Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2016/41934, 16.02.2017

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

HACI OSMAN KAYA BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2016/41934)

Karar Tarihi: 16/2/2017

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, hâkimlik mesleğinden çıkarılmaya karar verilmesi ve

bu kararın doğurduğu hukuki sonuçlar nedeniyle Anayasa'da düzenlenen bir kısım

hak ve ilkelerin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 29/12/2016 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

6. 15 Temmuz 2016 gecesi Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) içinde

örgütlenmiş bir grup tarafından darbe girişiminde bulunulmuştur.

7. Bu kapsamda devletin yetkili organları tarafından tehdit

değerlendirmesi yapılarak başta Fetullahçı Terör

Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) olmak üzere demokratik anayasal

düzene, bireylerin temel hak ve hürriyetlerine, millî güvenliğe yönelik tehdit

oluşturan tüm terör örgütlerine ve illegal yapılanmalara karşı tedbirler

alınması kararlaştırılmıştır.

8. Anılan tedbirler kapsamında olağanüstü hâl ilan edilmiş ve

birçok olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi çıkarılmıştır.

9. Bu kapsamda Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar

Kurulunca 22/7/2016 tarihinde kararlaştırılan 667 sayılı Olağanüstü Hal

Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname (KHK) 23/7/2016

tarihli ve 29779 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak

yürürlüğe girmiştir. 667 sayılı KHK'nın 3. maddesinde yargı mensuplarından

terör örgütlerine veya MGK’ca devletin millî

güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya

gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut

bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilenlerin meslekten veya kamu görevinden

çıkarılmalarına karar verileceği hususları düzenlenmiştir.

10. 1/7/2016 tarihli ve 6723 sayılı Kanun'un 22. maddesiyle

4/2/1983 tarihli ve 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'na geçici 15. madde

eklenmiştir. Anılan geçici maddede, 6723 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği

tarihte Yargıtay üyelerinin üyeliklerinin sona ereceği düzenlenmiştir. O

tarihte Yargıtay üyesi olan ve Kanun gereğince üyeliği sona eren başvurucu,

yeniden Yargıtay üyesi seçilmeyerek Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK)

tarafından 1/8/2016 tarihinde Yargıtay tetkik hâkimliğine atanmıştır.

11. Başvurucu, Yargıtay tetkik hâkimi iken FETÖ/PDY örgütü ile

iltisak ve irtibatı sabit görülerek Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun

24/8/2016 tarihli ve 2016/426 sayılı kararı ile 667 sayılı KHK kapsamında

başvurucunun meslekte kalmasının uygun olmadığına ve meslekten çıkarılmasına

karar verilmiştir.

12. Başvurucu, 7/9/2016 tarihinde anılan kararın kaldırılması

için HSYK'ya başvurarak yeniden inceleme talebinde

bulunmuştur. Başvurucunun talebi, HSYK Genel Kurulunun 29/11/2016 tarihli ve

2016/434 sayılı kararıyla reddedilmiştir.

13. Başvurucu, ret kararından 30/11/2016 tarihinde haberdar

olmuştur.

14. Başvurucu 29/12/2016 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

15. Bireysel başvuru yapılması sonrasında Cumhurbaşkanının

başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulunca 2/1/2017 tarihinde kararlaştırılan

685 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun

Hükmünde Kararname 23/1/2017 tarihli ve 29957 sayılı Resmî Gazete'de

yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Anılan KHK'da, 667 sayılı KHK'nın 3. maddesi

uyarınca başvurucu gibi meslekten çıkarılan yargı mensupları ile ilgili

düzenlemelere de yer verilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

A. İlgili Mevzuat

16. Anayasa’nın “Hâkimler ve

Savcılar Yüksek Kurulu” kenar başlıklı 159. maddesinin onuncu

fıkrası şöyledir:

"Kurulun meslekten çıkarma cezasına

ilişkin olanlar dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine

başvurulamaz."

17. 11/12/2010 tarihli ve 6087 sayılı Hâkimler ve Savcılar

Yüksek Kurulu Kanunu’nun “Yeniden inceleme,

itiraz ve yargı yolu” kenar başlıklı 33. maddesinin (5) numaralı

fıkrası şöyledir:

"Genel Kurulun veya dairelerin, meslekten

çıkarma cezasına ilişkin kesinleşmiş kararlarına karşı yargı mercilerine

başvurulabilir; diğer kararları yargı denetimi dışındadır. Meslekten çıkarma

kararlarına karşı açılan iptal davaları ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda görülür. Bu davalar, acele işlerden

sayılır."

18. 667 sayılı KHK'nın “Yargı

mensupları ile bu meslekten sayılanlara ilişkin tedbirler” kenar

başlıklı 3. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

"Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik

Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen

yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı

yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen ... hâkim ve savcılar hakkında

Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Genel Kurulunca ve Sayıştay meslek

mensupları hakkında Sayıştay Başkanının başkanlığında, başkan yardımcıları ile

Sayıştay Başkanı tarafından belirlenecek bir daire başkanı ve bir üyeden oluşan

komisyonca meslekte kalmalarının uygun olmadığına ve meslekten çıkarılmalarına

karar verilir..."

19. 685 sayılı KHK'nın “Yargı

denetimi” kenar başlıklı 11. maddesinin (2) numaralı fıkrası

şöyledir:

"22/7/2016 tarihli ve

667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde

Kararnamenin 3 üncü maddesinin birinci fıkrası ile 18/10/2016 tarihli ve 6749

sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde

Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun 3 üncü maddesinin

birinci fıkrası kapsamında meslekte kalmalarının uygun olmadığına ve meslekten

çıkarılmalarına karar verilenler, kararın kesinleşmesinden itibaren altmış gün içinde

ilk derece mahkemesi olarak Danıştaya dava

açabilir."

20. 685 sayılı KHK'nın “Geçiş

hükümleri” kenar başlıklı geçici 1. maddesinin (4) numaralı

şöyledir:

"Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin

yayımlandığı tarihten önce 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 3 üncü maddesinin birinci fıkrası ile 6749 sayılı Kanunun 3

üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamında meslekte kalmalarının uygun

olmadığına ve meslekten çıkarılmalarına karar verilenler, bu Kanun Hükmünde

Kararnamenin yayımlandığı tarihten itibaren altmış gün içinde 11 inci maddenin

ikinci fıkrasında yer alan hükümlere göre dava açabilir. Bu kapsamda idare

mahkemelerinde derdest olan davalar Danıştaya

gönderilir. Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yayımlandığı tarihten önce açılmış

olup da karar verilen dosyalarda da bu fıkra hükümleri uygulanır."

B. Danıştay İçtihadı

21. Danıştay 5. Dairesinin 4/10/2016

tarihli ve E.2016/8196, K.2016/4066 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:

"T.C. Anayasasının 139. maddesinde "

Hâkimler ve savcılar azlolunamaz, (...) Meslekten

çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymiş olanlar, (...) veya

meslekte kalmalarının uygun olmadığına karar verilenler hakkında

kanundaki istisnalar saklıdır." hükmüne, 159. maddesinin 8. fıkrasında,

"Kurul, ( ... ) meslekte kalmaları uygun

görülmeyenler hakkında karar verme, disiplin cezası verme, görevden

uzaklaştırma işlemlerini yapar; (... ) ." hükmüne ve10. fıkrasında ise

"Kurulun meslekten çıkarma cezasına

ilişkin olanlar dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamaz."

hükmüne yer verilmiştir.

Görüldüğü üzere, Anayasa, hakim

ve savcıların görevlerinin sona ermesi sonucunu doğuran işlemleri disiplin

cezaları vemeslekte kalmalarının uygun olmadığı

yolunda verilen kararlar olarak ikiye ayırmış, bunlardan sadece bir disiplin

cezası olan meslekten çıkarma cezasına karşı yargı yolunu açık tutmuştur.

(...)

Buna göre KHK’nın

3. ve 4. maddelerinde öngörülen meslekten veya kamu görevinden çıkarma; adli

suç veya disiplin suçu işlenmesi karşılığında uygulanan yaptırımlardan farklı

olarak terör örgütleri ile milli güvenliğe karşı faaliyette

bulunduğu kabul edilen diğer yapıların kamu kurum ve kuruluşlarındaki varlığını

ortadan kaldırmayı amaçlayan, geçici olmayan ve nihai sonuç doğuran “olağanüstü tedbir” niteliğindedir.

Bu durumda, davacı hakkındaki, Hâkimler ve

Savcılar Yüksek Kurulu Genel Kurulu'nun 24.08.2016 tarih ve 2016/426 sayılı

kararının disiplin suçu işlenmesi

karşılığında uygulanan ve yargı denetimine tabi bir disiplin cezası olan

meslekten çıkarma cezası niteliğinde olmadığı dikkate

alındığında,6087 sayılı Kanunun yukarıda yer verilen 33. maddesi'nde

yer alan hüküm uyarınca, ilk derece mahkemesi

olarak Danıştay'da görülebilecek bir uyuşmazlık bulunmadığından,

çözümünde idari yargıda genel görevli yargıyeri olan

idare mahkemelerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır." (Vurgulamalar

Danıştay tarafından yapılmıştır).

V. İNCELEME VE GEREKÇE

22. Mahkemenin 16/2/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

23. Başvurucu, meslekte kalmasının uygun olmadığına ve meslekten

çıkarılmasına ilişkin karara karşı gidilebilecek bir yargı yolu bulunmaması

nedeniyle mahkemeye erişim hakkı ile kanunla kurulmuş bağımsız ve tarafsız

mahkemede yargılanma hakkının; kesin hükümle mahkûm edilmeden FETÖ/PDY örgütü

ile iltisak ve irtibatı sabit görülmesi nedeniyle masumiyet karinesinin ihraç

kararında şahsileştirme yapılmaması, her hâkim yönünden kararda ayrı gerekçeye

yer verilmemesi, bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemeyecek olması, avukat

dahi olamaması, emeklilik hakkının elinden alınması ve bu kararın hukuka aykırı

olarak birçok hukuki sonuç doğurması nedenleriyle adil yargılanma hakkının

diğer güvencelerinin; kamu hizmetlerine girme, çalışma, sosyal güvenlik ve

mülkiyet haklarının, suçların ve cezaların kanuniliği ilkesinin ve kötü muamele

yasağının; silah ruhsatının iptal edilmesi, ihraç kararı kesinleşmediği hâlde

maaşının bir dönem ödenmemesi nedenleriyle maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme

hakkının; terör örgütü üyesi ilan edilmesi, hâkim kararı olmadan elde edilmiş

delillerle karar verilmesi, adil bir yargılama yapılmadan meslekten çıkarılması

ve yeniden inceleme talebi kabul edilenlerle kendisi arasında eşit

davranılmaması nedenleriyle özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ve

ayrımcılık yasağının ihlal edildiğini ileri sürmüş; ihlallerin ortadan

kaldırılması ve tazminat taleplerinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

24. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesi şöyledir:

"Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun

yollarının tüketilmiş olması şarttır."

25. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru hakkı" kenar başlıklı 45.

maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

"İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,

eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının

tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir."

26. Anılan Anayasa ve Kanun hükümlerine göre bireysel başvuru

yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurabilmek için olağan başvuru yollarının

tüketilmiş olması gerekir. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tüm

organlarının anayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya çıkan

hak ihlallerinin düzeltilmesi idari ve yargısal makamların görevidir. Bu

nedenle temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddialarının öncelikle derece

mahkemeleri önünde ileri sürülmesi, bu makamlar tarafından değerlendirilmesi ve

bir çözüme kavuşturulması esastır (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403,

26/3/2013, § 16).

27. Bu nedenle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia

edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde

başvurulabilecek ikincil nitelikte bir başvuru yoludur. Bireysel başvuru

yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda

bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur. Bu

ilke uyarınca başvurucunun şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal

mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve

kanıtlarını zamanında bu makamlara sunması, aynı zamanda bu süreçte dava ve

başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olması gerekir (Ayşe Zıraman ve Cennet

Yeşilyurt, § 17).

28. 685 sayılı KHK’da; 667 sayılı KHK’nın 3. maddesinin (1)

numaralı fıkrası kapsamında meslekte kalmalarının uygun olmadığına ve meslekten

çıkarılmalarına karar verilenlerin kararın kesinleşmesinden itibaren altmış gün

içinde ilk derece mahkemesi olarak Danıştaya dava

açabilecekleri ve bu kişilerden daha önce dava açmış olanların idare

mahkemelerinde derdest olan veya karar verilen dosyalarının Danıştaya

gönderileceği hükme bağlanmıştır. Böylelikle667 sayılı KHK'nın 3. maddesi

kapsamında meslekten çıkarılan yargı mensuplarının bu karara karşı Danıştaya dava açabilecekleri açıkça belirtilmiş ve anılan

uyuşmazlıkların çözümünde idari yargıda hangi yargı yerinin görevli olduğuna

yönelik uygulamada yaşanan tereddütler giderilmiştir. Daha önce dava açanlar

yönünden de geçiş hükümleri ihdas edilmiştir.

29. Buna göre 685 sayılı KHK'da belirginleştirilen dava yolunun

başvurucunun durumuna uygun telafi kabiliyetini haiz etkili bir yargı yolu

olduğu ve bu olağan başvuru yolu tüketilmeden başvurunun incelenmesinin

bireysel başvurunun "ikincil niteliği" ile bağdaşmadığı sonucuna

varılmıştır.

30. Açıklanan nedenlerle başvurunun başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul

edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

16/2/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serruh KALELİ

Hicabi DURSUN

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Raportör

:

Akif

YILDIRIM

Başvurucu

:

Hacı Osman

KAYA

Vekili

:

Av. Kübra

KAYA