Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2015/5100, 23.01.2019

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

ABDULBAKİ BİNGÖL VE İSA BİNGÖL BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2015/5100)

Karar Tarihi: 23/1/2019

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, yakalama sırasında kötü muamele yasağının ihlal

edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 20/3/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda

bulunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve ekindeki belgelerle Ulusal Yargı Ağır Bilişi

Sistemi’nden (UYAP) elde edilen bilgilere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:

A. Genel Bilgiler

9. 1971 doğumlu başvurucu Abdulbaki Bingöl, diğer başvurucu İsa

Bingöl'ün oğludur. Başvurucular, Çaldıran ilçesi Soğuksu köyünde ikamet

etmektedir.

10. 13/8/2013 tarihinde saat 22.00’de tanzim edilen tutanakta

yer alan bilgilere göre kimliği belirsiz yirmi atlının sınırdan geçerek

kaçakçılık yapacağı yönünde sınır koruma piyade birliğinden gelen ihbar üzerine

Çaldıran İlçe Jandarma Komutanlığına bağlı askerler şüphelileri yakalamak için

göreve çıkmıştır.

11. Saat 23.35’te düzenlenen Olay Yeri Görgü ve Tespit

Tutanağına göre başvurucu Abdulbaki Bingöl, kolluk görevlilerine direnmiş ve

hakaret etmiştir.

12. Başvurucu Abdulbaki Bingöl 14/8/2013 tarihinde saat 01.00’de

gözaltına alınmıştır.

13. Başvurucu Abdulbaki Bingöl hakkında görevi yaptırmamak için

direnme ve hakaret suçlarından adli kolluğun hazırladığı fezleke Çaldıran

Cumhuriyet Başsavcılığına (Savcılık) gönderilmiştir. Savcılık 2013/485 sayılı

dosya üzerinden soruşturma başlatmıştır.

B. Başvurucu Abdulbaki

Bingöl Hakkında Görevi Yaptırmamak İçin Direnme ve Hakaret Suçlarından Yapılan

Soruşturma

14. 13/8/2013 tarihinde saat 23.35’te kolluk tarafından

düzenlenen tutanakta yer alan bilgilere göre köye atlıların giriş yaptığı

görülünce jandarma devriye aracıyla köye gidilmiş, kimliği belirsiz atlıların

yakalanmasına çalışıldığı sırada Abdulbaki Bingöl65… plakalı araçla jandarmanın

yolunu kapatarak kaçakçıların yakalanmasına engel olmuştur. Bunun üzerine Araç

Komutanı J. Asb. A.Ö. tarafından kimlik bilgileri istenen başvurucu Abdulbaki

Bingöl “Sen kim oluyorsun kimliğimi sana

vereceğim, bu saatte köyde ne arıyorsunuz, ekmek parası da mı kazanmayalım, ben

kaçakçıyım” diye bağırmıştır. Araç şoförüne kimliğini beyan etmesi

gerektiği, ana yolda atların gelişini beklerlerken önlerinden sekiz kez geçtiği

başvurucuya söylenmesine rağmen kimliğini beyan etmemesi ve araçla hareket

etmeye çalışması üzerine kendisine üç defa dur ihtarı yapılmış fakat başvurucu

kaçmıştır. Araç takip edilerek şahsın evinin önüne gelindiğinde kalabalık bir

grubun beklediği görülmüştür. Daha sonra Abdulbaki Bingöl, yanındaki

kalabalıkla devriye aracının etrafını sarmış; J. Asb. A.Ö. araç sürücüsünün

kimliğini beyan etmesini istediğinde “Sen

kim oluyorsun da benden kimliğimi istiyorsun, daha önceden de benim malımı

yakaladın daha ne istiyorsun be o… çocuğu, seni sinkaf ederim, benden kimlik

alacak adam daha yoktur” diyerek sözü edilen kolluk görevlisinin

koluna vurup onu yaralamış, yakasından çekmiş, kolundan tutarak araçtan

indirmeye çalışmış, görevini yapmasına engel olmuş ve hakaret etmiştir. Kalabalığın

çoğalması ve bazı kişilerin yerden taş alması üzerine daha emniyetli olan

Soğuksu köyü girişinde takviye kuvvet beklenmiştir. Destek kuvvet beklenirken

köyde bulunan zırhlı araç bir grup köylü tarafından taşlanmıştır. Olay sonrası

takviye kuvvet olarak J. Uzm. Çvş. B.E.Ş. gelmiştir. Devriye kuvvetlerinin

yanına çağrılan şüpheli “Beni

götüremezsiniz, ben bir şey yapmadım, sadece kaçakçıyım” demiş,

devriye aracına bindirildiği sırada J. Uzm. Çvş. B.E.Ş.ye dirsek atmış, J. Er M.T.nin boğazını sıkmış, küfürlü cümlelerle devriye

ekiplerine mukavemette bulunmuştur.

15. Çaldıran Devlet Hastanesi 14/8/2013 tarihinde yaralı kolluk

görevlileri hakkında rapor tanzim etmiştir. Raporda;

i. J. Uzm. Çvş. B.E.Ş.nin karın

ağrısı, bulantı ve kusma şikâyetiyle geldiği, sağ alt kadranda hiperemi (kanlanma)

oluştuğu belirtilmektedir.

ii. J. Asb. A.Ö.nün

sağ omuz ve sağ kolunda hiperemi bulunmaktadır.

iii. J. Er M.T.nin boynunda 6 cm

tırnak izi mevcuttur.

16. Görevi yaptırmamak için direnme ve kamu görevlisine karşı

hakaret suçlarından Cumhuriyet savcısının kararıyla saat 01.00’de gözaltına

alınan başvurucu, saat 15.00’te gözaltından çıkarılmıştır.

17. Başvurucu Abdulbaki Bingöl, Çaldıran Sulh Ceza Hâkimliğinin

14/8/2013 tarihli kararıyla, atılı suçlardan adli kontrol altına alınmıştır.

Başvurucu, savunmasında suçlamaları kabul etmemiştir.

18. Savcılık 15/8/2013 tarihinde başvurucu Abdulbaki Bingöl’ün

anılan suçlardan cezalandırılması istemiyle Çaldıran Asliye Ceza Mahkemesine

(Mahkeme) kamu davası açmıştır. İddianamede J. Asb. Çvş. A.Ö., J. Uzm. Çvş.

B.E.Ş. ve J. Er M.T. müşteki olarak gösterilmiştir.

19. Mahkeme 11/4/2017 tarihinde (bireysel başvuruda

bulunulduktan sonra) başvurucu Abdulbaki Bingöl’ün her iki suçtan mahkûmiyetine

ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar vermiştir. Kararda, olayın

Olay Yeri Görgü ve Tespit Tutanağında belirtildiği şekilde gerçekleştiği kabul

edilmiştir.

20. Bu karar 11/1/2018 tarihinde itiraz edilmeksizin

kesinleşmiştir.

C. Başvurucu Abdulbaki

Güngör’ün Yaralanması Konusunda Kolluk Görevlileri Hakkında Yapılan 2013/488

Sayılı Soruşturma

21. Başvurucu İsa Bingöl’ün şüpheli J. Erler N.Ş., M.T., M.A. ve

Y.İ. ile J. Asb. A.Ö. hakkında verdiği 15/8/2013 tarihli şikâyet dilekçesi

üzerine 2013/488 sayılı soruşturma başlatılmıştır. Oto Yedek Parçacısı İ.A. ve

Tamirci M.F.Y., şikâyet dilekçesinde tanık olarak gösterilmiştir.

22. Çaldıran Devlet Hastanesince nezarethaneye giriş için

14/8/2013 tarihinde saat 13.38'de düzenlenen raporda başvurucu Abdulbaki

Güngör’de darp ve cebir izi bulunmadığı belirtilmiştir.

23. Diğer başvurucunun darp iddiası ve adli raporu

bulunmamaktadır.

24. Başvurucu İsa Bingöl 27/2/2014 tarihinde kollukta şu beyanda

bulunmuştur:

“Ben

13.08 2013 tarihinde saat 22 00 sıralarında oğlum Abdulbaki ile birlikte

Çaldıran merkez ilçesinde motor tamircisi [M.F.Y.] isimli kişinin yanında idik. Daha sonra Soğuksu

köyüne oğlum Abdulbaki ile birlikte [65…] plakalı aracı ile köye girdik. Köye girdimizde jandarmalar bizi

durdurdu. Kimlik sordu daha sonra komutan hiçbir şey söylemeden oğlum

Abdulbaki’yi atın arabaya dedi ve jandarmalar oğlumu benim yanımda alıp

götürdüler, neden götürdüklerin bilmiyorum. Daha sonra karakola geldim yüzbaşı

ile görüştüm. Olayda benim oğlum Abdulbaki’nin görevli memura direndiğini

söyledi, daha sonra oğlum Abdulbaki’yi Muradiye ilçesindeki nezarete aldılar ve

14.08.2013 tarihinde serbest bıraktılar…”

25. Şüpheliler (beş şüpheli) hakkında yapılan 2013/488 sayılı

soruşturma 24/6/2014 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair kararla

sonuçlanmıştır. Karar başlığında yalnız İsa Bingöl müşteki olarak

gösterilmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:

“Müştekinin

suç tarihinde Çaldıran İlçesi Soğuksu köyünde jandarma devriyeleri tarafından

oğlu Abdulbaki Bingöl'ün göz altına alınıp darp edildiğini söylemesi üzerine

Başsavcılığımız tarafından soruşturma başlatılmış ise de yapılan soruşturma

neticesinde o saatte olay yerinde devriye görevindeki bütün kolluk görevlilerin

ifadeleri alınmış olup, hem mağdurun [adli muayene] raporunda herhangi bir darp ve cebir izine

rastlanılmadığı, hem de tarafların ifadeleri doğrultusunda böyle bir suçun

işlendiğine dair müştekinin soyut ifadeleri dışında bunu destekler nitelikte

hiçbir delil bulunmadığı, bunun yanında olayın mağdurunun müştekinin beyanını

destekler mahiyette ifade dahi vermediği anlaşıldığından;

Şüpheliler hakkında kovuşturma yapılmasına yer

olmadığına, karardan bir suretin müşteki ve şüphelilere tebliğine, ifadesi

alınmayan mağdura tebliğe yer olmadığına [karar

verilmiştir.]”

26. Bu karar Temmuz 2014’te başvurucu İsa Bingöl’e tebliğ

edilmiştir. Tebligat fotokopisi okunaklı olmadığından hangi gün tebliğ edildiği

tespit edilememiştir. Karara itiraz edildiği yönünde başvuru formu ekinde ve

UYAP kayıtlarında herhangi bir bilgi bulunmamaktadır.

D. Başvurucu Abdulbaki

Güngör’ün Yaralanması Konusunda Yapılan 2014/322 Sayılı İkinci Soruşturma

27. J. Asb. A.Ö. hakkında, ne şekilde soruşturmaya kaydedildiği

UYAP kayıtlarından ve Savcılıktan istenen bilgilerden anlaşılamayan ikinci bir

soruşturma daha yürütülmüştür. İncelenen başvurunun konusunu 2014/322 sayılı bu

soruşturma oluşturmaktadır. 2013/322 sayılı soruşturmada şüpheli olan diğer

dört kolluk görevlisinin bu soruşturmaya dâhil edilmediği anlaşılmıştır.

28. 2013/488 sayılı soruşturma dosyasının bir suretinden başka

hiçbir belgenin kayıtlı olmadığı bu soruşturma, 26/11/2014 tarihinde

kovuşturmaya yer olmadığına dair kararla sonuçlanmıştır. Başvurucu İsa Bingöl

dosyada müşteki olarak gösterilmiştir. Kararın gerekçesi şöyledir:

“Müşteki

İsa Bingöl'ün 14.08.2013 tarihli şikayet dilekçesinde 13.08.2013 tarihinde

akşam saat 21:00-22:00 arasında Çaldıran ilçesinden köylerine dönerken

evlerinin önünde Jandarma tarafından araçlarının durdurularak aracı süren oğlu

Abdulbaki Bingöl'ü Jandarmanın alarak sebepsiz yere Muradiye ilçesine

götürdükleri ve oğlu Abdulbaki Bingöl'e darp ve cebir uygulandığından bahisle

şikayetçi olması üzerine Cumhuriyet Başsavcılığımızca soruşturma başlatılmış

ise de yapılan soruşturma neticesinde alınan tanık, şüpheli beyanları ve tüm

tahkikat evrakına göre Abdulbaki Bingöl isimli şahsın 13.08.2013 günü saat

20:00 sıralarında Soğuksu Piyade karakolundan 20 adet kaçak sigara taşıyan atlı

bir grubun soğuksu köyüne geleceği ihbarı alınması üzerine Çaldıran İlçe

Jandarma Komutanlığı görevlilerinin saat 20:20 'de Soğuksu köyüne gittiği,

Soğuksu köyü içinde geçen Çaldıran Doğubayazıt karayolu kenarında beklerken [65…] plakalı araç İlçe Jandarma Görevlilerinin önünden

sekiz kez geçmiş yine görevlilerin atlıları köy içinde kovlarken Abdulbaki

Bingöl'ün evinin 50 metre kadar mesafede aracı yola yan bir şekilde çevirerek

görevlilerin yolunu kesip atlıların kaçmasını engelledikleri için Cumhuriyet

Savcısının [F.D.] talimatı

üzerine Abdulbaki Bingöl isimli şahıs gözaltına alınmış olup, Çaldıran İlçesindegözaltında bulundurulabilecek herhangi bir

nezarethane olmadığından şahsın Muradiye İlçesine götürüldüğü, yine Şahsın

alınan doktor raporlarındadarp cebir izine

rastlanmadığı, böyleceyasal görevini yapmakta olan

şüphelinin üzerine atılı suçu işlemediği anlaşıldığından;

Şüpheli hakkında kamu adına KOVUŞTURMAYA YER

OLMADIĞINA,

Kararın müştekiye ve şüpheliye ayrı ayrı

tebliğine [karar verilmiştir.]

…”

29. Bu karara başvurucular vekili tarafından yapılan itiraz,

Erciş Sulh Ceza Hâkimliğinin 26/1/2015 tarihli kararıyla reddedilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

30. 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 86.

maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

“Kasten

yaralama

Madde 86- …

(2) (Ek

fıkra: 31/3/2005 – 5328/4 md.) Kasten yaralama

fiilinin kişi üzerindekietkisinin basitbirtıbbîmüdahaleyle

giderilebilecek ölçüde hafif olması hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine, dört

aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.

(3)

Kasten yaralama suçunun;

…

d) Kamu görevlisinin sahip bulunduğu nüfuz

kötüye kullanılmak suretiyle,

…

İşlenmesi halinde, şikâyet aranmaksızın,

verilecek ceza yarı oranında artırılır.”

31. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun

karar tarihinde yürürlükte olan hâliyle 172. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

“Kovuşturmaya

yer olmadığına dair karar

Madde 172 - (1)

Cumhuriyet savcısı, soruşturma evresi sonunda, kamu davasının açılması için

yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının

bulunmaması hâllerinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Bu karar,

suçtan zarar gören ile önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye

bildirilir. Kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir.

(2)

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildikten sonra yeni delil meydana

çıkmadıkça, aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz.

…”

V. İNCELEME VE GEREKÇE

32. Mahkemenin 23/1/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları ve Bakanlık Görüşü

33. Başvurucular; başvurucu Abdulbaki Bingöl’ün kötü muameleye

maruz kaldığı olayda Çaldıran İlçe Jandarma Komutanlığına bağlı askerler

hakkında aynı birim tarafından soruşturma işlemlerinin yaptırılması ve savcının

kovuşturmaya yer olmadığına dair kararda (KYOK) eylemi basit yaralama suçu

olarak vasıflandırmasının bağımsızlık ve tarafsızlık ilkesini zedelediğini,

yakalamanın savcıya haber verilmeden yapıldığını, Abdulbaki Bingöl’ün

Çaldıran’da yakalanmasına karşın Muradiye ilçesinde nezarethaneye alındığını,

yakalamadan sonra nezarethaneye giriş raporunun on altı saat sonra alındığını,

yapılan bu muayenenin de Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği

İşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı, Aşağılayıcı Muamele veya Cezaların

Etkili Biçimde Soruşturulması ve Belgelendirilmesi İçin El Kılavuzu'na

(İstanbul Protokolü) uygun olmadığını, işkence iddiasından sonra ise hiçbir

adli muayene yaptırılmadığını, Savcılık tarafından hiçbir esaslı işlem

yapılmadığını ve delil toplanmadığını, olayın mağduru olmasına karşın Abdulbaki

Bingöl’ün bu sıfatla ifadesinin alınmadığını, tanık araştırması ve keşif

yapılmadığını, altı jandarma görevlisi olmasına karşın yalnız biri hakkında

karar verildiğini, gerek KYOK gerekse buna yapılan itiraz üzerine verilen

kararların gerekçesiz olduğunu belirterek Anayasa'nın 17. ve 36. maddesinde güvence

altına alınan kötü muamele yasağı ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini

ileri sürmüşlerdir.

34. Bakanlık görüşünde olayın özeti yapılmış, kovuşturmaya yer

olmadığı kararının gerekçesine ve kötü muamele yasağını ilgilendiren Anayasa

Mahkemesi içtihatlarına yer verilmiştir.

B. Değerlendirme

35. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralı

fıkrası uyarınca bireysel başvuru yoluna başvurabilmek için olağan kanun

yollarının tüketilmiş olması gerekir (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403,

26/3/2013, § 16).

36. Başvurucuların kötü muamele iddiası hakkında Savcılıkça iki

kez soruşturma yapılmıştır. Bunlardan ilki olan 2013/488 sayılı soruşturma,

24/6/2014 tarihinde KYOK ile sonuçlanmıştır. Anılan karar, mağdur (başvurucu)

Abdulbaki Güngör’ün raporunda herhangi bir darp-cebir izi ve başvurucuların

ifadelerini destekler mahiyette bir delilin bulunmamasına dayandırılmıştır.

Başvurucu İsa Göngör’e tebliğ edilen bu karar itiraz

edilmeksizin kesinleşmiştir. Anılan karar diğer başvurucu Abdulbaki Güngör’e

tebliğ edilmemiş ise de başvurucunun bizzat kendisinin yaralandığını ileri

sürdüğü olayda şikâyetin -reşit olmasına rağmen- babası olan diğer başvurucu

tarafından yapılması, babasına yapılan tebligattan haberdar olmamasının mümkün

olmadığı da nazara alınmalıdır.

37. 2013/488 sayılı ilk soruşturmanın KYOK ile sonuçlanmasından

sonra Savcılık tarafından aynı konuda yapılan -ve ne şekilde başlandığı UYAP

kayıtlarından ve başvuru formu ekindeki belgelerden anlaşılamayan- 2014/322

sayılı ikinci soruşturma da, 26/11/2014’te KYOK ile

neticelenmiştir. Bu karara karşı başvurucular vekili tarafından yapılan itiraz

Erciş Sulh Ceza Hâkimliğince 26/1/2015 tarihinde reddedilmiştir.

38. Daha önce başvurulduğu ve reddedildiği için başarılı

olunmayacağı belli olan başvuru yoluna, yeni bir delil ileri sürmeksizin tekrar

başvurulması sonucu verilen karar üzerine yapılan bireysel başvurunun Anayasa

Mahkemesinin süre ve zaman bakımından yetkisi üzerinde bir etkisi

bulunmamaktadır (bkz. İbrahim Oğuz Yapar,

B. No: 2012/829, 5/3/2013, § 32; Seyithan

Akgül, B. No: 2013/5869, 7/1/2016, § 35; Ramazan Akpınar, B. No: 2014/13349, 4/4/2018, § 23).

39. Başvuru konusu olayda Çaldıran Cumhuriyet Başsavcılığı

tarafından verilen 26/11/2014 tarihli kararda, aynı olaya ilişkin olarak

önceden kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi ve bu aşamadan sonra yeni

bir delilin meydana çıkmaması, Savcılık tarafından önceki soruşturma suretinin

dosyaya eklenmesi dışında farklı bir işlemin yapılmamasından dolayı ikinci

soruşturmada başarılı olunamayacağı bellidir. Nitekim ikinci soruşturma da

kolluğun sorumluluğunun bulunmadığı değerlendirmesiyle neticelenmiştir.

40. Bu durumda somut olayda başvurucuların olaya ilişkin

2013/488 sayılı soruşturmada verilen 24/6/2014 tarihli kovuşturmaya yer

olmadığına dair kararın Temmuz 2014 tarihinde tebliğ edildiği (tebligat parçası

okunaksız olduğundan Temmuz ayının hangi gününde tebliğ edildiği tespit

edilememiştir), bu karara karşı Anayasa Mahkemesine otuz günlük süre içinde

bireysel başvuruda bulunulduğunu gösteren bir bilgi ya da belge sunulmadığı,

2014/322 numaralı soruşturma sonucunda verilen 26/11/2014 tarihli kararın

başvuru süresine etkisi olmadığı da nazara alındığında başvurunun süre aşımı

nedeniyle kabul edilemez olduğu sonucuna varılmaktadır.

41. Açıklanan gerekçelerle başvurunun, diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin süre

aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçeyle;

A. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ

OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 23/1/2019

tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Recep

KÖMÜRCÜ

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör

:

Hüseyin

MECEK

Başvurucular

:

1. Abdulbaki

BİNGÖL

2. İsa

BİNGÖL

Vekili

:

Av. Mahmut

KAÇAN