Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu 1988/112 E. 1990/25 K.

Davacı : ................ Davalılar : 1- Başbakanlık 2- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Davanın Özeti : 10.8.1988 günlü 19895 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4.7.1988 günlü 88/13137 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 1 inci maddesinin (b) fıkrasının, 22.7.1987 günlü 87/11994 sayılı Kararname ile yürürlüğe konulan üst gösterge tablosundan aylık ve gelir almakta olan hak sahiplerine ödenmekte olan sosyal yardım zammının 34.000.- lira olarak belirlenmesine ilişkin hükmünün, 2422 sayılı Kanunun, farklı miktarlarda sosyal yardım zammı tespitine yönelik bir yetkiyi Bakanlar Kuruluna tanımadığı, Sosyal Sigortalar Kurumundan aylık ve gelir alanlar arasında bu tür bir uygulamaya gidilmesinin, eşitlik ilkesine, sosyal güvenlik gayesine ve Anayasa ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa aykırı olduğu iddialarıyla iptali isteminden ibarettir. Davalı Başbakanlık Savunmasının Özeti : Sosyal Sigortalar Kurumundan aylık ve gelir almakta olanlara sosyal yardım zammı ödenmesinin 506 sayılı Kanuna 2422 sayılı Kanunla eklenen değişik ek 5 inci maddeye göre sağlandığı, yardımın Bakanlar Kurulunca tespit edilmesinin, Kanunun amir hükmü olduğu, 1.7.1987 tarihinden geçerli olmak üzere 34.000.- lira olarak belirlenen sosyal yardım zammının, 3395 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden önce aylık ve gelir almakta olanların tamamına 1.7.1988 tarihinden itibaren 70.000.,- lira olarak ödenmesinin kararlaştırıldığı, ancak geçici gösterge tablosundaki derece ve kademelerden birini seçerek borçlanan ve almakta oldukları aylığa ek olarak geçici gösterge aylığı bağlananlara (süper emeklilere) ödenecek sosyal yardım zammı miktarının değiştirilmediği, böyle bir tespit yapılmasında dikkate alman hususların, Sosyal Sigortalar Kurumunun aktüel dengesi ile hizmet götürülen kesimin daha fazla zarar görmesinin engellenmesi olduğu, kural olarak Sosyal Güvenlik Kuruluşlarının sigorta hizmetlerini nimet, külfet dengesini gözeterek yapmaları ve sosyal yardım niteliğindeki ödemeleri de yapmamalarının esas olduğu, karşılıksız bir ödeme olan sosyal yardım zammının herkese eşit olarak ödenmesinin eşitsizlik yaratacağı belirtilerek davanın reddi savunulmaktadır. Davalı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Savunmasının Özeti: Başbakanlık savunmasında öne sürülen hususlar benimsenerek ve prime dayalı temel sosyal sigorta programlarından farklı bir uygulama olan sosyal yardım zammı uygulamasında, Türk Sosyal Güvenlik sistemi içerisinde munzam haklar sağlayan kurum ve kuruluşların yapılarının ve gelişmelerinin tamamlanmamış olması, sosyal sigortaların bütün kesimleri kapsam dahiline alamamış bulunması ve nüfus artış hızının yüksek olması sebebiyle Kurumdan aylık ve gelir alanlara, bağımlıların sayıca fazla oluşu, ayrıca bunlara asgari bir yaşam seviyesi sağlanmasının devletin asli bir görevi olması gerektiği gibi unsurların dikkate alındığı, Sosyal Sigortalar Kurumunun hiçbir prim almaksızın (karşılıksız) sosyal yardım zammı ödemesi yapmasının, kurumun aktüerya dengesini bozduğu ve ayrıca normal emekliler ile süper emekliler arasıda böyle bir ayrım yapılmasının sosyal devlet anlayışından kaynaklandığı belirtilerek davanın reddi savunulmaktadır. Danıştay Tetkik Hakimi : Suna Türkoğlu Danıştay Savcısı Naci Ekşioğlu'nun Düşüncesi: Davanın Konusu: Resmi Gazetenin 10 Ağustos 1988 tarih ve 19895 sayılı nüshasında yayınlanan 4.7.1988 tarih ve 88/13137 sayılı Bakanlar Kurulu kararının 1 inci maddesinin b fıkrasının iptali talebidir. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununda 3395 sayılı Kanunla yapılan değişiklik sonucu Bakanlar Kurulunun 22.7.1987 günlü ve sigortalının prime esas kazanç ortalaması hesabına göre Gösterge Tablosu veya üst Gösterge Tablosunda bulunacak derece ve kademesine göre aylık ve gelir bağlanmaya başlanılmıştır. Prime dayalı temel sigorta programlarıda farklı bir uygulama olan sosyal yardım zammı ise Sosyal Sigortalar Kurumundan gelir ve aylık alanlara karşılıksız olarak yapılan yardım niteliğindedir. Sosyal Yardım zammının hak sahiplerinin kurumdan aldıkları aylık ve gelirlerinin yüksek veya düşük oluşuna bakılmaksızın eşit miktarda ödenmesi halinde amacına uygun olmamakta ve adeta prim karşılığı yapılan ödeme biçimine dönüşmektedir. Oysa toplumda kabul edilen asgari hayat standartlarının sağlanması amacıyla uygulamaya konulan sosyal yardım zammını, Sosyal Sigortalar Kurumu hiç bir prim almaksızın ödemektedir. Ayrıca, iptali istenilen 88/12530 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 2 inci maddesinin "Üst Gösterge Tablosundan (sosyal yardım zammı dahil) bağlanacak gelir ve aylık, aynı sigortalı için Gösterge Tablosunun en üst derece ve kademesinden (sosyal yardım zammı dahil) hesaplanacak gelir ve aylıktan az olamaz" hükmüyle, farklı gösterge tablolarından aylık ve gelir alanlar arasında, asgari gelir seviyesini sağlamak açısından eşitlik gözetilmiştir. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununu değiştiren 3395 sayılı Kanunun geçici 5 inci maddesine göre, üst göstergeden aylık alanlara ödenecek sosyal yardım zammı miktarını, diğer emeklilerden farklı tespit etmeye Bakanlar Kurulu yetkilidir. Nitekim, 24 Şubat 1989 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 3522 sayılı Kanun Bakanlar Kurulu'nun böyle bir yetkisinin bulunduğunu hüküm altına almıştır. Bu sebeplerle davanın reddi gerekir. TÜRK MİLLETİ ADINA Hüküm veren Danıştay idari Dava Daireleri Genel Kurulunca, gereği görüşüldü; Dava, 10.8.1988 günlü 19895 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4.7.1988 günlü 88/ 13137 sayılı Bakanlar Kurulu Kararma ek Kararın 1 inci maddesi (b) fıkrasında yer alan "22.7.1987 tarihli ve 87/11994 sayılı Kararname ile yürürlüğe konulan Üst Gösterge Tablosundan aylık ve gelir almakta olan hak sahiplerine ödenmekte olan Sosyal Yardım Zammı 34.000.- lira, olarak tespit edilmiştir" yolundaki hükmün iptali istemiyle açılmıştır. 88/13137 sayılı Bakanlar Kurulu Kararma ek karar ile, 1.7.1988 tarihinden geçerli olmak üzere, 86/11303 sayılı Kararnameyle yürürlüğe konulan Gösterge Tablosundan, aylık ve gelir almakta olan hak sahiplerine ödenmekte olan sosyal yardım zammı 70.000.- lira olarak belirlenmiş ancak aynı Kararda, Üst Gösterge Tablosundan aylık ve gelir almakta olanların Sosyal Yardım zammı miktarı, 34.000,- lira olarak tespit edilmiştir. Davacı, Sosyal Sigortalar Kurumundan aylık ve gelir alanlar arasında, sosyal yardım zammı yönünden bu tür ayrıma gidilmesinin, anayasa ve Kanunlara aykırı olduğu iddiasıyla dava açmış olup; Uyuşmazlığın, Bakanlar Kurulunun 86/11303 sayılı Kararı ile yürürlüğe konulan Gösterge Tablosundan aylık ve gelir alanlar ile yine Bakanlar Kurulunun 87/11994 sayılı Kararı ile yürürlüğe konulan Üst Gösterge tablosundan aylık ve gelir alanlara ödenmesi öngörülen sosyal yardım zammının farklı miktarlarda tespit edilmesinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Sosyal yardım zammı, sosyal sigortalar mevzuatına 506 sayılı Kanuna 2422 sayılı Kanun ile eklenen ek 24 üncü madde ile girmiş, Sosyal Sigortalar Kurumundan aylık ve gelir alanlara önce Kanun ile belirlenen daha sonra da 251 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve aynen kabulüne ilişkin 3251 sayılı Kanun verdiği yetkiye dayanılarak Bakanlar Kurulunca tespit olunan miktarda olmak üzere her ay sosyal yardım zammı ödenmesi uygulanmasına başlanılmıştır. 506 sayılı Kanuna 2422 sayılı Kanunun 17 nci maddesiyle eklenen ek 24 üncü madde, 13.11.1985 tarihinde yürürlüğe giren 251 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değiştirilerek, maddeye "sosyal yardım zammı miktarı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca artırılabilir." hükmü eklenmiştir. Bu değişiklikten sonra Bakanlar Kurulu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının teklifi üzerine 28.8.1987 günlü Resmi Gazetede yayımlanan 14.7.1987 günlü 87/11958 sayılı Kararı ile Sosyal Sigortalar Kanununa göre hak sahiplerine ödenmekte olan sosyal yardım zammı miktarını 1.7.1987 tarihinden geçerli olmak üzere 34.000.- lira olarak tespit etmiş ve bu miktar üzerinden ödemeler, 88/12530 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının uygulamaya konulduğu 1.1.1988 tarihine kadar sürmüştür. Bu arada 9.7.1987 gülü Resmi Gazetede 20.6.1987 günlü 3395 sayılı Kanun yayımlanmış ve Kanun yürürlüğünden hemen sonra, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa 2422 sayılı Kanunla eklenen ve 3395 sayılı Kanunla değiştirilen Ek 1 inci madde ile 3395 sayılı Kanunla eklenen Ek 3 ve Ek 5 inci maddelere, göre Bakanlar Kurulu 22.7.1987 günlü 87/11994 sayılı Kararı ile Üst Gösterge Tablosunu belirlemiştir. Böylece, bir yandan Sosyal Sigortalar Kurumundan gelir ve aylık alan tüm sigortalılar için 34.000,- lira olarak tespit edilen sosyal yardım zammı, 28.8.1987 günlü Resmi Gazetede yayımlanmasına karşın 1.7.1987 tarihinden itibaren yürürlüğe konulurken, diğer yandan 31.7.1987 günlü Resmi Gazetede yayımlanan Üst Gösterge Tablosu da 9.7.1987 tarihinden itibaren yürürlüğe sokulmuştur. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunda değişiklik yapan Kanunlar ve bu Kanunlar uyarınca çıkarılan Bakanlar Kurulu Kararları, kısa aralıklarla ve ard arda yürürlüğe konuldukları halde, sigortalılar yönünden ayrı alanları düzenleyen tasarruflar olarak, birbirlerini etkilememişler ve İdarece de, 88/12530 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı alınıncaya kadar aralarında herhangi bir ilişki gözetilmemiş; Ancak 22.1.1988 günlü 88/12530 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına ek Karar ile Sosyal yardım zammı bakımından, üst gösterge tablosundan aylık ve gelir alan sigortalılar ile diğerleri arasında ayrım yapılması yoluna gidilmiş ve bu ayrım dava konusu 88/13137 sayılı Bakanlar kurulu Kararı ile de sürdürülmüştür. 506 sayılı Kanunun Sosyal yardım zammı ile ilgili değişik ek 5 ine maddesi, 506 sayılı Kanun ile ek ve değişikliklerine göre iş kazaları ile meslek hastalıkları malüllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarından gelir ve aylık alanlar ile 991 sayılı Kanunla kuruma devredilen sandıklar mevzuatına göre aylık alanlara her ay sosyal yardım zammı ödeneceğini belirttikten sonra, sosyal yardım zammı miktarının, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının teklifi üzerine, Bakanlar Kurulunca artırılabileceğini hükme bağlamış; ancak bu hükümde Bakanlar Kuruluna, emekliler arasında ayrım yapmaya olanak verecek herhangi bir yetki tanımamıştır. Nitekim, gösterge tablosunun farklı derece ve kademelerinde değerlendirilen ve böylece Sosyal Sigortalar Kurumundan farklı miktarlarda aylık alanlara, sosyal yardım zamları eşit miktarlarda ödene gelmiş; farklı gösterge tablolarında yararlananların sosyal yardım zamları da anılan 88/12530 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının yürürlüğe girdiği tarihe kadar eşit miktarlarda tespit edilmiştir. 87/11994 sayılı kararname ile yürürlüğe konulan üst gösterge tablosundan aylık ve gelir almakta olanlara ödenecek sosyal yardım zammını, 86/11303 sayılı Kararname ile yürürlüğe konulan gösterge tablosundan aylık ve gelir almakta olanlardan düşük miktarda tespit eden 88/12530 sayılı Bakanlar Kurulu Kararma ek Kararın 1 inci maddesinin (5b) fıkrası da, Danıştay idari Dava Daireleri Genel Kurulunun 4.11.1988 günlü E: 1988/21-K: 1988/61 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Bu davada dava konusu edilen 88/13137 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı da, yukarıda değinilen yasal düzenlemelerin yürürlükte olduğu dönemde çıkarılan ve daha önce iptal edilen 88/12530 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile aynı biçimde düzenleme getiren bir karardır. Davalı İdareler Sosyal Yardım zammının, sigortalılara a ödenen primler ve bunun karşılığı olarak Sosyal Sigortalar Kurumunca bağlanan aylık ve gelirle bir ilgisi bulunmadığını belirtmektedirler. Sosyal yardım zammının gerek kanun ile belirlendiği gerekse kanunun verdiği yetkiye göre Bakanlar Kurulunca tespit edildiği, dönemlerde, bu zam gösterge tablosuna göre bağlanan aylık ve gelir miktarına bağlı tutulmadığı gibi, Kanun koyucunun emeklilere ek ekonomik imkan sağlamayı amaçlaması karşısında kanun koyucunun iradesine rağmen İdarece böyle bir koşula tabi tutulması da mümkün görülmemiştir. Üst gösterge tablosunda aylık ve gelir alanların sosyal yardım zammının diğer emekliler ile aynı seviyeye yükseltilmesinin, Sosyal Sigortalar Kurumunun aktüer dengesini bozacağı yolundaki savunmaya ise, açıklanan yasal düzenlemeler karşısında itibar etme olanağı bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, 4.7.1988 günlü 88/13137 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına ek kararın 1 ine maddesinin, 87/11994 sayılı Kararname ile yürürlüğe konulan üst gösterge tablosundan aylık ve gelir almakta olanların ödenmekte olan sosyal yardım zammı miktarını, 86/11303 sayılı Kararname ile yürürlüğe konulan gösterge tablosundan aylık ve gelir almakta olanlardan düşük miktarda tespitine ilişkin (b) fıkrasının iptaline 16.2.1990 günü oyçokluğu ile karar verildi. KARŞI OY 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununda 3395 sayılı Kanunla yapılan değişiklik sonucu Bakanlar Kurulunun 22.7.1987 günlü 87/11994 sayılı Kararı ile Üst Gösterge Tablosu yürürlüğe konulmuş ve sigortalının prime esas kazanç ortalaması hesabına göre Gösterge Tablosu veya Üst Gösterge Tablosunda bulunacak derece ve kademesine göre aylık ve gelir bağlanmaya başlanılmıştır. Prime dayalı temel sigorta programlarından farklı bir uygulama olan sosyal yardım zammı ise Sosyal Sigortalar Kurumundan gelir ve aylık alanlara karşılıksız olarak yapılan yardım niteliğindedir. Sosyal yardım zammının hak sahiplerinin kurumdan aldıkları aylık ve gelirlerinin yüksek veya düşük oluşuna bakılmaksızın eşit miktarda ödenmesi halinde amacına uygun olmamakta ve adeta prim karşılığı yapılan ödeme biçimine dönüşmektedir. Oysa toplumda kabul edilen asgari hayat standartlarının sağlanması amacıyla uygulamaya konulan sosyal yardım zammını, Sosyal Sigortalar Kurumu hiç bir pirim almaksızın ödemektedir. Ayrıca, iptali istenilen Bakanlar Kurulu Kararının 2 nci maddesinin "Üst Gösterge Tablosundan (sosyal yardım zammı dahil) bağlanacak gelir ve aylık, aynı sigortalı için Gösterge Tablosunun en üst derece ve kademesinden (sosyal yardım zammı dahil) hesaplanacak gelir ve aylıktan az olamaz, "hükmüyle, farklı gösterge tablolarında aylık ve gelir alanlar arasında, asgari gelir seviyesini sağlamak açısından eşitlik gözetilmiştir. Açıklanan nedenlerle davanın reddi oyuyla, 88/13137 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 1 inci maddesinin (b) fıkrası hükmünün iptaline ilişkin karara katılmıyoruz.