Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2017/20364, 11.03.2020

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

DİLARA GÜNDÜZ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2017/20364)

Karar Tarihi: 11/3/2020

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, asliye ticaret mahkemesinde açılan tazminat

davasında mevzuat hükümleri hatalı uygulanarak davanın reddedilmesi nedeniyle

adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 7/4/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

6. Başvurucu Döndü Eser'in eşi, başvurucular Muhammed Ali Eser

ve İsa Eser'in babası olan S.E. ile başvurucu Murat Gündüz'ün eşi, başvurucular

Dilara Gündüz, Nazife Gündüz ve Mehmet Gündüz'ün annesi olan Y.G., Yozgat ile

Saraykent ilçesi arasında yolcu taşımacılığı yapan ticari minibüste yolcu

olarak bulundukları esnada 7/9/2010 tarihinde meydana gelen tek taraflı kaza

sonucu vefat etmişlerdir. Aracın zorunlu koltuk ferdi kaza sigorta poliçesi

yoktur.

A. Ceza Yargılamasına

İlişkin Süreç

7. Yozgat Cumhuriyet Başsavcılığınca, kazaya karışan aracı

kullanan D.C. hakkında taksirle adam öldürme suçundan dava açılmıştır.

8. Yozgat Ağır Ceza Mahkemesi 1/6/2011 tarihli kararında D.C.

hakkında taksirle adam öldürme suçundan 4 yıl 2 ay hapis cezası vermiştir.

9. Karar, Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 11/3/2013 tarihli kararı

ile onanarak kesinleşmiştir.

B. Başvuruya Konu Hukuk

Yargılamasına İlişkin Süreç

10. Yozgat ile Saraykent ilçesi arasında yolcu taşımacılığı

yapan ticari minibüste başvurucuların murislerinin tek taraflı kaza sırasında

yolcu olarak bulundukları anlaşılmaktadır.

11. Başvurucular, aracın zorunlu koltuk ferdi kaza sigortasının

olmadığını belirterek Güvence Hesabı aleyhine her bir muris için ayrı ayrı

125.000 TL destekten yoksun kalma tazminat talebiyle dava açmışlardır. Her bir

muris için açılan davalar İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesinde (Mahkeme)

birleştirilmiştir.

12. Mahkeme 10/4/2014 tarihli kararında, yolcu taşımasının il

sınırları içinde yapıldığını, Hazine Müsteşarlığının 1/7/2010 tarihinde

yürürlüğe giren 28/6/2010 tarihli ve 2010/8 sayılı Genelgesi'ne göre taşımayı

yapan araç için koltuk ferdi kaza sigortası yaptırma zorunluluğunun bulunmadığını

belirterek asıl ve birleşen davaların reddine karar vermiştir.

13. Hüküm başvurucular tarafından temyiz edilmiştir. Temyiz

dilekçesinde, 11/6/2009 tarihli ve 27255 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan ve

olay tarihinde yürürlükte bulunan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'ne (Yönetmelik)

göre il içi ticari taşımalarda zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası yaptırılması

zorunlu bir sigorta türü iken bu Yönetmelik'e aykırı Hazine Müsteşarlığı

Genelgesi'nin hükme esas alınarak davanın reddedilmesinin normlar hiyerarşisine

aykırı olduğu belirtilmiştir. Ayrıca ticari yolcu taşıyan aracın yolcu taşıma

yetki belgesinin olmamasının yolcuya yükletilemeyeceği, bu nedenle davanın

reddi şeklinde verilen kararın hukuka aykırı olduğu ifade edilmiştir.

14. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi (Daire) 21/3/2016 tarihli kararı

ile Mahkeme kararını onamıştır.

15. Karar düzeltme talebi Dairenin 24/1/2017 tarihli kararı ile

reddedilmiştir.

16. Nihai karar 29/3/2017 tarihinde tebliğ edilmiş, başvurucular

7/4/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

17. 3/6/2007 tarihli ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun ''Sigortacılıkta tahkim'' kenar başlıklı

30. maddesinin (12) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"(12) ...Kırk bin Türk Lirasının

üzerindeki uyuşmazlıklar hakkında itiraz üzerine verilen kararlar için temyize

gidilebilir. (Değişik cümle: 13/6/2012-6327/58 md.) Ancak, tahkim süresinin

sona ermesinden sonra karar verilmiş olması, talep edilmemiş bir şey hakkında

karar verilmiş olması, hakemlerin yetkileri dahilinde olmayan konularda karar

vermesi ve hakemlerin, tarafların iddiaları hakkında karar vermemesi

durumlarında her hâlükarda temyiz yolu açıktır. Temyize ilişkin usûl ve esaslar

hakkında Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu uygulanır.

..."

18. Olay tarihinde yürürlükte bulunan 10/7/2003 tarihli ve 4925

sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun mülga 17. maddesi şöyledir:

''Şehirlerarası ve uluslararası yolcu

taşımacıları; duraklamalar dahil olmak üzere yolcunun kalkış noktasından, varış

noktasına kadar geçecek süre içinde meydana gelecek bir kaza nedeniyle yolcunun

ölümü, yaralanması ya da eşyasının zarara uğramasından dolayı sorumludur.''

19. 4925 sayılı Kanun'un mülga 18. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

"Taşımacılar, yolcuya gelebilecek bedenî zararlar

için bu Kanunun 17 nci maddesinden doğan sorumluluklarını sigorta ettirmek

zorundadır. Ancak, Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanlık gerekli gördüğü

takdirde, tespit edeceği yabancı ülkelerde ortaya çıkabilecek zararları teminat

kapsamı dışında tutabilir.''

20. Yönetmelik'in 5. maddesi şöyledir:

''(1) Bu Yönetmelik kapsamına giren

taşımacılık, acentelik, taşıma işleri komisyonculuğu, taşıma işleri

organizatörlüğü, nakliyat ambarı işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistik

işletmeciliği, dağıtım işletmeciliği, terminal işletmeciliği ve benzeri

faaliyetlerde bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin yapacakları faaliyetlere

uygun olan yetki belgesini/belgelerini Bakanlıktan almaları zorunludur.''

21. Yönetmelik'in 47. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

''(1) Yolcu taşımalarında, yetki belgesi

sahipleri; yolcuya gelebilecek bedeni zararlar için bu Yönetmeliğin 42 nci

maddesinin beşinci fıkrasından doğan sorumluluklarını sigorta ettirmek

zorundadırlar.''

22. Yönetmelik'in 48. maddesi şöyledir:

''(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki yolcu

taşımalarında; Kanunun 18 inci maddesinde tanımlanan Zorunlu Karayolu

Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortası ile Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu

Koltuk Ferdi Kaza Sigortası yaptırılması zorunlu olan sigortalardır.''

23. 3/6/2007 tarihli ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 14.

maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

"Bu Kanunun 13 üncü maddesi, 13/10/1983

tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve 10/7/2003 tarihli ve 4925

sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ile ihdas edilen zorunlu sorumluluk sigortaları

ile bu Kanunla mülga 21/12/1959 tarihli ve 7397 sayılı Sigorta Murakabe Kanunu

çerçevesinde ihdas edilmiş olan zorunlu sigortalara ilişkin olarak aşağıdaki

koşulların oluşması halinde ortaya çıkan zararların bu sigortalarla saptanan

geçerli teminat miktarlarına kadar karşılanması amacıyla Türkiye Sigorta,

Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdinde Güvence Hesabı

oluşturulur."

24. 2/11/2009 tarihli ve 2009/15545 sayılı Bakanlar Kurulu

Kararnamesi'nin (Kararname) 2. maddesi şöyledir:

''Karayolu yolcu taşımacılığı zorunlu koltuk

ferdi kaza sigortası uygulamasında; yurt içi ve uluslararası yolcu

taşımacılığının tarifi ve kapsamı, yurt içi ve uluslararası yolcu taşıma

hatları Ulaştırma Bakanlığınca, karayolu yolcu taşımacılığı zorunlu koltuk

ferdi kaza sigortası yaptırma mecburiyeti ile ilgili muafiyet ve istisnalar

Ulaştırma Bakanlığının görüşü ile Hazine Müsteşarlığınca belirlenir.''

25. Hazine Müsteşarlığının 28/6/2010 tarihli Karayolu Yolcu Taşımacılığı

Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası Yaptırma Mecburiyeti İle ilgili Muafiyet ve

İstisnalara İlişkin Genelgesi'nin (2010/8) (Genelge) ilgili kısmı şöyledir:

''1/7/2010 tarihinden geçerli olmak üzere,

ticari amaçla yapılmayan taşımaların 4925 sayılı Kanunun 2’nci maddesinin 2 nci

fıkrası ile Kanun kapsamı dışında bırakılan taşımalar ile yine aynı Kanunun 2

nci maddesinin 3 üncü fıkrasıyla düzenlenmesi ilgili mahalli idarelere

bırakılan il sınırları içindeki taşımalar ile yüz kilometreye kadar olan şehirlerarası

taşımaların karayolu yolcu taşımacılığı zorunlu ferdi koltuk kaza sigortası

kapsamı dışındadır.''

V. İNCELEME VE GEREKÇE

26. Mahkemenin 11/3/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların iddiaları

27. Başvurucular, Yönetmelik'e göre il içi ticari taşımalarda

zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası yaptırılmasının zorunlu olmasına rağmen

Mahkemenin Hazine Müsteşarlığının 2010/8 sayılı Genelgesi'ni hükme esas alarak

il içi taşımalarda zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası yaptırılmasının zorunlu

olmadığını, bu açıdan güvence hesabının sorumluluğunun bulunmadığını belirterek

sonuca ulaştığını belirtmişlerdir. Başvurucular bu sebeple Yönetmelik ve Yozgat

Valiliğinin Karayolu Yolcu Taşımacılığı Yönergesi hükümleri karşısında

uygulanma imkânı olmayan Genelge'nin hükme esas alınması sonucu sigorta

teminatı kapsamındaki haklarını elde edemediklerini belirterek adil yargılanma

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

28. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanun

yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda

incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava

konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin

değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile

uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusu

olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkil

eden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren yorum, uygulama ve

sonuçlar Anayasa Mahkemesinin denetim yetkisi kapsamındadır (Ahmet Sağlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013,

§ 42).

29. 4925 sayılı Kanun'un 17. maddesi gereğince şehirlerarası ve

uluslararası taşımalar için taşıyıcının sorumluluğunu kapsamak üzere aynı

Kanun'un 18. maddesi gereğince zorunlu taşımacılık sigortası yaptırılması hükme

bağlanmıştır. Yine 5684 sayılı Kanun'un 13. ve 14. maddeleri ile Bakanlar

Kurulu Kararnamesi'nin 2. maddesi ile anılan sigorta mecburiyeti, muafiyetlerin

ve istisnaların Hazine Müsteşarlığınca tespit edileceği hükme bağlanmıştır.

Somut olayda Mahkemenin Bakanlar Kurulu Kararnamesi kapsamında karayolu yolcu taşımacılığı zorunlu koltuk ferdi kaza

sigortası yaptırma mecburiyeti ile ilgili muafiyet ve istisnalara ilişkin

olarak kabul edilen Hazine Müsteşarlığı Genelgesi uyarınca taşımayı yapan

araç için koltuk ferdi kaza sigortası yaptırma zorunluluğunun bulunmadığını

değerlendirerek davayı reddettiği anlaşılmaktadır.

30. Mevcut olayda Mahkeme, Bakanlar Kurulu Kararnamesi gereğince

ilgili Genelge hükmüne atıfta bulunmuş; bu kapsamda somut olayın sigorta

kapsamına girmediğini, dolayısıyla Güvence Hesabının sorumluluğunun

bulunmadığını belirterek davayı reddettiğini açıklamıştır. Başka bir ifadeyle

Mahkeme 4925 sayılı Kanun hükümleri, Bakanlar Kurulu Kararı, Genelge ve Yozgat

Valiliğince yayımlanan Karayolu Yolcu Taşımacılığı Yönergesi'ni değerlendirerek

kazanın il içi taşımada meydana gelmesi nedeniyle Güvence Hesabının sorumluluğunun

olmadığı sonucuna ulaşmıştır. Buna göre yapılan düzenleme çerçevesinde 100

km'ye kadar olan şehirler arası yolcu taşımanın kapsam dışı bırakıldığı

belirlenmiştir.

31. Bu açıdan başvurucular tarafından ileri sürülen iddialar,

derece mahkemesince hukuk kurallarının yorumlanmasına ilişkin olup Mahkeme

kararında bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik oluşturan bir durumun da

bulunmadığı dikkate alındığında ihlal iddialarının kanun yolu şikâyeti

niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.

32. Açıklanan gerekçelerle başvurunun, diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Yargılamanın sonucunun adil olmadığına ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA

11/3/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Recep KÖMÜRCÜ

Üyeler

:

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Rıdvan GÜLEÇ

Yıldız SEFERİNOĞLU

Raportör

:

Fatma Burcu NACAR YÜCE

Başvurucular 1. Dilara GÜNDÜZ

2. Döndü ESER

3. İsa ESER

4. Mehmet GÜNDÜZ

5. Muhammed Ali ESER

6. Murat GÜNDÜZ

7. Nazife GÜNDÜZ

Vekilleri

:

Av. Hakan ÜNAL