Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu 2000/980 E. 2003/740 K.

İstemin Özeti : Danıştay Onuncu Dairesinin 16.2.2000 günlü, E: 1998/7474, K: 2000/472 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması davalı idareler tarafından istenilmektedir. Savunmanın Özeti : Savunma verilmemiştir. Danıştay Tetkik Hakimi Tuncay Dündar'ın Düşüncesi : Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir. Danıştay Savcısı Emin Celalettin Özkan'ın Düşüncesi : Temyize konu Daire kararında yer alan düşüncemizde ayrıntılarıyla belirtildiği şekilde, davacının annesi adına sağlık karnesi düzenlenmemesi yolundaki işlemde ve dayanağı Tüzük hükmünde hukuka aykırılık bulunmadığından, davalı idarenin temyiz isteminin kabulüyle Danıştay Onuncu Daire kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Hüküm veren Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulunca gereği görüşüldü: Dava, Sayıştay ... iken emekli olan davacının annesi için sağlık karnesi düzenlenmesi istemiyle yaptığı başvurusunun, Tüzüğe göre ilgililerin anne ve babalarının muhtaç olmaları halinde Sandık sağlık hizmetlerinden yararlanabilecekleri gerekçesiyle reddine ilişkin 26.11.1998 günlü, 74844 sayılı işlem ile dayanağı olan Emekli, Adi Malûllük veya Vazife Malûllüğü Aylığı Bağlanmış Olanlarla, Bunların Kanunen Bakmakla Yükümlü Bulundukları Aile Fertleri, Dul ve Yetim Aylığı Alanların Muayene ve Tedavileri Hakkında Tüzük'ün "Muayene ve Tedavi Hakkında Yararlanacak Olanlar" başlıklı 2-B/d maddesinde yer alan"... ve yardım etmedikleri takdirde muhtaç duruma düşecek olan" ibaresi ile devamında belirtilen "Muhtaçlık durumu, 5434 sayılı Kanunun 108 inci maddesine göre saptanır." cümlesinin iptali istemiyle açılmıştır. Danıştay Onuncu Dairesinin 16.2.2000 günlü, E: 1998/7474, K:2000/472 sayılı kararıyla; T.C. Emekli Sandığı Kanununun Geçici 139. maddesinde, Emekli, adi malûllük veya vazife malûllüğü aylığı bağlanmış olanlarla bunların 5434 sayılı Kanunun 67. maddesinde gösterilen ve kanunen bakmakla mükellef bulundukları aile fertleri, dul ve yetim aylığı alanlar, genel sağlık sigortasının kanunla düzenleneceği tarihe kadar (özel kanunlara göre tedavileri yaptırılanlar hariç) hastalanmaları halinde resmi sağlık kurumlarında muayene ve tedavi ettirilirler hükmünün yer aldığı, maddenin devamında yer alan (d) fıkrasında ise; muayene ve tedavilerin usul, şekil ve şartları ile bu hususta ilgili kanunlara ve Sandığın ödeme ve tahsilat işlemi yapan bankalara verilecek görevler ve bunlarla ilgili esaslar Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığının mütalaası alınmak suretiyle Maliye Bakanlığınca hazırlanacak tüzükle tespit olunacağının hükme bağlandığı, sözü edilen maddeye dayalı olarak çıkarılan; Emekli, Adi Malûllük veya Vazife Malûllüğü Aylığı Bağlanmış olanlarla, Bunların Kanunen Bakmakla Yükümlü Bulundukları Aile Fertleri, Dul ve Yetim Aylığı Alanların Muayene ve Tedavileri Hakkında Tüzük'ün "Muayene ve tedavi hakkından yararlanacak olanlar" başlıklı 2. maddesinde; "Muayene ve tedavi hakkından, özel kanunlara göre tedavileri yaptıranlar hariç olmak üzere; A- Emekli, adi malûllük veya vazife malûllüğü, dul ve yetim aylığı alanlar, B- Emekli, adi malûllük veya vazife malûllüğü aylığı alanların, d- Kanunen bakmakla yükümlü bulundukları ve yardım etmedikleri takdirde muhtaç duruma düşecek olan ana ve babalan yararlanırlar. Muhtaçlık durumu, 5434 sayılı Kanunun 108. maddesine göre saptanır. " hükmünün yer aldığı; Geçici 139. maddenin 1. fıkrasını değiştiren 8.5.1991 tarih ve 3715 sayılı Kanun da, Emekli, Adi Malûllük veya Vazife Malûllüğü aylığı bağlanmış olanların, 5434 sayılı Kanunun 67. maddesinde belirtilen ve kanunen bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerini kanunla düzenlenecek genel sağlık sigortası kapsamına alınacakları tarihe kadar resmi sağlık kurumları ile kamuya yararlı dernek ve vergiden muaf vakıflara ait sağlık kuruluşlarında muayene ve tedavi ettireceklerinin belirtildiği, 5434 sayılı Yasanın Geçici 139. maddesinde yapılan değişiklikle de ilgililerin bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin sandık sağlık hizmetlerinden yararlanabilmeleri için muhtaç olmaları gerektiği yönünde bir hüküm bulunmadığı, sağlık yardımının, 5434 sayılı Kanunun Geçici 139. maddesi gereğince 1.11.1973 tarihinden itibaren yapılmaya başladığı, sözü edilen madde de emekli, adi malûllük veya vazife malullüğü aylığı bağlanmış olanlarla, bunların 5434 sayılı Kanunun 67. maddesinde gösterilen ve kanunen bakmakla yükümlü bulundukları aile fertleri ile dul ve yetim aylığı alanların, resmi sağlık kurumlarında muayene ve tedavi ettirileceklerinin hükme bağlandığı, muayene ve tedavinin hangi halleri kapsadığı ve masraflar ile ilgili konuların da hüküm altına alındığı, 5434 sayılı Kanunun 67. maddesinde yer alan ve ilgililerin kanunen bakmakla yükümlü bulundukları aile fertlerinin ise ana, baba, karı, koca ve çocuklar olarak belirlendiği, 5434 sayılı Yasanın Geçici 139. maddesinde ilgililerin bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin muhtaç olmaları halinde sandık sağlık hizmetlerinden yararlanacakları yönünde bir koşul bulunmadığı, Yasada öngörülmeyen bir koşulun tüzükle getirilmesinin mümkün olmadığı başka bir anlatımla, kanunda öngörülmeyen bir koşulun kanuna rağmen tüzükle getirilmesinin düşünülemeyeceği, bu durumda, davalı idareden emekli aylığı almakta olan davacının bakmakla yükümlü olduğu annesi için 5434 sayılı Yasanın Geçici 139. maddesi uyarınca sağlık karnesi düzenlemesi gerekirken aksi yönde tesis edilen işlemde ve dayanağı olan tüzük hükmünde yasaya uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu 26.11.1998 tarih ve 74844 sayılı işlem ile dayanağı olan Emekli Adi Malûllük veya Vazife Malûllüğü Aylığı Bağlanmış Olanlarla Bunların Kanunen Bakmakla Yükümlü Bulundukları Aile Fertleri, Dul ve Yetim Aylığı Alanların Muayene ve Tedavileri Hakkında Tüzük'ün "Muayene ve Tedavi Hakkında Yararlanacak Olanlar" başlıklı 2-B/d maddesindeki " ... ve yardım etmedikleri takdirde muhtaç duruma düşecek olan" ibaresi ile "Muhtaçlık durumu 5434 sayılı Kanunun 108. maddesine göre saptanır." ibaresinin iptaline karar verilmiştir. Davalı idareler, dava konusu Tüzük hükmü ile buna dayalı olarak kurulan (tesis edilen) uygulama işleminin yasaya uygun olduğunu belirterek kararı temyiz etmekte ve bozulmasını istemektedirler. 5454 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun 8.5.1991 tarih ve 3715 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi ile değişik Geçici Madde 139 1 inci fıkrasında " Aşağıda sayılanlar Kanunla düzenlenecek genel sağlık sigortası kapsamına alınacakları tarihe kadar hastalanmaları halinde, resmi sağlık kurumları ile kamuya yararlı dernek ve vergiden muaf vakıflara ait sağlık kuruluşlarında tüzükle belirlenecek usul ve esaslara göre muayene ve tedavi ettirilirler. a) Emekli, Adi Malûllük veya vazife malullüğü aylığı bağlanmış olanlar, b) (a) bendinde sayılanların 5434 sayılı Kanunun 67 nci maddesinde belirtilen ve "kanunen bakmakla yükümlü" oldukları aile fertleri, c) Dul ve yetim aylığı alanlar (Yetim aylığı alan babanın sağ olması nedeniyle yetim aylığı bağlanamayan öz ana dahil) " hükmü yer almış olup, anılan Yasanın 67. maddesinde de; "66. maddede de sözü geçen aylığa müstehak dul ve yetimler şunlardır; a) Karı, b) Koca, c) Çocuklar, ç) Ana, d) Baba" hükmü bulunmaktadır. Maddenin b) bendinde yer alan "kanunen bakmakla yükümlü" ibaresinin açıklığa kavuşturulması, uyuşmazlığın çözümü için gereklidir. Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan 726 sayılı Türk Kanunu Medenisinin 315. maddesinde "Herkes, yardım etmediği surette zarurete düşecek olan usul ve füruna ve erkek ve kız kardeşlerine muavenet ile mükelleftir." kuralı yer almış olup, 8.12.2003 günlü, 24607 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 364. maddesinde de benzer hüküm "Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür" şeklinde yer almış bulunmaktadır. 5434 sayılı Yasanın "Muhtaçlık" başlıklı otuzuncu kısmında, 108. madde de; Kendisine ve Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre bakmağa mecbur olduğu ailesi fertlerini geçindirmeğe yetecek geliri, malı (para veya o mahiyetteki kıymetler dahil) veya kazancı bulunmayanlara bu kanun hükümlerinin uygulanmasında (muhtaç) deneceği belirtilmiş maddenin devamında muhtaçlığın belgelenmesi usulü hükme bağlanmıştır.. Gerek 5434 sayılı Yasanın 108. maddesi gerekse Türk Medeni Kanununun 315 (yeni 364 md.) hükümlerinin dava konusu olayla birlikte değerlendirilmesinden; herkes yardım etmediği takdirde zarurete düşecek olan üst ve altsoyuna yardım etmekle mükellef olup, 5434 sayılı Yasanın geçici 139. maddesinin (a) bendinde yer alan iştirakçilerin, 67. maddede sayılan ana, babalarına (108. maddedeki "muhtaçlık" tanımına uymaları halinde) bakmakla yükümlü olduğu ve bunların, aynı maddenin (b) bendi uyarınca sağlık yardımından yararlanacakları sonucuna varılmaktadır. Bu durumda (Emekli, Adi Malûllük veya Vazife Malûllüğü Aylığı Bağlanmış Olanlarla, Bunların Kanunen Bakmakla Yükümlü Bulundukları Aile Fertleri, Dul ve Yetim Aylığı Alanların Muayene ve Tedavileri Hakkında) Tüzük'ün "Muayene ve Tedavi Hakkından Yararlanacak olanlar" başlıklı 2-B/d maddesinde yer alan ".... ve yardım etmedikleri takdirde muhtaç duruma düşecek olan" ibaresi ile devamında belirtilen "Muhtaçlık durumu, 5434 sayılı Kanunun 108 inci maddesine göre saptanır." seklindeki düzenlemede Yasaya aykırılık bulunmamaktadır. Bu nedenle muhtaçlık belgesi ibraz edilmediğinden davacının annesi adına sağlık karnesi düzenlenmemesi yolundaki işlemde de hukuka aykırılık görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle davalı idarelerin temyiz istemlerinin kabulü ile Danıştay Onuncu Dairesinin 16.2.2000 günlü, E:1998/7474, K:2000/472 sayılı kararının bozulmasına, 16.10.2003 günü oyçokluğu ile karar verildi. KARŞI OY Davalı İdarenin temyiz isteminin reddi ile hukuk ve usule uygun bulunan Danıştay Onuncu Dairesinin 16.2.2000 günlü, E:1998/7474, K:2000/472 sayılı kararının onanması oyu ile karara karşıyız.