinde ÖZETLE; Müvekkili şirketin maddi hasar için poliçeden kaynaklanan sorumluluklarının tamamını yerine getirdiğini, maluliyet zararının, TRH Moralite Tablosuna göre ve yaralananın vergilendirilmiş gelirine göre hesaplanması gerektiğini, davacının geçici iş göremezlik ve bakıcı giderleri zararının poliçe teminatı kapsamında olmadığını, müvekkili şirketin tedavi giderlerinden sorumlu olmadığını belirterek davanın reddini, yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi vekili tarafından sunulan cevap dilekçesinde ÖZETLE; Yaşanılan kazada müvekkilinin kusurunun bulunmadığını bu sebeple müvekkiline yönelik bir tazminat tutarına hükmedilmemesi gerektiğini, müvekkili firmanın işleten sıfatına haiz olduğunu bu sebeple manevi tazminat talebinin reddi gerektiğini, davacı tarafın geçici iş göremezlik zararının SGK tarafından karşılanıp karşılanmadığının araştırılması gerektiğini, davacının maddi tazminat taleplerinden davalı sigorta şirketi ve SGK'nın sorumlu tutulması gerektiğini belirterek davanın reddini, yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesini talep ve dava etmiştir. DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE Dava, trafik kazasından kaynaklı maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir. Taraflar arasındaki uyuşmazlığın; 7.10.2023 tarihinde meydana gelen trafik kazasından kaynaklı olarak ; a) davalının aracının muayenesine ilişkin belgelerin sunulması halinde kaza tespit tutanağı, ceza dosyası ve dosya kapsamındaki belgeler de dikkate alınarak tarafların oransal kusur durumunun ne olduğu, b)davacının ... plakalı aracının pert olduğu, sigorta tarafından yapılan ödemenin daha az olduğu iddiasına ilişkin “davacı aracının modeli, yaşı, kaza sonucu meydana gelen hasar durumu, km'si, kullanım tarzı vs de gözönünde bulundurularak, dava konusu aracın tamirinin ekonomik olup olmadığı, ekonomik değilse; (pertle ayrılması halinde) aracın yaşı, modeline göre kaza tarihindeki hasarsız 2'ci el piyasa değeri ile sovtaj (hasarlı hali) bedelinin tespiti ile ikinci el değerinden sovtaj düşülerek zararın tesbiti ayrıca aracın tamiri ekonomik ise tamir için geçen süredeki kaybın (ikame araç bedeli) yada perte ayrılması halinde aynı nitelikte araç alınması için makul süre ile sınırlı ikame araç bedelinin belirlenmesi c) davacının trafik kazasından kaynaklı yaralama durumundan kaynaklı 20/02/2019 tarihinden sonra Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre geçici veya sürekli maluliyetinin olup olmadığı, davacının SGK tarafından karşılanmayan belgesiz tedavi giderinin olup olmadığı, d)davacı tarafın trafik kazasından kaynaklı çekici araç ücreti talep edip edemeyeceğine ilişkin maddi tazminat ve manevi tazminat davasıdır. 2918 sayılı KTK nun 85. maddesi gereği, bir motorlu aracın işletilmesinin bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olması durumunda, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ile bağlı olduğu teşebbüsün sahibinin, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olacakları, aynı yasanın 88. maddesi gereği de, bir motorlu aracın katıldığı bir kazada, bir üçüncü kişinin uğradığı zarardan dolayı, birden fazla kişi tazminatla yükümlü bulunuyorsa, bunlarında müteselsilen sorumlu olacakları, bu durumda araç sürücüsünün kusuru oranında kendisinin haksız fiil esasına göre, araç sahibi ve sigorta şirketinin ise bu kusur oranından kusursuz sorumluluk ilkelerine göre sorumlu olacağı, 6098 sayılı TBK. madde 61 ve 62 ile müteselsil sorumluluk esaslarına göre; birden çok kişinin birlikte bir zarara sebebiyet vermeleri durumunda veya aynı zarardan çeşitli sebeplerden dolayı sorumlu oldukları takdirde, haklarında müteselsil sorumluluğa ilişkin hükümler uygulanacağı, müteselsil sorumlulukta, kural olarak borçlulardan her birinin, TBK. madde 162 ve 163 göre, borcun tamamından sorumlu olacakları, TBK. madde 167 uyarınca, sorumluların iç ilişkide kusur oranına göre, birbirlerine rücu haklarınında mevcut olacağı, davacının, dava dilekçesinde müteselsil sorumluluk ilkesi gereği zararın tamamını, isterse sorumluların tamamından isterse bir kısmından talep edebileceği, TBK'nın 54. maddesi ile KTK'nın 98. maddesi hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, kazadaki yaralanmadan kaynaklanan iyileşme sürecindeki geçici işgöremezlik giderlerine ilişkin zarardan sorumluluk, zarara neden olanlar ile bu kişilerin sorumluluğunu poliçe ile üstlenen sigorta şirketine ait olacağı, başka bir ifadeyle geçici iş göremezlik zararının, bedeni zarar teminatı ile Zorunlu Mali Sorumluluk Sigorta poliçesi kapsamında olup, 6111 sayılı yasa uyarınca tedavi gideri kapsamında değerlendirilemeyeceği, bu nedenle geçici ve kalıcı bakıcı giderleri zararlarının, poliçedeki tedavi giderleri teminatından, kalıcı işgöremezlik zararının ise sakatlık ve ölüm teminatından karşılanması gerektiği (Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2021/13975 E. - 2022/7544 K. ve 2021/15255 E. - 2022/7709 K. sayılı kararları), KTK'nın 99.maddesine göre, ZMSS Genel Şartları ile belirlenen belgeler ile birlikte sigorta kuruluşuna başvuru tarihinden itibaren 8 iş günü içinde sigortacının tazminatı ödeme yükümlülüğü bulunduğu, bu sürenin sonunda ödememe halinde temerrüdün gerçekleşeceği ve davalının temerrüt faizinden sorumlu olacağının değerlendirileceği, Dosyanın yapılan incelemesinde; davacının dava dilekçesi ile 7.10.2023 tarihinde sevk ve idaresindeki ... plakalı araca davalı ...'ın kullanımındaki aracın arkadan çarptığını, davacının yaralandığını ve parmağının kırıldığını, davalıların tam kusurlu olduğunu, kazadan kaynaklı aracın pert olduğunu, poliçe kapsamında davacı tarafa 120.000 hasar bedeli ile 1.018.850 TL aracın pert olması nedeniyle araç bedelinin ödendiğinin belirtildiği, aracın piyasa değerinin 1.550.000TL olduğunu, piyasa farkının 411.150 TL olduğunu, araç mahrumiyet bedeli olarak 10.000TL yi , çekici ücreti olarak 1.447,20 TL yi, kazanç kaybı ve geçici iş göremezlik olarak 20.000TL'yi, hastane ve tedavi gideri olarak 5000TL'yi toplamı olarak 447.597,20 TL'yi davalılardan ... ve ... gıdadan talep ettiği, sadece 5.000.TL'nin tedavi giderinin tüm davalılardan (sigortada dahil) talep edildiği, 50.000TL manevi tazminatın davalılar ... ve ... Gıda'dan talep edildiği, Davacının kaza tespit tutanağını ibraz ettiği, araç mülkiyet kayıtlarının çıkartıldığı, SGK'ya yazılan yazıda davacıya rücuya tabi geçici iş göremezlik ödemesi yapılmadığının tespit edildiği, Sigorta Bilgi Gözetim Merkezi kayıtlarının celp edildiği, Sigorta şirketinin cevap dilekçesi sunarak sigorta poliçe limitinin 120.000TL olduğunu belirterek usule ve esasa ilişkin istemlerinin reddini talep ettiği, hasar dosyasının celp edildiği, davalı şirketin, diğer davalı ... sigorta şirketinin sigortalısı olduğu, 13.11.2023 tarihli belgede davacıya 1.018.850TL sovtaj ödemesinin sovtaj alıcısı tarafından ödenmesinin, bakiye kalan 416.150TL'nin trafik sigortası poliçe limitleri dahilinde ... Sigorta tarafından davacının hesabına yatırılmasının istenildiği, davacının bu belgede imzası olduğu, poliçede maddi hasar başına limitin 120.000TL olduğu, 120.000TL'nin ... sigorta tarafından davacıya, ödendiği, Küçükçekmece ... Asliye Ceza Mahkemesi'nin ... esas sayılı dosyasının uyap sisteminden gönderildiği, ceza dosyasındaki kusur raporunda davalı araç sürücüsünü tam ve asli kusurlu olduğunun belirtildiği, yargılama sonucunda davalının asli kusurlu kabul edilerek cezalandırıldığı, kararın kesinleştiği, Davacının hastane kayıtlarının celp edildiği, kaza tarihindeki yönetmeliğe göre sürekli maluliyetinin olmadığı, geçici 3 ay süreli iyileşme sürecinin olduğunun belirtildiği, maluliyet raporuna ilişkin itirazın yerinde görülmediğinden reddedildiği, Davalı ...'ün 13.11.2024 tarihli dilekçe sunduğu, araçta frenin patladığını, tutmadığını bu nedenle kazanın olduğunu beyan ettiği, Davacının kazanç belgelerinin celp edildiği, dosyada toplanan deliller ile birlikte bilirkişiler ..., ..., ... ve ....'ten oluşan heyetten ortak rapor alındığı, bu raporda davalı ...'ın kazanın meydana gelmesinde tam kusurlu olduğu, aracın pert sayılması gerektiği, aracın hasarsız bedelinin 1.435.000TL olduğunu, pert zararının 416.150 TL olduğunu, ikame araç bedelinin 15.000TL olduğunu, çekici ücretinin 1.447,20 TL olduğunu, belgesiz tedavi giderinin 746,84 TL olduğunu, geçici iş göremezlik zararının 35.494,92 TL olarak hesaplandığını, hukuki değerlendirme Mahkemeye ait olmak üzere ek rapor alınmasına gerek görülmediği, davacının 16.7.2025 tarihli dilekçesi ile bedel artırım yaptığı, davacının 1.9.2025 tarihli dilekçesi ile ... Sigorta'nın geçici iş görmezlik tazminatı olarak 35.494,92TL'yi ve belgesiz tedavi gideri olarak 746,84 TL'yi ödediğini, bu nedenle bu kalemlerden feragat ettiklerini beyan ettiği, davacı vekilinin 7 nolu celsede bu kalemlerden feragat beyanında bulunduğu, Somut olayın incelemesinde; 7.10.2023 tarihinde meydana gelen trafik kazasında kaza tespit tutanak içeriği, ceza dosyası içeriği, Mahkememizce alınan rapor içeriği, davalının sunduğu dilekçede birlikte dikkate alındığında davalı araç sürücüsü ....'ün tam kusurlu olduğu, Davacının dava dilekçesinde trafik kazasından kaynaklı tüm davalılar yönünden tedavi ve hastane zararını talep ettiği, dava dilekçesinde bu miktarın 5000TL olarak gösterildiği, bilirkişi raporunda bu zarar kaleminin 746,84 TL hesaplandığı, davalı Sigorta tarafından yargılama sırasında bu zarar kalemin ödenmesi nedeniyle davacının feragati de gözetilerek bu kalemin reddine karar verildiği, Davacının trafik kazasında yaralandığı, 3 ay süreli geçici iş göremezlik sürecinin olduğu, bilirkişi raporunda davacının geçici iş göremezlik nedeniyle maddi zararının 35.494,92 TL olarak hesaplandığı, davacının dava dilekçesindeki talebinde her ne kadar kazanç kaybı ve geçici iş göremezlik taleplerini 20.000TL üzerinden göstermiş ise de gerek dava dilekçesi içeriği gerekse davacının 28.10.2025 tarihli dilekçe içeriğinde 20.000TL'nin geçici iş göremezlik kalemi olarak belirtildiğinden 20. 000TL'nin tamamın geçici iş göremezlik kalemi olarak değerlendirildiği, davacının bilirkişi raporundan sonra talep artırım dilekçesinde talebini hesaplanan miktar üzerinden artırdığı, davacı tarafın gerek dava dilekçesinde gerekse talep artırım dilekçesinde bu zararını davalı ... ve davalı ... şirketinden talep ettiği, yargılama sırasında bu zarar kaleminin diğer davalı .. Sigorta tarafından ödendiği, ödeme nedeniyle davacının feragat dilekçesi sunduğu, duruşmada da bu kalem yönünden feragatinin bulunduğunu belirttiği, davacının feragat talebi gözetilerek geçici iş gözemezlik tazminat talebinin feragat nedeniyle reddedildiği, Davacının aracının kaza nedeniyle pert olduğu, dosya kapsamından alınan bilirkişi raporunda aracın hasarsız halinin 1.435.000TL olduğu, bu miktardan davacının kabulünde olan 1.018.850,00TL sovtaj bedelinin düşüldüğünde, kalan miktarın 416.150 TL olduğu, davalı sigorta tarafından poliçe limit olan 120.000TL'nin de ödemesinin yapıldığı, bu miktarda düşüldüğünde davacının 296.150TL zararının bulunduğu, bilirkişi raporunda sigorta tarafından ödenen 120.000TL kısmın düşümünün yapılmadığı, karardaki miktar farklılığının bundan kaynaklandığı davacının dava dilekçesindeki talebinin 411.150TL olduğu, rapordaki hesaplanan miktardan dava talebini artırdığı, bu zarar kaleminin gerek dava gerekse talep artırım dilekçesinde davalı ... ve davalı ... Şirketi'nden talep edildiği, davalı araç sürücüsünün tam kusurlu olması dikkate alınarak Mahkememizce 296.150TL üzerinden davanın kısmen kabulüne karar verildiği, Davacının kazadan kaynaklı araç mahrumiyet ve çekici masrafı talebinde bulunduğu, araç mahrumiyet talebin bilirkişi raporunda 15.000TL olarak, çekici masrafının ise 1.447,20TL olarak hesaplandığı, davacının talep artırım dilekçesi sunduğu, araç mahrumiyet talebini artırdığı, gerek dava gerekse talep artırım dilekçesinde davalı ... ve davalı ... Şirketi'nden talep edildiği, davalı araç sürücüsünün tam kusurlu olması dikkate alınarak talebin kabulüne karar verildiği, Manevi tazminat talebine ilişkin yapılan değerlendirmede; manevi zararın, kişilik değerlerinde oluşan objektif eksilme olduğu, duyulan acının, çekilen ızdırabın manevi zararın onun görüntüsü olarak ortaya çıkabileceği, manevi tazminatın, zarara uğrayanda manevi huzuru gerçekleştirecek ve tazminata benzer bir fonksiyonu da olan özgün bir nitelik taşıdığı, manevi tazminatın, bir ceza olmadığı gibi, mamelek hukukuna ilişkin zararın karşılanmasını da amaç edinmediği, zarar görenin zenginleşmemesi, zarar sorumlusunun da fakirleşmemesinin gerektiği, takdir edilecek miktarın, mevcut halde elde edilmek istenen tatmin duygusunun etkisine ulaşmak için gerekli olan miktar kadar olması gerektiği, 22.6.1976 günlü ve 7/7 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı’nın gerekçesinde de takdir edilecek manevi tazminatın tutarını etkileyecek özel hal ve şartların açıkça gösterildiği, bunların her olaya göre değişebileceğinden hakimin, bu konuda takdir hakkını kullanır iken ona etkili olan nedenleri de karar yerinde objektif ölçülere göre isabetli bir biçimde göstermesi gerektiği,

Somut olayda, davacının kazadan kaynaklı manevi tazminat isteminin kazanın meydana geliş şekli , yaralanma durumu, davacının yaralanmasından kaynaklı sürekli geçici iş göremezlik süresi, iyileşme süreci, paranın satın alma gücü, kaza tarihi, tarafların ekonomik ve sosyal durumu, kazadan kaynaklı duyulacak üzüntü ve keder dikkate alınarak manevi tazminat talebinin davalılar ... ve ... Şirketi'nden kısmen kabulüne karar verilerek, kazanın haksız fiil olması nedeniyle yasal faiz üzerinden, kaza tarihinin temerrüt tarihi olduğu gözetilerek aşağıdaki şekilde hüküm kuruldu Anayasa Mahkemesi'nin ... esas ve ... K. Sayılı ilamı ile manevi tazminat taleplerinin kısmen reddedilmesi halinde reddedilen tutara karşı vekalet ücreti uygulamasının iptaline karar verildiği, kararın 14.12.2025 tarihi itibariyle yürürlüğe girdiği hususu yargılama giderlerinde dikkate alınmıştır. HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere; 1-Açılan davanın maddi tazminat kalemleri olarak; a) tedavi gideri talebi yönünden feragat nedeniyle tüm davalılar yönünden reddine b)geçici iş göremezlik talebi yönünden feragat nedeniyle davalılar ... ve ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi yönünden reddine c)araç pert maddi zararı yönünden 296.150TL üzerinden kısmen kabulü ile bu miktara 7.10.2023 kaza tarihinden itibaren işletilecek yasal faiz ile birlikte tahsilde tekerrür oluşturmadan davalılar ... ve ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi den müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya ödenmesine, fazlaya dair talebin reddine d) araç mahrumiyet bedeli zararı 15.000TL ve çekici ücret zararı olan 1.447,20 TL miktarların kabulü ile bu miktara 7.10.2023 kaza tarihinden itibaren işletilecek yasal faiz ile birlikte tahsilde tekerrür oluşturmadan davalılar ... ve ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi den müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya ödenmesine, 2-Davacının manevi tazminat talebinin kısmen kabulü ile 30.000TL manevi zararının 07.10.2023 tarihinden itibaren işleyecek kanuni faizi ile birlikte müşterek ve müteselsilen davalılar ... ve ... Sanayi ve Ticaret Limitet Şirketinden tahsili ile davacıya ödenmesine, fazlaya dair talebin reddine 3-492 Sayılı Harçlar Kanunu uyarınca alınması gereken 23.402,81.-TL karar harcından mahkememiz veznesine yatırılan 8.497,72.-TL peşin harç ile 436,00.-TL ıslah harcın mahsubu ile eksik kalan 14.469,09.-TL karar harcının davalılar ... ve ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi den müştereken ve müteselsilen tahsili ile hazineye gelir kaydına, 4-Davacı tarafından yatırılan 427,60.-TL başvurma harcı ile 8.497,72.-TL peşin harcın ve 436,00 TL ıslah harcının davalılar .... ve .... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi den müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı tarafa verilmesine, 5-Davacı tarafından yapılan 2.307,5 TL posta masrafı, 5.850,00 TL ATK masrafı ve 24.000,00 TL bilirkişi ücreti olmak üzere toplam 32.157,5.-TL yargılama giderinin kabul ve red oranına göre hesaplanan 13.181,41.-TL'sının davalılar ... ve ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi den müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı tarafa verilmesine, bakiye kısmın davacı üzerinde bırakılmasına, 6-Davalılar tarafından dosyada herhangi bir yargılama gideri yapılmadığından bu hususta karar verilmesine yer olmadığına, 7-Davacı taraf kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre kabul edilen miktar üzerinden hesaplanan 54.815,55.-TL vekalet ücretinin davalılar ... ve ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi den müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı tarafa verilmesine, 8-Davalı ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi taraf kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre red edilen MADDİ TAZMİNAT TALEBİ üzerinden hesaplanan 45.000,00-TL maktu vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalı tarafa verilmesine, 9-Davalı .... Sigorta Anonim Şirketi taraf kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre red edilen MADDİ TAZMİNAT TALEBİ üzerinden hesaplanan 5.000.00-TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalı tarafa verilmesine, 9-Bakiye avansın karar kesinleşince yatırana iadesine, 10-6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu 18/A-11-13.maddesi uyarınca ve Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği Tarife hükümleri uyarınca Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen 3.200,00 TL arabuluculuk ücretinin kabul ve red oranına göre hesaplanan 2.095,68.-TL'sının davalılar ... ve ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi den müştereken ve müteselsilen alınarak hazineye irat kaydına, bakiye kısmın davacıdan alınarak hazineye irat kaydına, Dair davacı vekilinin ve davalı .... şti taraf vekilinin yüzüne karşı verilen kararın, gerekçeli kararın taraflara tebliğ tarihinden itibaren 2 haftalık yasal sürede İstinaf Başvuru hakları olduğu hatırlatılarak verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.17/12/2025

Katip ... ¸e-imzalıdır

Hakim ... ¸e-imzalıdır