Bölge Adliye Mahkemesi 2022/425 E. 2023/356 K. – İstirdat

T.C. İSTANBUL BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 43. HUKUK DAİRESİ DOSYA NO:2023/792 KARAR NO:2024/1417 T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I İNCELENEN KARARIN MAHKEMESİ:BAKIRKÖY 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ TARİHİ:12/04/2023 NUMARASI:2022/425 Esas -2023/356 Karar DAVA:İstirdat İSTİNAF KARAR TARİHİ:04/10/2024 Taraflar arasındaki İstirdat davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın usulden reddine yönelik olarak verilen hükme karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya içerisindeki tüm belgeler okunup, incelendi, gereği konuşulup düşünüldü. TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ: DAVA:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili banka müşterisi dava dışı ... tarafından müvekkili bankaya tevdi edilen ... tarafından keşide edilen 70.000,00 TL bedelli ... seri numaralı... Şubesi çekinin kurye nezdindeyken hırsızlık sonucu çalınması neticesinde davalı tarafından ciro edilerek işleme koyulması nedeniyle, ... tarafından keşideli, 70.000 TL bedelli, ... seri numaralı ... Şubesi çekinin kötü niyetli ve/veya ağır kusurlu hamilleri davalılardan istirdadı ile müvekkil Banka’ya iadesine, çek bedelinin tahsil edilip edilmediği hususunun tespiti ile çek bedeli tahsil edildi ise tahsil olunan tüm bedelin, tahsilat tarihinden itibaren başlayacak avans faizi ile birlikte alınarak müvekkil bankaya ödenmesine, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı 2020/36111 soruşturma numaralı dosyasının bekletici mesele yapılmasına, davanın ... Kargo’ya ihbar edilmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. CEVAP:Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; işbu davaya konu söz konusu çekin keşidecisinin ... olduğu, daha sonra gerçekleştirilen ciro silsilesiyle takip alacaklısı müvekkiline geçtiğini, alacaklı müvekkilinin yetkili ve son hamili olduğunu, ayrıca çek aslının borcu ödeyen ...'ya icra müdürlüğü tarafından teslim edildiğini, işbu davanın usulden reddine, davanın husumet yönünden reddine, davacı tarafın aktif dava ehliyeti bulunmadığını, davanın yetkisiz mahkemede açıldığını, Bakırköy Asliye Ticaret Mahkemelerinin yetkili olduğunu, esasa ilişkin olarak davacının iddialarının soruşturma evrakları ile de ispat edemediğini, ödeme yasağı bulunan çek hakkında icra takibi yapılabileceğini, dava konusu çekin ... Şti. ile yapılmış olan ticari ilişkinin sonucu olarak müvekkiline geçtiğini beyanla; davanın reddini talep etmiştir. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI:İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, ".. davaya konu çekin keşidecisinin ... olduğu, hamiline düzenlendiği, İstanbul keşide yerli, 17.02.2020 keşide tarihli 70.000 TL bedelli olduğu, ilk cironun ... tarafından yapıldığı, bankanın kaşesinin olduğu ,imzasının olmadığı, kaşe üzerinde iptal cirosunun olduğu, sonraki cirantaların ... ŞTİ, ... ŞTİ; ... ŞTİ olduğu, çekin 21.02.2020 tarihinde ibraz edildiği, İstanbul CBS 2020/36111 soruşturma sayılı dosyası nedeniyle işleme alınmadığı, çekin tahsil edilmesi için ... tarafından bankaya 11.02.2020 tarihinde verildiği, çekin iadesinin 18.02.2020 tarihinde istenildiği, çekin 14.02.2020 tarihinde davalı ticari kayıtlarına girdiği, davalının ... Tekstile ilişkin faturalar ibraz ettiği,.... sayılı icra dosyasının celp edildiği, alacaklının develi iplik, borçluların ..., ..., ..., ... olduğu, davacı bankanın icra dosyasında taraf olmadığı, dosyaya konu evrakın teslim alındığı, dosyaya istinaden ödeme yapıldığı, ödemelerin alacaklı vekiline reddiyatı yapıldığı,İstanbul 19 Asliye Ticaret Mahkemesinin 2020/122 esas 2020/378 karar sayılı kıymetli evrakın iptali dosyasında davaya konu çekin ibraz edildiği, çek istirdatı davası açılması nedeniyle açılan davanın konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği, bu kararın istinaf incelemesinden geçerek kesinleştiği, İstanbul CBS 2020/36111 soruşturma sayılı dosyanın müştekinin ..., şüphelisinin faili meçhul, suçun TCK 142 maddesi uyarınca hırsızlık olduğu, soruşturma dosyasında yetkisizlik kararı verilerek dosyanın Bakırköy CBS'nin 2020/70892 soruşturma sırasına kaydedildiği, Bakırköy CBS'ninde yetkisizlik kararı vererek dosyayı 2022/121893 üst dosya numarası ile İstanbul CBS'ye gönderdiği, İstanbul 4 ATM'nin 2020/484 esas 2022/99 karar sayılı dosyasında keşideci ... tarafından .... AŞ'ye çekin kaybolması ve çek nedeniyle ödemeler yapmış olması iddiasıyla itirazın iptali davası açtığı, bu davanın ispatlanamadığı değerlendirilerek davanın reddine karar verildiği, dosyanın istinaf aşamasında olduğu, Davalı tarafın, dava dışı ... şirketinin 2020 yılı 1 ve 2 aylarına ilişkin ba, bs kayıtlarının celp edildiği, .... Şirketinin İzmir Ticaret Sicil Müdürlüğüne bağlı olarak faal durumda olduğu, davalı ... Şirketinin, dava dışı ... Tekstil şirketinin ticaret sicil kayıtlarının İstanbul Ticaret Sicil Müdürlüğünden celp edildiği, vergi dairelerinden davalı ile dava dışı ... şirketleri ve...şirketlerine ilişkin kayıtların celp edildiği, davanın ...kargoya ihbar olunan sıfatıyla ihbar edildiği, dosya kapsamında deliler toplanarak bilirkişi ...'den rapor alındığı, raporun denetime elverişli olduğu, Somut olayın incelenmesinde; Dosyanın İstanbul 19 . ATM'nin 2020/398 esas 2021/78 karar sayılı dosyasından yetkisizlik kararıyla Mahkememize geldiği, talebin kıymetli evrakın hırsızlık nedeniyle zayi olmasından kaynaklı çekin iadesi istemine ilişkin çek istirdatı ile çek bedelinin istirdatı istemine ilişkin olduğu, Çekin istirdatı istemine ilişkin olarak (TTK 790 vd maddeleri), çekin davacı bankaya tahsil için ciranta ... tarafından verildiği, iş bu kişi tarafından davacı bankaya 18.02.2020 tarihinden çekin işlemsiz olarak iadesinin talep edildiği, çekin bu tarihten önceki tarihte davalı ... şirketi kayıtlarında 14.02.2020 tarihinde olmasının çelişkili olduğu, dava dilekçesinin 3. Sayfasında çekin keşidecisinin çek iptali dosyasında duruşmaya katılarak çek bedelini ödediğini beyan ettiği, davalının cevap dilekçesi ile çek bedelinin keşideci olan ... tarafından ödendiğini, çek aslının borcu ödeyen ...'ya İcra Müdürlüğü tarafından teslim edildiğini beyan ettiği, keşideci tarafından davacı bankaya açılan mükerrer ödemeye ilişkin davanın reddedildiği, çekin davalıda bulunmadığı, çek aslının çek bedelini ödeyen keşidecide kalması gerektiği, aksi takdirde çek bedelini ödeyen keşidecinin mükerrer olarak çek bedelini ödemek durumda kalacağı hususu da dikkate alınarak davalı şirketin çek istirdatı davasında pasif husumetinin bulunmadığının değerlendirildiği, Ödenen çek bedelinin tahsili istemine ilişkin olarak ise çekin bankaya tahsil için verildiği daha sonra işlemsiz iadesinin istenildiği, bankanın yapması gerekenin çeki kendisine veren ....'a iade etmek olduğu, çekin bu aşamada kargoda kaybolduğu, çekin icra takibine konu edildiği, çek bedelinin keşideci tarafından ödendiği, soruşturma dosyasının devam ettiği, davalının soruşturma dosyasında yer almadığı, davacı bankanın icra dosyasının tarafı olmadığı, çek arkasındaki banka cirosu üzerinde imza olmadığı ve iptal kaşesinin bulunduğu, kural olarak çek iptal edildiğinde çizildiğinde çizilen ciro yapılmamış sayılır sayılacağı (TTK 702), iptale ilişkin kaşenin ayrıca imzalanmasının gerekmediği, her ne kadar davacı kayıtlarından çekin çıkışı yapılmadan önceki bir tarihte davalı kayıtlarında çekin giriş kaydının bulunması çelişki oluştursa da keşideci tarafından davalıya icra dosyasında yapılan ödemeyi talep etmede davacı bankanın hukuki yararın bulunmadığı, hukuki yararın dava şartı olduğu değerlendirilerek, çekin iadesi talebinin davalının pasif husumeti olmadığından usulden reddine, çek bedelinin tahsili talebinin davacının hukuki yararı olmadığından usulden reddine" karar verilmiştir. İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davaya konu çek, tahsil amacıyla müvekkili bankaya tevdi edilmiş olup, çekin bankaları uhdesinde çalınması nedeniyle taraflarınca çekin istirdadı ve tahsil edilen bedelin ödenmesi talep olunduğunu,TTK’nın “İade Davası” başlıklı 763. Maddesi “Elden çıkan poliçe mahkemeye sunulursa, mahkeme, iade davası açması için dilekçe sahibine uygun bir süre verir. Dilekçe sahibi bu süre içinde dava açmazsa, mahkeme, poliçeyi, sunmuş olana geri verir ve muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldırır.” hükmünü havi olup, iptal davası açmak hakkının, kıymetli evrak iradesi dışında elinden çıkan kişiye tanındığı, tevdii bordroları kapsamında çek çalındığı anda çeki elinde bulunduran kişinin banka olduğunu, iade (çek istirdadı) davasının ise, çek iptal davası açan “dilekçe sahibine” tanınmış bir hak olup, müvekkili bankanın iptal davasında dilekçe sahibi olduğunu, müvekkili bankanın huzurdaki davayı ikame etmekte hukuki menfaati bulunmakta olup ilk derece mahkemesi ilamının kaldırılması gerektiğini, ilk derece mahkemesi ilamının husumet yönünden ret kararının usul ve yasaya uygun olduğu düşünülse dahi, çek keşidecisi tarafından bankalarına karşı açılan İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi 2020/484 Esas sayılı dosyasının kesinleşmesi beklenmediğinden kararın kaldırılması gerektiğini, dosyada mübrez bilirkişi raporu ile davalının kötü neytli/ağır kusurlu olduğu ispat edilmiş olup, davanın bu nedenle kabulü gerektiğini, bilirkişi raporu ile 11.02.2020 tarihinde bankalarına teslim edilmiş olan, 18.02.2020 tarihinde muamelesiz iadesi talep edilen ve 20.02.2020 tarihinde çalınan çeke ilişkin olarak davacı tarafından düzenlenen sahte olduğu anlaşılan belge ile çekin henüz bankada bulunduğu sabit olan 14.02.2020 tarihinde çekin teslim alınmış gibi gösterilmiş olması, davacının kötü niyet ve/veya ağır kusurunun ispatı olduğunu, bankaları kaşesi üzerindeki iptal ibaresinin banka imza yetkililerinin imzasını havi olmaması nedeniyle, cironun çizilmesi/iptali hükümlerini doğurmayacağının açık olduğunu, izah olunan nedenlerle Bakırköy 6. Asliye Ticaret Mahkemesi 2022/425 E., numaralı dosyasından verilen 12.04.2023 tarihli 2023/356 K. Numaralı ilama karşı istinaf beyanlarının kabulü ile usul ve yasaya aykırı ilamın kaldırılarak davanın kabulüne, karar kesinleşinceye kadar icranın geri bırakılmasına, yagırlama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir. GEREKÇE: Dava, hırsızlık sonucu elden çıktığı iddia edilen çekin Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 790. ve 792.maddeleri uyarınca istirdadı istemine ilişkindir.İlk derece mahkemesince çekin iadesi talebinin davalının pasif husumeti olmadığından usulden reddine, çek bedelinin tahsili talebinin davacının hukuki yararı olmadığından usulden reddine karar verilmiş, bu karara karşı yasal süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.İstinafa gelen uyuşmazlık temelde çek iadesi talebi yönünden davalının pasif husumet ehliyeti bulunup bulunmadığı, çek bedelinin tahsili talebinde davacının hukuki yararı olup olmadığı noktasındadır.Dava konusu çek incelendiğinde, 17.02.2020 keşide tarihli 70.000 TL bedelli olduğu, keşidecisi ... olup, hamiline düzenlendiği ve arka yüzündeki ilk cironun ...'a ait olduğu, sonrasında davacı bankanın kaşesinin olduğu, kaşe üzerinde imza olmayıp, iptal yazısının yer aldığı, sonraki cirantaların ... ŞTİ, ..., ŞTİ ve ... ŞTİ olduğu, çekin tahsil edilmesi için ... tarafından bankaya 11.02.2020 tarihinde verildiği fakat 18.02.2020 tarihinde çekin iade edilmesinin istenildiği, 21.02.2020 tarihinde ise çekin ... Bankasına ibraz edildiği ancak İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 2020/36111 soruşturma sayılı dosyası nedeniyle işlem yapılmadığı anlaşılmaktadır.Davacı tarafça, davaya konu çekin kurye nezdindeyken hırsızlık sonucu çalınması neticesinde davalı tarafından ciro edilerek işleme koyulması nedeniyle çekin istirdatına karar verilmesi talep edilmiş; davalı tarafça, ciro silsilesi sonucu dava konusu çekin yetkili ve son hamili olduğu, İstanbul Anadolu ...İcra Dairesi ... Esas sayılı dosyasında keşideci ... tarafından çek bedelinin icra dairesine ödendiği, dava konusu çekin kendilerinde olmadığı savunulmuştur.UYAP üzerinden dosya kapsamına alınan müştekisinin ...bank, şüphelisinin faili meçhul olduğu hırsızlık suçu hakkında yürütülen İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 2020/36111 sayılı soruşturma dosyasında dava konusu çek hakkında 24.02.2020 tarihinde Bakırköy 5.Sulh Ceza Hakimliğinin 2020/1286 Değişik iş sayılı kararı ile elkoyma kararı verildiği anlaşılmaktadır.TTK'nın 790. maddesi uyarınca, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile kendi hakkı birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir.TTK 818/c maddesi yollamasıyla çekler hakkında da uygulanacak TTK 677. maddesinde "imzaların istiklali" prensibi benimsenmiş olup, ciro imzalarından biri sahte bile olsa, bu durumdan düzgün ciro silsilesinde yer alan diğer imzaların geçerliliği etkilenmez.TTK’nın 792. maddesinde ise "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' hükmü bulunmaktadır.Bu düzenlemelere göre çek istirdatı davasında ispat yükü, çekte yetkili hamil olduğunu ve çekin rızası hilafına elinden çıktığını ileri süren davacıya aittir. Somut olayda, davacının çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğunu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekmektedir.Aksi halde çek istirdatı isteminin kabulüne karar verilemez. Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür. Bu madde hükmüne göre davalının çeki edinme nedenini kanıtlama yükümlülüğü yoktur.... sayılı dosyasında İstanbul Anadolu 7. Asliye Ticaret Mahkemesi 2020/72 D.iş kararı ile ihtiyati haciz kararı alınarak alacaklı .... Şti. tarafından borçlular ..., .... Şti., .... Şti ve ... aleyhine dava konusu çeke istinaden 70.000,00 TL asıl alacak, 240,63 TL işlemiş faiz, 7.000,00 TL %10 çek tazminatı, 210,00 TL komisyon olmak üzere toplam 77.450,63 TL alacağın tahsil amacıyla 26.02.2020 tarihinde kambiyo senedine dayalı icra takibi başlatıldığı, çek aslı yerine Bağcılar Kaymakamlığı İlçe Emniyet Müdürlüğü Güneşli Polis Merkezi Amirli'ince kaşelenip imzalanmış aslı gibidir onaylı suretinin teslim alındığı, borçlulardan keşideci ... tarafından 12.03.2020 ve 03.06.2020 tarihlerinde dosya borcunun ödendiği, ödenen paranın alacaklının hesabına yatırıldığı görülmüştür. Çek istirdatı davasında, çek bedelinin davalı tarafça tahsil edilmesi halinde dava kendiliğinden çek bedelinin istirdadı davasına dönüşmekte olup, somut olayda davaya konu çekin davacının taraf olmadığı icra dosyasına konu edilmesi sonucu dava dışı keşideci tarafından çek bedelinin dava tarihinden önce davalıya ödendiği ve davacının terditli taleplerinden birinin çek bedelinin tahsil edilmesi halinde çek bedelinin istirdatına karar verilmesi yönünde olduğu gözetildiğinde davaya çek bedelinin istirdatı/ tahsili davası olarak bakılması gerekirken mahkemece çekin iadesi talebinin davalının pasif husumet ehliyeti bulunmadığından usulden reddine karar verilmesi isabetsiz olmuştur. Diğer yandan dava dışı keşideci ... tarafından ... A.Ş. aleyhine ikame edilen İstanbul 4.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2020/484 Esas sayılı dava dosyasında, dava konusu çeki teslim alan ... tarafından çekin cirolanarak davalıya takas amacıyla ibraz edildiği, davacının çek bedelini vade tarihinde ödediği, ...'ın bankadan çekin iadesini talep etmesiyle çekin kurye çalışanı nezdinde iken çalındığı, çek çalındıktan bir gün sonra bankaya ibraz edildiği, ilerleyen süreçte alınan ihtiyati haciz kararı ve buna bağlı takip nedeniyle çek bedelini ödemek zorunda kaldığı, çekin kaybolması ve mükerrer ödeme yapılması nedeniyle oluşan zararda davalı bankanın kusursuz sorumluluğu bulunduğu iddiasıyla itirazın iptaline karar verilmesi talep edilmiş olup, bu dava dosyasının, çekin istirdatı istemine konu eldeki uyuşmazlığa etkisi bulunmadığından bekletici mesele yapılmasına gerek bulunmamaktadır.İlk derece mahkemesince çek bedelinin istirdatı/tahsili yönünden davacının hukuki yararının bulunmadığına karar verilmiş ise de davacının TTK’nin 792. Maddesi gereği üzerine düşen ispat külfetini yerine getirmesi halinde çek bedelinin istirdadını çeki kötüniyetle veya ağır kusurlarıyla iktisap etmiş olan hamilden talep edebilmesi mümkün olup, çeke dayalı olarak çekin yetkili hamili olduğunu iddia eden davacıya karşı bir takip yöneltilmemesi ve çek bedelinin de üçüncü bir kişi tarafından ödenmiş olması davacının yasa gereği sahip olduğu haklara halel getirmeyeceğinden (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2019/2048 Esas ve 2019/4163 Karar sayılı kararı) eldeki davayı açmakta davacının hukuki yararının bulunduğunun kabulü gerekir. Davacının elinde bulundurduğunu iddia ettiği çekin rızası dışında elinden çıktığını iddia ederek cirosunun iptal edildiğini ileri sürmesine göre çek bedelinin istirdatı/tahsili talebi yönünden işin esasına girilerek bir karar verilmesi gerekirken mahkemece bu talep yönünden hukuki yarar dava şartı yokluğundan davanın usulden reddine karar verilmesi isabetli olmamıştır.HMK'nın 355. Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda, Mahkemece eksik inceleme ile davanın sonuçlandırılması isabetli görülmemiş ve bu nedenle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir. KARAR:Yukarıda açıklanan nedenlerle:1-Davacı vekilinin istinaf başvurusunun KABULÜ İLE, istinaf incelemesine konu İlk Derece Mahkemesi kararının HMK'nın 353(1)a-6 maddesi uyarınca USULDEN KALDIRILMASINA, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine,2-Davacı tarafça yatırılan istinaf karar harcının istemi halinde kendisine iadesine, 3-İstinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin İlk Derece Mahkemesince yapılacak yargılama sırasında değerlendirilmesine, Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda HMK'nın 362(1)g maddesi uyarınca kesin olarak oy birliğiyle karar verildi. 04/10/2024