Danıştay 9. Daire 2021/4806 E. 2023/4640 K.

T.C. D A N I Ş T A Y DOKUZUNCU DAİRE Esas No : 2021/4806 Karar No : 2023/4640 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Başkanlığı-... VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Sabun Yağ Gliserin San. ve Tic. A.Ş. VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi .... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ: Dava konusu istem: Riskli yapı sahibi (malik) olan davacı şirket tarafından, 6306 sayılı Kanun kapsamında inşa edilen İstanbul İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... Ada, ... parselde kayıtlı muhtelif bağımsız bölümlerin satışı sırasında ödenen 8.000.198,06-TL tapu harcının iadesi talebiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun zımnen reddine dair işlemin iptali ve ödenen tutarın ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte iadesi istemine ilişkindir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; 492 Sayılı Harçlar Kanunu'nun 57.maddesi uyarınca gayrimenkullerin ivaz karşılığında devir ve iktisabının tapu harcına tabi olduğu, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un 7153 sayılı Kanun'la değiştirilmeden önceki 7/9.maddesinde, Kanun uyarınca yapılacak olan işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamaların noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan harçlar, damga vergisi, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden, kullandırılan krediler sebebiyle lehe alınacak paraların ise banka ve sigorta muameleleri vergisinden istisna olduğu düzenlemesine yer verildiği,buna göre, malik olan davacının Kanun'un 7/9.maddesinin yürürlükte olduğu dönemdeki satışları için istisnadan faydalanması gerektiği, anılan Kanun'un 10/12/2018 tarihinde yürürlüğe giren 7153 sayılı Kanun'la değiştirilen 7/9.maddesinde ise, harç istisnası tanınan işlemlerin sayma suretiyle açık ve net bir şekilde belirlendiği, Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların malik, işi yüklenen müteahhit ve en az bir yıldır kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak riskli yapıyı kullanan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerine satışında ve uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların işi yüklenen müteahhit, Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, İdare ve bunların iştirakleri tarafından gerçekleştirilecek ilk satışında harç istisnası uygulanacağı kuralının getirildiği, bu durumda, arsa sahipleri tarafından taşınmazla ilgisi bulunmayan üçüncü kişilere yapılacak satışlarda harç istisnası uygulanmayacağı sonucuna varıldığı; uyuşmazlıkta, dava dosyasında yer alan dava konusu bağımsız bölümlerle ilgili tapu kayıtlarında riskli yapı şerhi bulunduğunun görüldüğü, buna göre, 10/12/2018 tarihinden önce yapılan satışlarla ilgili arsa sahibi olan davacının istisnadan yararlanması gerektiği, 10/12/2018 tarihinden sonra yapılan satışlara ilişkin ise istisnadan faydalanmasının mümkün olmadığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine, dava konusu işlemin, 6306 sayılı Kanun'un 7/9.maddesinde yapılan ve 10/12/2018 tarihinde yürürlüğe giren değişiklik öncesi yapılan satışlar nedeniyle doğan tapu harçlarına ilişkin kısmının iptali ile bu tutarların tahsil tarihlerinden itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte davacıya iadesine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:İstinaf başvurusuna konu kararın davanın kabulüne ilişkin kısmının hukuka uygun olduğu, davalının istinaf başvurusunun reddi gerektiği; davacının istinaf başvurusu incelendiğinde,6306 sayılı Kanun'un 10/12/2018 tarih ve 30621 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7153 sayılı Kanun'un 24. maddesiyle değişik 7/9. maddesinin değerlendirilmesinden,Kanun uyarınca yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların, Kanun'un 7/9.maddesinde sayılanlar tarafından gerçekleştirilecek ilk satışı, devri ve tescili ile aynı maddede belirtilen yapıların dönüşümüne ilişkin olarak Kanun uyarınca yapılacak diğer işlemlerin tapu harcından istisna olduğu sonucuna varıldığı; olayda, tapu harcına ilişkin satış işlemlerinin Kanun lafzında açıkça ifade edilen, Kanun uyarınca yapılan/yapılacak diğer işlemler kapsamında ve 6306 sayılı Kanun'un amacına uygun olarak tapu harcından istisna tutulması gerektiğinden harçtan istisna olduğu belirlenen taşınmazların devirleri sırasında davacı adına tahakkuk ederek ödenen tapu harcında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun kabulüne, kararın kaldırılmasına, davanın kabulüne, tahsil edilen harcın ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacıya iadesine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı şirketin, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında tapu harcı istisnasından faydalanmasının mümkün olmadığı,dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı iddiasıyla kararın bozulması istenilmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kısmen kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının, dava konusu işlemin, 6306 sayılı Kanun'un 7.maddesinin 9.fıkrasında 7153 sayılı Kanun'la yapılan ve 10/12/2018 tarihinden itibaren geçerli olan değişiklik sonrası dönemde yapılan bağımsız bölüm satışlarıyla ilgili tapu harçlarına ilişkin kısmının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY: Riskli yapı sahibi (malik) olan davacı şirket tarafından, 6306 sayılı Kanun kapsamında inşa edilen İstanbul İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... Ada, ... parselde kayıtlı muhtelif bağımsız bölümlerin satışı sırasında ödenen 8.000.198,06-TL tapu harcının iadesi talebiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun zımnen reddine dair işlemin iptali ve ödenen tutarın ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte iadesi istenilmektedir. İLGİLİ MEVZUAT: 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 57. maddesinde, tapu ve kadastro işlemlerinden bu Kanun'a bağlı (4) sayılı Tarife'de yazılı olanların tapu ve kadastro harçlarına tabi olacağı, (4) sayılı Tarife'nin 20 (a) fıkrasında ise, gayrimenkullerin ivaz karşılığında devir ve iktisabında, gayrimenkulün beyan edilen devir ve iktisap bedelinden az olmamak üzere, emlak vergisi değeri üzerinden nispi harç ödeneceği hüküm altına alınmıştır. 16/05/2012 tarihinde yürürlüğe giren 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, bu Kanun'un amacının, afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemek olduğu belirtilmiştir. Kanun'un, "dönüşüm gelirleri" başlıklı 7.maddesinin 9.fıkrasında ise, bu Kanun uyarınca yapılacak olan işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamaların, noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan harçlar, damga vergisi, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden; kullandırılan krediler sebebiyle lehe alınacak paraların ise banka ve sigorta muameleleri vergisinden müstesna olacağı belirtilmiştir. 6306 sayılı Kanun'un Uygulama Yönetmeliğinin 16.maddesine 2 Temmuz 2013 tarihinde eklenen 9.fıkra ile, Kanun kapsamında ilgili kurum (uygulama alanında dönüşüm projesi gerçekleştirecek olan Bakanlık,idare,TOKİ) veya gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerince yapılacak olan işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamaların, noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan harçlar, damga vergisi, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden muaf olacağı belirtilmiştir.Yine, ilgili maddede alınmaması gereken harç ve vergiler arasında damga vergisi,tapu ve kadastro harçları ve noter harçları da sayılmıştır. Yönetmeliğin 16.maddesinin 9.fıkrasına 25 Temmuz 2014 tarihinde eklenen (ç) bendi ile ilgili kurum (uygulama alanında dönüşüm projesi gerçekleştirecek olan Bakanlık,idare ve TOKİ) ile uygulama alanındaki yapıları malik olarak kullanan gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerince yapılan uygulama alanındaki yapıların dönüşüme tabi tutulmadan önce ilk satışı, devri ve tescili işlemleri ile Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların ilk satışı, devri ve tescili işlemlerine vergi, harç ve ücret muafiyetinin uygulanacağı kuralı getirilmiş, bu işlem ve uygulamalar ile uygulama alanındaki yapılarla ilgili olarak; noterler, tapu ve kadastro müdürlükleri, belediyeler ve diğer kurum ve kuruluşlar nezdinde Kanun uyarınca yapılan diğer işlemler hakkında belirtilen vergi, harç ve ücret muafiyetlerinin uygulanacağı ifade edilmiştir. Yönetmeliğin 16.maddesinin 9.fıkrasının (ç) bendinde yer alan “ ilk satışı, devri ve tescili “ibaresi, “ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi” şeklinde 27 Ekim 2016 tarihinde değiştirilmiştir. 6306 sayılı Kanun'un vergi ve harç istisnası ile ilgili 7.maddenin 9.fıkrasında 7153 sayılı Kanunla yapılan ve 10/12/2018 tarihinden itibaren geçerli olan değişiklikle; “Bu Kanun uyarınca yapılacak olan ve Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, İdare ve dönüşüme konu yapıların inşası işini yüklenen müteahhit ile malik ve en az bir yıldır kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak riskli yapıyı kullanan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerinden birinin taraf olduğu; a) Bu Kanun kapsamındaki taşınmazların dönüşüme (“yapıların dönüşüme” ibaresi 04/07/2019 tarihli ve 7181 sayılı Kanunla “taşınmazların dönüşüme” şeklinde değiştirilmiş) tabi tutulmadan önce ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri ile bu Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların malik, işi yüklenen müteahhit ve en az bir yıldır kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak riskli yapıyı kullanan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerine ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri, b) Bu Kanun kapsamındaki bir yapıdan dolayı, bu Kanun kapsamındaki parsellerde veya alanlarda veya söz konusu parsel ve alanların dışındaki parsellerde yeni bir yapı yapılması ya da mevcut bir yapının satın alınması veya ipotek tesis edilmesi işlemleri, c) Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların işi yüklenen müteahhit, Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, İdare ve bunların iştirakleri tarafından gerçekleştirilecek ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri ile bu bentlerde belirtilen yapıların dönüşümüne ilişkin olarak Kanun uyarınca yapılacak diğer işlemler noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan ücret ve harçlardan, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden, bu işlemler nedeniyle düzenlenecek kâğıtlar, resmî dairelerin mal ve hizmet alımlarına ilişkin ödemeler sebebiyle düzenlenen kâğıtlar da dahil olmak üzere damga vergisinden, bu Kanun kapsamındaki yapıların maliklerine ve malik olmasalar bile bu yapılarda kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak en az bir yıldır ikamet ettiği veya bunlarda işyeri bulunduğu tespit edilenlere bu amaçlarla kullandırılan krediler dolayısıyla lehe alınacak paralar, banka ve sigorta muameleleri vergisinden istisnadır. Bu Kanun kapsamındaki iş, işlem ve uygulamalar, Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi ve İdarenin, sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları şirketleri tarafından yürütülüyor ise, bu şirketlerce yapılan iş, işlem ve uygulamalarda da bu fıkrada belirtilen vergi, harç ve ücret muafiyetleri uygulanır.” hükmü getirilmiştir. Kanunun 7.maddesinin 9.fıkrasında yapılan değişikliğin gerekçesi ise; “ Yapılan değişiklik ile 6306 sayılı Kanun kapsamında hangi vergi,harç ve ücretlerin istisna olduğu ve bu istisnalardan kimlerin ve hangi şartlarda faydalanacağı açıkça düzenlenerek uygulamada yaşanan tereddütlerin giderilmesi amaçlanmaktadır.” şeklinde ifade edilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Bölge İdare Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür. Bölge İdare Mahkemesi kararının, dava konusu işlemin, 6306 sayılı Kanun'un vergi ve harç istisnası ile ilgili 7.maddenin 9.fıkrasında 7153 sayılı Kanun'la yapılan ve 10/12/2018 tarihinden itibaren geçerli olan değişiklik öncesi dönemde yapılan bağımsız bölüm satışlarına ilişkin tapu harçlarıyla ilgili kısmı usul ve hukuka uygun olup, ileri sürülen temyiz nedenleri kararın belirtilen hüküm fıkrasının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının, dava konusu işlemin, söz konusu değişiklik sonrası dönemde yapılan bağımsız bölüm satışlarına ilişkin tapu harçlarıyla ilgili kısmına yönelik temyiz istemine gelince; Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; 492 sayılı Kanun'un ilgili maddeleri uyarınca gayrimenkullerin ivaz karşılığında devir ve iktisabının tapu harcına tabi olduğu, özel Kanun niteliğindeki 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılacak devir ve tesciller için vergi ve harç istisnasının hangi durumlarda uygulanması gerektiğinin ise Kanunda yapılan ve 10/12/2018 tarihinden itibaren geçerli olan değişiklik öncesi ve sonrası dönemler için ayrı ayrı incelenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Yukarıda da yer alan 6306 sayılı Kanun'un, "dönüşüm gelirleri" başlıklı 7.maddesinin 9.fıkrasının ilk halinde, Kanun uyarınca yapılacak olan işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamaların tapu harcından istisna olduğu belirtilmiş olup ,Kanun'un Uygulama Yönetmeliğinin 16.maddesinin 9.fıkrasına 25 Temmuz 2014 tarihinde eklenen (ç) bendi ile de ..... Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların ilk satışı, devri ve tescili işlemlerine vergi, harç ve ücret muafiyetinin uygulanacağı kuralı getirilmiştir.Kanun'un ve Uygulama Yönetmeliğinin ilgili maddelerinde, kentsel dönüşüm uygulamaları ile oluşturulan bağımsız bölümlerin, işi yüklenen müteahhit ya da dönüşüm uygulaması öncesinde riskli taşınmazın maliki tarafından satılmasıyla ilgili olarak satış işlemine ilişkin ödenen tapu harcı istisnası yönünden bir ayrıma gidilmediği görülmüştür.Bu durumda, riskli yapı niteliği taşıyan taşınmazların yıkılarak 6306 sayılı Kanun kapsamında yeniden inşasına ilişkin kentsel dönüşüm uygulamalarının, Kanun'un amacını gerçekleştirmeye yönelik olduğu, uygulama sonrasında inşa edilen konutların üçüncü kişilere ilk satış işlemlerinin de bu Kanun kapsamında değerlendirilerek Kanun'un 7. maddesinin 9. fıkrası uyarınca vergi ve harçtan istisna olması gerektiği sonucuna varılmıştır. Kanun'un vergi ve harç istisnasıyla ilgili 7.maddesinin 9.fıkrasında uygulamada yaşanan tereddütlerin giderilmesi amacıyla yapılan ve 10/12/2018 tarihinden itibaren geçerli olan değişiklikle 6306 sayılı Kanun kapsamında hangi vergi,harç ve ücretlerin istisna olduğu ve bu istisnalardan kimlerin ve hangi şartlarda faydalanacağının açıkça düzenlendiği görülmektedir.Yapılan değişiklik ile Kanun'un 7.maddenin 9.fıkrasının (c) bendinde, Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların işi yüklenen müteahhit, Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, İdare ve bunların iştirakleri tarafından gerçekleştirilecek ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri ile bu bentlerde belirtilen yapıların dönüşümüne ilişkin olarak Kanun uyarınca yapılacak diğer işlemlerin tapu harcından istisna olduğu hüküm altına alınmıştır.Madde metninde de açıkça görüldüğü üzere,değişiklik öncesi madde içeriğinden farklı olarak dönüşüm uygulamaları sonrasında meydana gelen bağımsız bölümlerin üçüncü kişilere ilk satış işlemlerinin kimler tarafından yapılması durumunda istisna uygulanacağı tek tek sayılarak belirtilmiş olup riskli yapı malikleri tarafından yapılan ilk satış işlemleri ise bu kapsamda değerlendirilmemiştir.Bu durumda,riskli yapı malikleri tarafından 10/12/2018 tarihinden sonra satışı gerçekleşen bağımsız bölümlere ilişkin tapu harcı istisnasının uygulanamayacağı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, Kanun'un 7. maddesinin 9. fıkrasının c) bendinde yer alan "... bu bentlerde belirtilen yapıların dönüşümüne ilişkin olarak Kanun uyarınca yapılacak diğer işlemler" ifadesindeki "diğer işlemler" ibaresi ile dönüşüm uygulamalarına yönelik olarak Kanun kapsamında yapılan işlemlerin kastedildiği, dönüşüm uygulaması sonrası oluşan bağımsız bölüm satışlarının bu kapsama dahil edilemeyeceği açıktır. Zira, maddede yapılan değişiklikle dönüşüm uygulamaları sonrasında meydana gelen bağımsız bölümlerin üçüncü kişilere ilk satış işlemlerinin kimler tarafından yapılması durumunda istisna uygulanacağı tek tek sayılarak belirtilmiş olup, riskli yapı malikleri bu kapsama dahil edilmemiştir.Vergilendirme alanında muafiyet ve istisna hükümlerinin yorum yoluyla genişletilmesi veya daraltılması Anayasa ile güvence altına alınan verginin yasallığı ilkesine aykırı düşeceğinden, 6306 sayılı Kanunun 7. maddenin 9. fıkrasında, 7153 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle tapu harcından müstesna tutulmayan malik tarafından yapılan satış işlemlerinin yorum yoluyla istisna kapsamı içerisinde değerlendirilmesine de olanak bulunmamaktadır. Bu durumda, 6306 sayılı Kanun'un 7/9.maddesi uyarınca 10/12/2018 tarihinden itibaren geçerli olan değişiklik sonrası dönemler için,riskli yapı malikleri tarafından üçüncü kişilere ilk satış işlemlerine ilişkin olarak malik adına tahakkuk eden tapu harcının Kanun'un açık lafzı ve gerekçesi karşısında istisna hükümleri kapsamında değerlendirilmesi mümkün bulunmamakta olup,söz konusu satışları verginin yasallığı ilkesine aykırı şekilde yorumla "diğer işlemler" kapsamında kabul edilmesinde de hukuka uygunluk görülmediğinden, uyuşmazlıkta, söz konusu değişiklik sonrası dönemde yapılan satışlara ilişkin; " olayda, tapu harcına ilişkin satış işlemlerinin Kanun lafzında açıkça ifade edilen, Kanun uyarınca yapılan/yapılacak diğer işlemler kapsamında ve 6306 sayılı Kanun'un amacına uygun olarak tapu harcından istisna tutulması gerektiğinden harçtan istisna olduğu belirlenen taşınmazların devirleri sırasında davacı adına tahakkuk ederek ödenen tapu harcında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun kabulüne, kararın kaldırılmasına, davanın kabulüne" karar veren Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısmında isabet görülmemiştir. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Davalının temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine, 2.... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, dava konusu işlemin, 6306 sayılı Kanun'un 7.maddesinin 9.fıkrasında 7153 sayılı Kanun'la yapılan ve 10/12/2018 tarihinden itibaren geçerli olan değişiklik sonrası dönemde yapılan bağımsız bölüm satışlarıyla ilgili tapu harçlarına ilişkin kısmının BOZULMASINA,diğer kısmının ONANMASINA, 3. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesine gönderilmesine, 16/11/2023 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.