İlk Derece Mahkemesi 2025/310 E. 2025/990 K.

T.C.

İZMİR 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2025/310 Esas

KARAR NO : 2025/990

DAVA : Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))

DAVA TARİHİ : 28/03/2025

KARAR TARİHİ : 21/10/2025

Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız)) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

DAVA :

Davacı dava dilekçesinde özetle; Müvekkili keşidecisi ...Ltd Şti ola... Tavşanlı Şubesi vade tarihi 19.07.2025 olan Çek no ....L çek ile keşidecisi... Ltd Şti olan 18.07.20225 vade tarihli ... Şanlıurfa çek no...numaralı 500000,00 TL bedelli çek , müvekkili tarafından ciro edilmiş ve müşterisi... Plastik San ve Tic Aş ye ulaşmak üzere ... Pınarbaşı şubesinden kargoya verilmiştir .28..03.2025 tarihinde kargo alıcısı... Plastik San ve A.Ş. kargo zarfının kendisine teslim edilmeden önce açıldığını ve sonrasını bantlandığını farketmiş ve zarfın içinde de çeklerin olmadığını gördüğünü, kargonun vermiş olduğu bilgiye göre kargo zarfı içinde çek ile birlikte kaybolduğunu, Kargo firması ile tüm iletişimleri kurmuş olmamıza rağmen kargo zarfının içerisinde bulunan çekler bulunamadığını, Bu süreç içerisinde bankaya herhangi bir ibrazda olmadığını, ancak çeki eline geçiren kişinin, çek karşılığını bankadan tahsil etmesi veya çeki işletmesi veya genel hükümlere dayanılarak çeki kullanması tehlikesi halen söz konusu olduğunu, çekin kaybı ile alakalı taraflarınca savcılığa şikayette bulunulduğunu, çekin yetkili hamili son ciro sahibi olduğundan müvekkili olduğunu, çekin keşidecilerine de davanın ihbar edilmesini talep ettiklerini, TTK. m.669/2 ye göre; ‘Mahkeme, ödemeyi meneden kararda muhataba, vadenin gelmesi üzerine poliçe bedelini tevdi etmeye müsaade ve tevdi yerini tayin eder. ''hükmü gereğince çek bedeli için tevdii mahali tayini edilmesini ve izin verilmesini talep etme zorunluluğu doğduğunu, açıklanan ve Mahkemenizce re’ sen dikkate alınacak tüm nedenlerle,Davanın kabulü ile - öncelikle ... Tavşanlı Şubesi vade tarihi 19.07.2025 olan Çek no... -700.000 TL çek ile ... Şanlıurfa çek no... Numaralı 500.000,00 TL Bedelli çekin şubesine müzekkere yazılmasına ve 3 .kişilere ödeme yasağı konulması yönünde tedbir alınmasına, ... Tavşanlı Şubesi'nin vade tarihi 19.07.2025 olan çek no...-700.000 TL çek ile ... çek no ... Numaralı 500000,00 TL Bedelli çek 'lerin zayii nedeniyle iptaline karar verilmesini, ödeme yasağı kararı ile birlikte çek bedelini tevdii etmeye müsaade ve tevdi yerinin tayin edilmesini, davanın çek keşidecilerine ihbar edilmesini talep ve dava etmiştir.

DELİLLER:

1-...Genel Müdürlüğünün 30/07/2025-14/04/2025 tarihli yazı cevabı,

2-Davacı tarafın iddia ve beyanları,

3-Dava konusu çekin ait olduğu banka şubesi nezdinde dava konusu çek ait kayıtlar,

5-Davacı vekilinin 17/07/2025 tarihli beyan dilekçesi,

6- Mahkememizin 11/08/2025 tarihli ara karar evrakı,

7- Türkiye Ticaret Sicili Gazetesince yapılan ilan suretleri,

8- İstanbul ... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... esas sayılı dosyası,

9-Sair deliller.

DAVA KONUSU:

Açılan dava, ...Tavşanlı Şubesi'ne ait, keşidecisi ...Ltd.Şti. Şirketi olarak bildirilen,...çek nolu, 19/07/2025 vade tarihli, 700.000,00.-TL bedelli çek ile... Şanlıurfa Şubesi'ne ait, keşidecisi... Ltd.Şti. Şirketi olarak bildirilen,... çek nolu, 18/07/2025 vade tarihli, 500.000,00.-TL bedelli çekin zayi olması nedeniyle iptali talebine ilişkin olduğu tespit edilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 651. maddesi "Kıymetli evrak zayi olduğu taktirde mahkeme tarafından karar verilebilir. Kıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyanı ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir." hükmünü içermektedir.

Zayi nedeniyle çek iptali davası açılabilmesi için öncelikle 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 780. ve 781. maddeleri uyarınca yasal unsurlara haiz bir çekin bulunması esastır. Bu unsurlara haiz olmayan bir belgenin kambiyo senedi vasfı taşımaması nedeniyle 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca zayi nedeniyle iptali istenilemez.

Türk Ticaret Kanunu'nun 818. maddesinde poliçeye ilişkin hangi hükümlerin çek hakkında da uygulanacağına dair düzenlemeye ver verilmiştir. Bu düzenlemede yapılan atıf uyarınca Türk Ticaret Kanunu'nun poliçenin iptaline dair 757 ilâ 763. maddeleriyle 764. maddesinin birinci fıkrası hükümlerinin çekin iptalinde de uygulanması zorunludur.

Zayi nedeniyle kıymetli evrak iptali, kıymetli evrakta hak ile çek arasındaki sıkı bağlılığın, çekin zayi edilmesi halinde ortaya çıkaracağı haksızlıkları önleme ihtiyacından doğmuştur, yetkili hamil veya lehtar tarafından zayi edilen çekin hak sahipliğini teşhis fonksiyonunu ortadan kaldırarak ve dilekçe sahibinin söz konusu hakka sahip olduğu konusunda bir karine yaratarak bu hakkı çekişmesiz olarak talep etmesini sağlamaya yönelik nizasız kaza yani hasımsız dava konusu bir işlemdir. Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından verilecek iptal kararı ile birlikte borçlu, bono, poliçe veya çeki ibraz edilmeden ödeme imkanına kavuşmaktadır (Özkan Gültekin, Öğretide ve Uygulamada Kıymetli Evrakın Ziya ve İptali, Ankara-2006, s.51).

Kıymetli evrak iptali veya çek iptali davalarında amaç, kıymetli evrakı ibraz mecburiyetinde olan ve çekin zilyetliğini kaybetmesi nedeniyle bu zorunluluğu yerine getiremeyen lehtar veya hamile hakkının mevcudiyetini kanıtlamak bakımından bir imkan sunmak, aynı zamanda lehtar veya hamilin çeki ibraz edememekten dolayı alacak hakkını kullanmaktan mahrum kalmasını önlemektir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 757. maddesinde kıymetli evrakın iptali ve önleyici önlemler konusunda düzenleme yapılmıştır. Yapılan düzenleme uyarınca kıymetli evrakı iradesi dışında elinden çıkan kişi muhatabın poliçeyi ödemekten men edilmesi amacıyla ödeme yeri veya hamilin yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesi'ne başvurabilir. Mahkeme, ödemeyi men eden kararında ayrıca muhataba vadenin gelmesi üzerine poliçe bedelini tevdii etmeye izin verir ve tevdii yerini gösterir.

Türk Ticaret Kanunu'nun 758. maddesinde yapılan düzenleme uyarınca poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmesi durumunda mahkeme dilekçe sahibine iade davası için uygun bir süre vereceği düzenlenmiş, verilen süre içinde dava açılmazsa mahkemenin muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldıracağı belirlenmiştir.

Türk Ticaret Kanunu'nun 759. maddesi hükmüne göre de poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmemesi halinde poliçenin iptaline karar verilmesi istenebilir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 18/04/2012 tarih ve 2012/4860 Esas 2012/6267 Karar sayılı ilamı ile de kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptaline ilişkin davalarda görevli mahkemenin Asliye Ticaret Mahkemesi olduğu belirlenmiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2013/11-1884 Esas 2015/1059 Karar sayılı ilamında aynen; ''6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun iptali düzenleyen "Önleyici önlemler" başlıklı 757. maddesinde;

(1) İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir

(2) Mahkeme, ödemeyi meneden kararında muhataba, vadenin gelmesi üzerine poliçe bedelini tevdi etmeye izin verir ve tevdi yerini gösterir." hükmü düzenlenmiştir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun "İade davası" başlıklı 763. maddesinde ise;

'' (1) Elden çıkan poliçe mahkemeye sunulursa, mahkeme, iade davası açması için dilekçe sahibine uygun bir süre verir. Dilekçe sahibi bu süre içinde dava açmazsa, mahkeme, poliçeyi, sunmuş olana geri verir ve muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldırır." düzenlemesine yer verilmiştir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun "İptal kararı" başlıklı 764. maddesi uyarınca;

''Elden çıkan poliçe, verilen süre içinde mahkemeye sunulmazsa, iptaline karar verilir.

Poliçenin iptaline karar verilmiş olmasına rağmen, dilekçe sahibi kabul edene karşı poliçeden doğan istem hakkını ileri sürebilir.''

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 651/2 maddesi uyarınca, kıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyanın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi senedin iptalini karar verilmesini isteyebilir.'' denilmiştir.

Anılan maddeler ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararı uyarınca, çekin iptaline ilişkin dava açma hakkı, çeki kaybeden yetkili hamile aittir. Çekin hamili çekin iptal davasını olumlu şekilde sonuçlandırdıktan sonra çek bedelini çekin keşidecisinden talep edebilir.

Dava dilekçesindeki açıklamalar ve dava dilekçesine ekli çek sureti göz önünde bulundurulduğunda, davacının dava konusu çeki yetkili hamil sıfatıyla elinde bulundurduğu ve davanın açılışı sırasında dava konusu çeke ilişkin çek iptali davası açmakta hukuki yararı bulunduğu ortadadır.

... Genel Müdürlüğü'nün 30/07/2025 tarihli yazı cevabı ; Davayı konu çeklerin takas sistemi aracılığıyla...Bankası A.Ş....- Genel Müdürlük Şubesine ... seri numaralı çek yönünden 18/07/2025 tarihinde ... seri numaralı çek yönünden 21/07/2025 tarihinde ibraz edildiği bildirilmiştir.

Mahkememizin 12/08/2025 tarihli ara kararı ile Türkiye ... Bankası Türk Anonim Ortaklığı Şanlıurfa Şubesine ait, keşidecisi... Ltd Şti olan, 18/07/2025 keşide tarihli, ... seri numaralı, 500.000,00-TL bedelli çekin zayi olması sebebiyle iptaline karar verilmesi talebine ilişkin olduğu, davacı vekilinin 12/08/2025 havale tarihli dilekçesi ile İstanbul... İcra Dairesinin...Esas sayılı icra dosyasında alacaklı ... Anonim Şirketi tarafından ihtiyati hacze konu edildiğini beyan ettiği, bu kapsamda çekin ... Anonim Şirketi yedinde bulunduğu dikkate alınarak; davacı vekiline Türkiye ... Bankası Türk Anonim Ortaklığı Şanlıurfa Şubesine ait, keşidecisi ... Limited Şirketi olan, 18/07/2025 keşide tarihli,... seri numaralı, 500.000,00-TL bedelli çeki elinde bulunduran ... Anonim Şirketine karşı çek istirdadı davası açmak ve davanın açıldığına ilişkin belgeleri mahkememize sunmak üzere bir aylık kesin süre verilmesine ve verilen kesin süre içerisinde çek istirdatı davası açılmadığı ve davanın açıldığına ilişkin belgeler mahkememize sunulmadığı takdirde ödeme yasağının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verileceğinin ihtar edildiğini, davacı vekilinin 17/09/2025 tarihli dilekçesi ile çekleri en son temlik alan... Anonim Şirketi tarafından İstanbul... İcra Müdürlüğü'nün ... esas ve İstanbul ... İcra Müdürlüğü'nün ... esas sayılı icraya konu edilmiş olduğu ve icra dosyalarının haczi baskısı ile ödendiğini, mahkemece verilen süre içerisinde yetkili hamilin müvekkili olduklarının tespiti ile borçlu olunmadığının tespiti ve istirdat talepli davalarının İstanbul... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... esas sayılı dosyasında 17/09/2025 tarihinde açıldığının bildirildiği görülmüştür.

Tüm dosya kapsamı, davacı tarafın iddia ve beyanları, ... Genel Müdürlüğünün 30/07/2025-14/04/2025 tarihli yazı cevabı, davacı tarafın iddia ve beyanları, Dava konusu çekin ait olduğu banka şubesi nezdinde dava konusu çek ait kayıtlar,Davacı vekilinin 17/07/2025 tarihli beyan dilekçesi, Mahkememizin 11/08/2025 tarihli ara karar evrakı, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesince yapılan ilan suretleri, İstanbul ... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin... esas sayılı dosyası, sair deliller birlikte değerlendirildiğinde; ... Tavşanlı Şubesi'ne ait, keşidecisi ...Ltd.Şti. Şirketi olarak bildirilen, ...ek nolu, 19/07/2025 vade tarihli, 700.000,00.-TL bedelli çek ile... Şanlıurfa Şubesi'ne ait, keşidecisi ...Ltd.Şti. Şirketi olarak bildirilen, ...çek nolu, 18/07/2025 vade tarihli, 500.000,00.-TL bedelli çekin zayi olması nedeniyle iptali talebine ilişkin olduğu, Davayı konu çeklerin takas sistemi aracılığıyla ... Bankası A.Ş. /... Genel Müdürlük Şubesine ...eri numaralı çek yönünden 18/07/2025 tarihinde...seri numaralı çek yönünden 21/07/2025 tarihinde ibraz edildiği bu kapsamda dava konusu çekmedir zayi olduğundan bahsedilemeyeceği, davacı tarafın kendisine verilen süre çerçevesinde İstanbul... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyası ile çeki elinde bulunduran üçüncü kişiye karşı çek bedeline ilişkin dava açtığı ve bu çerçevede iş bu davanın konusuz kaldığı anlaşılmakla, açılan davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

Davanın KONUSUZ KALMASI NEDENİ İLE KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA

2-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince karar tarihi itibariyle alınması gereken 615,40-TL karar ve ilam harcı peşin alındığından yeniden alınmasına yer olmadığına,

3-Yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,

4-Mahkememizce verilen ödemeden men yasağına ilişkin tedbir kararının KALDIRILMASINA

5-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 333. maddesi gereğince kullanılmayan gider avansının talep halinde ve karar kesinleştiğinde davacı tarafa iadesine,

6-Karar kesinleştiğinde gerekçeli kararın bir suretinin ilgili bankaya gönderilmesine,

Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 345. maddesi gereğince gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içerisinde mahkememize veya mahkememize gönderilmek üzere bulunulan yer ya da başka bir yer Asliye Ticaret Mahkemesine verilecek bir dilekçe ile başvurmak ve istinaf harç ve masraflarını karşılamak koşulu ile İzmir Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yasa yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.

21/10/2025

Katip ...

¸e-imza

Hakim ...

¸e-imza