Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2014/1988, 17.05.2016

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

SALİH TUĞRUL BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2014/1988)

Karar Tarihi: 17/5/2016

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, Adli Tıp Kurumunun raporuna rağmen infazın

ertelenmesi talebinin toplum güvenliği gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle

yaşam hakkı; işkence, eziyet ve insan haysiyeti ile bağdaşmayan muamele yasağı,

ayrımcılık yasağı, özgürlük ve güvenlik hakkı, adil yargılanma hakkı ve etkili

başvuru hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 13/2/2014 tarihinde İstanbul 8. Ağır Ceza Mahkemesi

vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir

eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 21/4/2014 tarihinde,

başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar

verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından 25/4/2014 tarihinde, başvurunun

kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar

verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 26/5/2014 tarihinde Anayasa

Mahkemesine sunmuştur.

6. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş

3/6/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, Bakanlığın

görüşüne karşı beyanlarını 6/6/2014 tarihinde ibraz etmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal

Yargı Ağı Projesi (UYAP) bilişim sistemi aracılığıyla erişilen bilgi ve

belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:

1. Bireysel Başvuru

Öncesi Süreç

8. Başvurucu, Diyarbakır 4. Ağır Ceza Mahkemesinin 4/12/2001

tarihli ve E.1999/77, K.2001/375 sayılı kararıyla müebbet hapis cezasına mahkûm

edilmiştir.

9. Başvurucu elli sekiz yaşında olup başvuru tarihi itibarıyla

yaklaşık on yedi yıldır cezaevinde bulunmaktadır. Kendi beyanına göre 2007

yılında cezaevinde bulunduğu sırada iki kez kalp krizi geçirmiş ve ardından

kısmi felç durumu ortaya çıkmıştır. Yine kendi beyanına göre 2013 yılında

Cezaevinde bulunduğu sırada beyin kanaması geçiren başvurucu, reflekslerini ve

hafızasını yitirmiş, kendi başına hayatını sürdüremez hâle gelmiştir.

10. Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulunun 14/6/2013 tarihli ve

6759 sayılı raporunda “üç ay süreyle hastane

şartlarında fizik tedavi ve rehabilitasyonunun sağlanması”

sonrasında yeni tetkikler yapılarak durumun değerlendirilmesi yönünde mütalaa

bildirilmiştir.

11. Anılan rapor doğrultusunda başvurucu, Metris T Tipi Ceza

İnfaz Kurumuna nakledilmiş; daha sonra durumuyla ilgili yeni rapor düzenlenmesi

amacıyla Adli Tıp Kurumuna sevk edilmiştir.

12. Başvurucunun durumunun Anayasa’nın 104. maddesinin ikinci

fıkrasının (b) bendi kapsamında olup olmadığı, infazın ertelenmesi, 13/12/2004

tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un

105/A maddesinin (3) numaralı fıkrasının (b) bendi kapsamında olup olmadığı

hususlarında görüşleri sorulan Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulunun 20/9/2013

tarihli ve 10780 sayılı raporunda “dosyada

mevcut tıbbi evrakına göre serebrovasküler hastalık

öyküsünün bulunduğu, ilgili tıbbi evrakı ve kurulumuzda yapılan muayenesi

sonucunda ileri derecede motor afazisinin bulunduğu, kişinin tedavi ve

rehabilitasyon sürecinin daha uygun koşullarda sağlanması amacıyla a) 5275

sayılı ... Kanun’un 16. maddesinde yararlanılarak 6 (altı) ay süreyle infaz

tehirinin (infazına ara verilmesinin) uygun olduğu, b) Tehir bitiminde son

durumunu gösterir tıbbi evrakı ile birlikte muayene edilmek üzere Kurulumuza

gönderilmesi sonrasında sorulan diğer hususlar açısından değerlendirilerek

görüş düzenlenebileceği” yönünde mütalaa bildirilmiştir.

13. Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığının (İlamat

ve İnfaz Bürosu) 25/11/2013 tarihli ve 2013/312 sayılı kararı ile kolluk görevilerince düzenlenen araştırma tutanağı, ilam ve Adli

Tıp Kurumu raporu birlikte değerlendirilmiş ve 5275 sayılı Kanun’un 16.

maddesinin (6) numaralı fıkrası gereğince başvurucunun hapis cezasının

infazının ertelenmesi talebinin reddine karar verilmiştir.

14. Anılan karara yönelik itiraz, Diyarbakır 4. Ağır Ceza

Mahkemesinin 15/1/2014 tarihli ve 2014/26 Değişik İş sayılı kararıyla

reddedilmiştir.

15. Bu karar 15/1/2014 tarihinde öğrenilmiştir.

16. Başvurucu 4/2/2014 tarihinde bulunduğu Siirt E Tipi Kapalı

Ceza İnfaz Kurumundan Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesine sevk edilmiş

ancak mahkûm koğuşunun güvenli olmadığı gerekçesiyle İnfaz Kurumuna geri

götürülmüştür.

17. Başvurucu 13/2/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

2. Bireysel Başvuru Sonrası

Süreç

18. Daha önce yapılan araştırmaya ilişkin tutanakta 5275 sayılı

Kanun’un 16. maddesinin (6) numaralı fıkrasında belirtilen "infazın geri bırakılmasının toplum güvenliği

bakımından ağır ve somut tehlike oluşturup oluşturmayacağı" hususunun

değerlendirilmediği gerekçesine istinaden Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının

23/9/2014 tarihli yazısı ile Mersin Emniyet Müdürlüğünden bu hususun açıklığa

kavuşturulması istenmiştir.

19. Anılan Emniyet Müdürlüğünün cevap yazısında başvurucunun

hapis cezasının infazının ertelenmesi hâlinde toplum güvenliği bakımından ağır

ve somut tehlike oluşturacağına dair herhangi bir veri elde edilemediği

bildirilmiştir.

20. Anılan yazı üzerine Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının

24/9/2014 tarihli ve 2010/1-2454 İlamat sayılı kararı

ile başvurucunun hapis cezasının infazının iyileşinceye kadar geri

bırakılmasına karar verilmiştir. Kararın sonuç kısmı şöyledir:

“…

1- Maruz kaldığı ağır bir hastalık veya

engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame

ettiremediğinden ve infazın geri bırakılmasının toplum güvenliği bakımından

ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirildiğinden, Hükümlü Salih TUĞRUL'un, halen infaz edilmekte olan … cezasının, 5275

[s]ayılı ... Kanun’un 16/6. maddesi gereğince İYİLEŞİNCEYE KADAR GERİ

BIRAKILMASINA,

2- Adli Tıp Kurumu raporunda herhangi bir süre

belirtilmediği anlaşılmakla 5275 [s]ayılı Yasa’nın 16/3. maddesi gereğince,

hükümlünün … yılda bir sağlık kontrolü yaptırılmak üzere Cumhuriyet

Başsavcılığımıza müracaat etmesi gerektiği şeklinde yükümlülük belirlenmesine,

3- Geri bırakma süresi içerisinde hükümlünün

bulunacağı yerinaçık adresi ve telefon numaraları ile

iler[i]de meydana gelebilecek değişikliklerin zaman

geçirilmeksizin bildirilmesinin istenmesine,

4- Belirlenen yükümlülüklere aykırı hareket

edilmesi durumunda geri bırakma kararının kaldırılacağının ihtar edilmesine,

… karar verildi.”

B. İlgili Hukuk

21. 5275 sayılı Kanun’un “Hapis

cezasının infazının hastalık nedeni ile ertelenmesi” kenar başlıklı

16. maddesi şöyledir:

“(1) Akıl hastalığına tutulan hükümlünün

cezasının infazı geriye bırakılır ve hükümlü, iyileşinceye kadar Türk Ceza Kanununun 57 nci

maddesinde belirtilen sağlık kurumunda koruma ve tedavi altına alınır. Sağlık

kurumunda geçen süreler cezaevinde geçmiş sayılır.

(2) Diğer hastalıklarda cezanın infazına,

resmî sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde devam olunur. Ancak

bu durumda bile hapis cezasının infazı, mahkûmun hayatı için kesin bir tehlike

teşkil ediyorsa mahkûmun cezasının infazı iyileşinceye kadar geri bırakılır.

(3) Yukarıdaki fıkralarda belirtilen geri

bırakma kararı, Adlî Tıp Kurumunca düzenlenen ya da Adalet Bakanlığınca

belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp

Kurumunca onaylanan rapor üzerine, infazın yapıldığı yer Cumhuriyet

Başsavcılığınca verilir. Geri bırakma kararı, mahkûmun tâbi olacağı

yükümlülükler belirtilmek suretiyle kendisine ve yasal temsilcisine tebliğ

edilir. Mahkûmun geri bırakma süresi içinde bulunacağı yer, kendisi veya yasal

temsilcisi tarafından ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilir. Mahkûmun

sağlık durumu, geri bırakma kararını veren Cumhuriyet Başsavcılığınca veya onun

istemi üzerine, bulunduğu veya tedavisinin yapıldığı yer Cumhuriyet

Başsavcılığınca, sağlık raporunda belirtilen sürelere,birsürebulunmadığıtakdirdebirer yıllık dönemleregöre bu fıkrada yazılı usule uygunolarakincelettirilir.İncelemesonuçlarınagöregeribırakma

kararını veren Cumhuriyet Başsavcılığınca, geri bırakmanın devam edip

etmeyeceğine karar verilir. Geri bırakma kararını veren Cumhuriyet

Başsavcılığının istemi üzerine, mahkûmun izlenmesine yönelik tedbirler,

bildirimin yapıldığı yerde bulunan kolluk makam ve memurlarınca yerine

getirilir. Bu fıkrada yazılı yükümlülüklere aykırı hareket edilmesi hâlinde

geri bırakma kararı, kararı veren Cumhuriyet Başsavcılığınca kaldırılır. Bu

karara karşı infaz hâkimliğine başvurulabilir.

…

(6) Maruz kaldığı ağır bir hastalık veya

engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame

ettiremeyen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike

oluşturmayacağı değerlendirilen mahkûmun cezasının infazı üçüncü fıkrada

belirlenen usule göre iyileşinceye kadar geri bırakılabilir.”

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

22. Mahkemenin 17/5/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

23. Başvurucu; tedavi ve rehabilitasyon amacıyla infaza altı ay

ara verilmesinin uygun olduğu yönünde Adli Tıp Kurumu raporuna ve başvurucunun

Cezaevinde tek başına hayatını idame ettiremeyecek durumda ve her an ölüm riski

altında olmasına rağmen infazın ertelenmesi talebinin toplum güvenliği

gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle yaşam, özgürlük ve güvenlik hakları ile

işkence ve kötü muamele yasağının ihlal edildiğini, bu uygulamanın temelinde

siyasi görüşüne bağlı ayrımcı tutumun yattığını, bu nedenle ayrımcılık

yasağının ihlal edildiğini, kendisi gibi siyasi nedenlerle mahkûm olan

kişilerin hukuki başvuru yollarından sonuç almasının mümkün olmadığını, bu

nedenle etkili başvuru hakkının ihlal edildiğini, Cumhuriyet Başsavcılığının

erteleme talebinin reddine dair kararına karşı itirazlarında temas edilen

hususların itiraz merciinin kararının gerekçesinde tartışılmadığını ve sürecin

makul sürede sonuçlandırılmadığını, bu nedenlerle adil yargılanma hakkının

ihlal edildiğini ileri sürmüş; tahliyeye ve manevi tazminata hükmedilmesi

taleplerinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

24. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün “Düşme kararı” kenar başlıklı 80. maddesinin (1) numaralı

fıkrasının (ç) bendi şöyledir:

“(1) Bölümler ya da

Komisyonlarca yargılamanın her aşamasında aşağıdaki hâllerde düşme kararı

verilebilir:

…

ç) Bölümler ya da Komisyonlarca saptanan herhangi bir başka gerekçeden

ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden

görülmemesi.”

25. Başvurucunun tüm ihlal iddialarının temelinde hastalığına

rağmen Cezaevinde tutulmaya devam edilmesi ile tedavi ve rehabilitasyonunun

sağlanmaması yer almaktadır. Bir başka ifadeyle hastalığına rağmen Cezaevinden

tahliye edilmemesinin başvurucunun anayasal hak ve özgürlüklerini ihlal ettiği

iddiası, başvurunun özünü teşkil etmektedir.

26. Bu bağlamda başvurunun incelenmesini haklı kılan temel

neden, hapis cezasının infazına devam edilmesi olup Diyarbakır Cumhuriyet

Başsavcılığınca 24/9/2014 tarihinde herhangi bir süreye bağlanmaksızın

başvurucu iyileşinceye kadar infazın geri bırakılmasına karar verildiği tespit

edilmiştir. Bu şartlar altında başvurunun incelenmesini haklı kılan neden

bulunmadığının kabulü gerekir.

27. Açıklanan nedenlerle başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmediğinden

düşmesine karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun incelenmesinin

sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmemesi nedeniyle

DÜŞMESİNE,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

17/5/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Recep

KÖMÜRCÜ

Alparslan

ALTAN

Celal Mümtaz

AKINCI

Raportör

:

Recep ÜNAL

Başvurucu

:

Salih TUĞRUL

Vekili

:

Av. Gülizar

TUNCER

Av. Fazıl

Ahmet TAMER

Av. Erman

ÖZTÜRK