Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 2023/2586 E. 2024/4875 K.

MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi SAYISI : 2020/1733 Esas, 2023/279 Karar HÜKÜM : Esastan ret İLK DERECE MAHKEMESİ : Akhisar 1. Asliye Hukuk Mahkemesi (Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi Sıfatıyla) SAYISI : 2018/442 E., 2019/668 K. Taraflar arasındaki faydalı model belgesinin hükümsüzlüğü ve bu belgeye tecavüzün olmadığının tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir. Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı, Yargıtayca duruşma istemli olarak davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne, dava, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin ikinci fıkrası gereğince miktar veya değer söz konusu olmaksızın duruşmalı olarak incelenmesi gereken dava ve işlerin dışında bulunduğundan duruşma isteğinin reddine karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde; Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdinde 2015/08182 sicil numarası ile davalı adına tescilli, buluş başlığı "zeytin ve turşu otomatik salamura devir daimi ve fermantasyon sistemi" olan faydalı modelin yenilik unsurunu haiz olmadığını ileri sürerek 2015/08182 sicil numarası ile tescilli faydalı modelin "bütün istemleri ile birlikte" hükümsüz sayılmasına, sicilden terkinine, davacının, dava konusu faydalı modele tecavüzünün olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir. II. CEVAP Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının dava açmakta hukuki yararının olmadığını, müvekkilinin zeytincilik sektöründe uygulanan ve bilinen teknik sistemlere dahil olmayan buluş yaptığını, "zeytin turşu otomatik salamura devir daimi ve fermantasyon sistemi" buluşu için 02.07.2015 tarihinde başvuru yaptığını, müvekkilinin buluşunun gerçek bir yenilik olduğunu, zeytinin erken olgunlaştırılması amacıyla yapılan ve önceden bilinen ve kullanılan erken olgunlaştırma sistemine yani tekniğin bilinen durumuna faydalı, farklı ve yeni bir unsurun eklenmesi ile bu sistemin daha iyi hale getirilmesi amacıyla ve iyileştirme çalışmaları yapılarak geliştirilmesi sonucunda elde edilen bir uygulama olduğunu, müvekkilinin buluşunun kopyalanmasını engellemek ve koruma altına almak üzere faydalı model başvurusu yaptığını ve kabul edildiğini, Akhisar 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2018/9 Değişik iş sayılı dosyasında yapılan tespitte sunulan rapora göre davacının kullandığı tekniğin müvekkilinin buluşu ile iltibas oluşturduğu tespitine yer verildiğini, müvekkilinin koruma altına aldırdığı buluşun hükümsüzlüğünün tespitinin istenmesinin uygulamada yaşanan boşluktan kaynaklandığını savunarak davanın reddini istemiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında, 02.07.2015 tarihinde tescil edilen buluş ile ilgili mevzuatın mülga 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kararname (551 sayılı KHK) olduğu, o dönemde yapılan başvurularda faydalı model başvurularına ilişkin araştırma raporu istenmediği, davacının delil olarak bildirdiği youtube kanalı üzerinden davalının yenilik başvurusundan önce, davacı tarafından yayınlandığı belirtilen videolardan sadece 24.02.2014 tarihli video ile 23.02.2014 tarihli videonun davalının TÜRKPATENT'e başvuru tarihi olan 02.07.2015 tarihinden geriye doğru yasaklı 12 aydan önce yayınlandığı, bu videoların içeriğinin bilirkişiler tarafından incelendiği üretim yöntemlerinin davacının faydalı model belgesi ile örtüştüğüne delil sayılamayacağı, videoların sessiz olduğu ve çalışma tekniğini anlatmadığı, davalının faydalı model belgesi olarak tescil ettirdiği zeytin ve turşu otomatik salamura devir daimi ve fermanstasyon sistemi isimli buluşun önceki zeytin üretim tekniklerinin üzerine bilinen tekniklere dahil olmayan özellikler eklenmek suretiyle geliştirildiği, davalının tescil ettirdiği faydalı model belgesinin hükümsüzlüğüne ilişkin şartların oluşmadığı, davacı tarafından, davalının TÜRKPATENT nezdinde 2015/08182 sicil numarası ile aldığı faydalı model belgesindeki tekniklere göre üretim yaptırmasının ispatlanması halinde davalı hakkında tecavüz olabileceği, davacı vekilinin bilirkişi raporuna karşı duruşmada bildirmiş olduğu beyanlarının bilirkişi raporuna itiraz süresi olan iki haftadan sonra olduğu anlaşıldığından karşı taraf lehine oluşan usuli kazanılmış hak nazara alınarak taleplerinin reddine ve dosyaya sunulan delilin de iddianın genişletilmesi yasağı çerçevesinde süresinden sonra ibraz olduğu, bu delilin nazara alınmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. İstinaf Sebepleri Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davalının, ilgili sistemi umuma arz ettiğine delil teşkil eden videoları www.youtube.com adlı internet sitesinde 2012 yılından bu yana ... kullanıcı adı ile yayınladığını belirttiklerini, delil tespiti taleplerinin mahkemece gerçekleştirildiğini, ilgili videolarda sistemin ayrıntılarıyla anlatıldığını, bunun yanı sıra davalının sistemi tescil ettirmeden evvel başka tacirlerin iş yerlerine kurduğunun tanık beyanları ile ispatlandığını, yerel mahkemece işletmenin kuruluş bilgi ve belgeleri ile ticari defterleri incelemiş olsaydı bu hususun yazılı delillerle de ispatlanmış olacağını, davacı şirketin de -aynı sistem olmamakla birlikte- sistemi 2014 yılının Haziran ayında işletmesine kurduğunu, davalının tescil başvurusunun ise 2015 yılının Temmuz ayında olup bundan 1 yıl geriye dönük tarih için iki sistem aynı bile olsa artık sistemin umuma arz edilmiş olacağını, davalının hali hazırda işyerinde kullandığı ve faydalı model olarak nitelendirdiği sistemi 2012 yılından bu yana video görüntüleri ile umuma arz ettiğini, yerinde keşif yapılarak göstermiş oldukları işletmelerdeki sistemler incelense bu sistemlerin aynı olduğunun, 15-20 yıldır kullanıldığının görülebileceğini, tanık beyanları ile de sistemin davalı tarafından 2012 ve 2013 senelerinde satılmış olduğunun beyan edildiğini, davalının, buluş vasfı bulunmayan, zeytin salamura suyunun devir daimini sağlayan yüzyıllardır tüm dünyada zeytin üreticileri tarafından kullanılan salamura yöntemini kendi buluşu gibi göstererek tescil ettirdiğini, faydalı modele konu sistemin daha önce kullanılıyor olduğuna ilişkin örnekler, deliller ve tanıkların dosyaya sunulduğunu, olup bu hususta mahkemece herhangi bir inceleme yapılmadığını, alınan bilirkişi raporunun Milli Eğitim Bakanlığı'nca yayınlanan "2011 yılına ait Sofralık Zeytin Fermantasyonu Modülü" adlı kitapçıktan kopyala, yapıştır ile oluşturulduğunu, sistemin yenilik unsuru taşıyıp taşımadığının tespit edilmediğini, bilirkişilerin dünya üzerindeki literatürü araştırıp en azından başka patent ve faydalı model başvurularını araştırmaları gerektiğini, bu araştırma yapılmış olsaydı sistemin Amerika Birleşik Devletleri'nde US4,664,926 sayılı patent numarası ile mevcut olduğunu ve sistemin Kaliforniya Üniversitesi, Ziraat ve Tabi Kaynaklar Fakültesi tarafından yazılan "Olive Production Manual" isimli kitapta "tankların alttan delikli borular vasıtasıyla havalandırılması ve sirkülasyon yaratılması" hususuna ilişkin tekniğin 2005 yılında belirterek açıklandığı bilgisine erişebileceğini, bilirkişi raporuna karşı bilirkişilerin bu araştırmaları yapması gerekirdi diyerek sunmuş oldukları beyanlarının mahkemece süresinde olmadığı kanaati ile dinlenmediğini, maddi gerçek hususunda araştırma yapılmamış olmasının karşı tarafa usulu bir hak bahşetmeyeceğini, yargılamada talep edilen hususların mahkeme tarafından araştırılmadığını, hükümsüzlük davası yanında tecavüzün olmadığına dair tespit taleplerinin değerlendirilmediğini ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını istemiştir. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında, ispat yükü kendisine düşen davacının, davalıya ait faydalı modelin yeni olmadığı ve sanayiye uygulanabilir nitelikte bulunmadığı hususunu ispatlayamadığı gibi, hükme esas alınan bilirkişi raporunda, davalıya ait faydalı model belgesinin 551 sayılı KHK'nın 156 ncı maddesi gereği başvuru tarihi itibariyle tekniğin bilinen durumuna göre teknik ilerleme sağlayan bir yenilik içerdiği, mahkemece davacının hükümsüzlük talibinin reddine karar verilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı, hükme esas alınan bilirkişi raporu ile dosya arasında bulunan Akhisar 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2018/9 Değişik İş sayılı dosyasındaki rapor arasında çelişki bulunmadığı gibi anılan raporda davacının tescilsiz olarak kulandığı ürün/sistemin davalının tescilli olarak kullandığı anlaşılan ürün/sistemi (zeytin turşu ve otomatik salamura devir daimi ve fermantasyon sistemi ile ilgili olduğu ve davacının tescilsiz olarak kullandığı esas/asli unsurların benzer olması nedeniyle iltibas oluştuğunun bildirildiği anlaşıldığından davacının bu yöndeki isteminin de reddine karar verilmesinde de bir isabetsizlik görülmediği gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davacı vekili temyiz dilekçesinde istinaf aşamasındaki itirazlarını yinelemiş, bilirkişi raporuna itirazlarının süresinde olduğunu bildirir kayıtları sunarak Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava ise, faydalı model belgesinin hükümsüzlüğü ile menfi tespit istemlerine ilişkin olup, uyuşmazlık, hükümsüzlüğü istenen davalı faydalı model belgesinin yenilik unsurunu içerip içermediği ve dolayısıyla hükümsüzlüğünün gerekip gerekmediğinin tespiti ile davacı ürününün davalı faydalı model belgesine tecavüz oluşturup oluşturmadığı noktasında toplanmaktadır. 2. İlgili Hukuk 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri. 2. 551 sayılı KHK'nın 10, 154, 156 vd maddeleri. 3. Değerlendirme 551 sayılı KHK'nın 154 üncü maddesi; "Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 156 ncı maddesi hükmüne göre yeni olan ve 10 uncu madde anlamında sanayiye uygulanabilen buluşlar, faydalı model belgesi verilerek korunur." hükmünü haiz olup, buna göre 156 ncı madde uyarınca yenilik unsurunu taşıyan ve 10 uncu madde uyarınca sanayiye uygulanabilen, basit formüllere ve ilkelere dayanan, bazı gereksinimlere cevap veren çözümler, yani küçük buluşlar faydalı modeldir. Faydalı model belgesinin verilmesi mezkûr hükümde belirtilen unsurları taşımasına bağlı olduğu gibi, bu unsurlardan birinin bulunmamasının sonradan ortaya çıkması da faydalı model belgesinin hükümsüzlük sebebidir. Faydalı model belgesinin yenilik unsurunu taşıyıp taşımadığı re'sen de araştırılması gereken bir husus olup davacı vekili bilirkişi raporuna itiraz dilekçesinde faydalı modelin yenilik unsurunu kaldırır mahiyette olduğunu ileri sürdüğü Amerika'da tescilli patent belgesini ibraz etmiştir. Bu durumda mahkemece, içinde makina mühendisi de bulunan yeni bir bilirkişi heyetinden, davacının ibraz etmiş olduğu patent belgesinin dava konusu faydalı modelin yenilik unsurunu ortadan kaldırıp kaldırmadığı konusunda rapor alınarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeye dayalı olarak yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamış, kararın tümden bozulması gerektirmiştir. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine, Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 10.06.2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.