Madde 12 — Piyasa ekonomisi iddiasına ilişkin değerlendirmeler

MADDE 12 – (1) Yönetmeliğin Ek Madde 1 hükmü uyarınca, piyasa ekonomisi uygulamayan ülkelerden yapılan ithalata yönelik damping soruşturmalarında, ilgili ülkedeki soruşturmaya tabi üreticilerin soruşturma konusu ürünün üretiminde ve satışında bahse konu maddede belirtilen ölçütler çerçevesinde piyasa ekonomisi koşullarının geçerli olduğunu yeterli delillerle göstermesi halinde bu üreticiler için normal değerin tespitinde Yönetmeliğin 5 inci maddesi; aksi durumda ise Yönetmeliğin 7 nci maddesi uygulanmaktadır.

(2) Üretici/ihracatçı soru formuna cevap veren Vietnam’da yerleşik Century Corp., Hualon Corp., Formosa Corp. firmaları pazar ekonomisi şartlarında faaliyet gösterdiklerini iddia ederek, kendilerine yönelik damping değerlendirmesinde Yönetmeliğin 5 inci maddesinin dikkate alınmasını talep etmişlerdir.

(3) Gerek bahse konu firmaların iletmiş oldukları veriler gerekse ilgili araştırmalar temelinde yapılan değerlendirme dairesinde şu sonuçlara ulaşılmıştır:

a) 1997 tarihli 01/1997/QH10 sayılı Vietnam Merkez Bankası Kanununun 1 inci maddesi incelendiğinde Bankanın otonom bir yapısının bulunmadığı; merkezi hükümetin bir organı gibi hareket ettiği ve mali politikalarının ulusal meclis tarafından denetlendiği görülmektedir. 1998 tarihli ve 63/1998/ND-CP Döviz Değişim Kontrolüne İlişkin Kararın 2 nci maddesinde ise merkezi hükümetin döviz değişim işlemleri üzerinde yeknesak bir yönlendirme yetkisine sahip olduğu ifade edilmiştir. Bu çerçevede Vietnam Merkez Bankası’nın açık piyasa operasyonlarına ilişkin araçları kullanarak tedavüldeki para miktarını amaçlar çerçevesinde değiştirebileceği Vietnam Merkez Bankası Kanununun 15 inci, 16 ncı ve 19 uncu maddelerinde hüküm altına alınmaktadır. Vietnam her ne kadar 2006 yılında Uluslararası Para Fonu Anlaşmasının VIII maddesi hükümlerini kabul ettiğini ilan etmiş olsa da Vietnam Merkez Bankasının Aralık 2015 tarihinde döviz değişim piyasasına yönelik olarak piyasa koşullarını daha çok gözeten bir yaklaşım benimseyeceğini ve ani/beklenmedik müdahaleler yerine kurları günlük temelde belirleyeceğini ifade etmesi soruşturma dönemi olan 2014 yılında döviz değişim piyasasının bütünüyle piyasa koşulları içinde şekillenmediği sonucunu ortaya koymaktadır.

b) 68/2014/QH13 sayılı ve 2015 yılında yürürlüğe girmiş olan yeni şirketler kanununun ilgili maddeleri incelendiğinde devlet şirketlerinin düzenlendiği 88 inci ve devamı maddelerde (102 nci; 108 inci ve 109 uncu maddeler) Vietnam hükümetinin düzenleyici rolüne ilişkin hükümler tespit edilmiştir. Devlet şirketlerinin Vietnam gayri safi hasılası içinde yaklaşık olarak %30 oranında ağırlığı olduğu vurgulanmaktadır. Öte yandan fiili olarak özelleştirme sonrasında Vietnam hükümetinin söz konusu şirketlerde ortalama  %35’lik hisse mülkiyetine sahip olsa dahi Vietnam hükümetinin bu şirketlerde kontrolünü devam ettirdiği hükümet yetkilileri tarafından dile getirilmektedir. Bu itibarla, söz konusu şirketlerde iş akdinin sonlandırılmasına ilişkin konuların dahi hükümet temsilcisi ile müzakere içinde yürütüldüğü vurgulanmaktadır. Öte yandan, soru formuna cevap veren PetroVietnam Co. firmasının bir devlet şirketi olduğu hem firmanın verdiği yanıtlarda hem de Vietnam Petrol ve Gaz Grubunun internet sitesindeki veriler çerçevesinde tespit edilmiştir.

c) Vietnam İflas Kanunu her ne kadar 2014 yılında gözden geçirilmiş ve değiştirilmiş olsa da 2015 yılı Dünya Bankası verileri çerçevesinde Vietnam’da iflas işlemlerinin tamamlanmasının ortalama beş yıllık bir sürede gerçekleştiği ve iflas neticesinde alacakların tahsil oranının %18 düzeyinde kaldığı görülmektedir. Bu oranın birçok Asya-Pasifik ülkesinin yarısı düzeyinde olduğu belirtilmektedir. Bu çerçevede bilhassa iflas kanunlarının fiili olarak mevcudiyeti açık olsa dahi tatbiki bakımından yasal belirlilik ve garanti şartının mevcut olmadığı değerlendirilmiştir. Mülkiyet hakkına yönelik ise 45/2013/QH13 numaralı ve 2014 yılında yürürlüğe giren Toprak Kanunu incelenmiştir. Bu çerçevede başta anılan Kanunun 4 üncü maddesinin; 6 ncı maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının; 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının; 11 inci maddesinin üçüncü fıkrasının; 13 üncü maddede ve ilerleyen maddelerde düzenlenen “devletin dahli olan toprak mülkiyetine” ilişkin yasal düzenlemelerin; 22 nci maddede düzenleme altına alınan “devletin toprak yönetimi” konusundaki yasal sınırlarının; 24 üncü maddede hüküm altına alınan “toprak yönetim ajansının” görev ve yetkilerinin Vietnam’da toprak mülkiyeti ve gayrimenkul üzerinde tesis edilebilecek sair ayni haklar konusunda devletin müdahalesinden bağımsız bir yapının mevcut olmadığını göstermiştir. 

(4) Son değerlendirmede soru formu yanıtlayarak kendilerine Pazar ekonomisi statüsü uygulanmasını talep eden firmaların Yönetmeliğin Ek Madde 1’inde öngörülen kanıt mükellefiyetini yerine getiremedikleri saptanmıştır.

(5) Nihai Bildirime ilişkin sunulan görüşler çerçevesinde Vietnam’da yerleşik firmaların bu bölümdeki saptamalara yönelik sundukları bilgi ve belgelerin mevcut tespitleri değiştirecek veya bütünüyle geçersiz kılacak nitelik arz etmediği değerlendirilmiştir.

(6) Bu kapsamda ikinci fıkrada zikredilen firmalar için normal değer Yönetmeliğin 7 nci maddesi çerçevesinde belirlenmiştir.

Piyasa ekonomisi niteliği taşımayan ülkede faaliyet gösteren üretici/ihracatçı firmalara yönelik normal değerin belirlenmesi