Danıştay · 4. Daire

Danıştay 4. Daire 2025/5083 E. 2026/574 K.

Mahkeme
Danıştay
Daire
4. Daire
Esas No
2025/5083
Karar No
2026/574
Karar Tarihi

T.C. D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2025/5083 Karar No : 2026/574

TEMYİZ EDENLER: 1- (DAVALI) ... Bakanlığı VEKİLİ : Av....

2- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL) ... Yapı Malzemeleri Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Mahallesi Muhtarlığı ... Mahallesi .../...

MÜDAHİLLER (DAVACI YANINDA): 1- ... Mahallesi ... Adına Muhtar ... 2- ... Mahallesi Muhtarlığı Adına...

İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ: Dava konusu istem: Ankara ili, Çubuk ilçesi, ... Mahallesinde, davalı yanında müdahil tarafından yapılması planlanan "ER:... Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisi" projesi ile ilgili olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca verilen... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Davanın süre aşımı yönünden reddine dair ... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, Danıştay Dördüncü Dairesinin 17/102024 tarih ve E:2024/2329, K: 2024/5802 sayılı kararı ile bozulması üzerine, bozma kararına uyularak verilen İdare Mahkemesinin temyize konu kararıyla; dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan bilirkişi raporu birlikte değerlendirildiğinde; Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisinden çıkacak toz ve gazların bitkiler üzerinde olumsuz etkisi olacağı, tarımsal faaliyetlerin zarar göreceği, gıda arzının azalacağı, projenin yeraltı suyu miktarını olumsuz yönde etkileyeceği, toz emisyonu ve su ihtiyacı hesapları yönünden ÇED Raporunun yeterli olmadığı, bölgedeki tarım ve hayvancılık faaliyetlerine yönelik gerekli önlemlerin ÇED Raporunda yer almadığı, ÇED Olumlu kararı verilen alanın bölgenin su alt-havzaları içinde yerinin tanımlanmasının ve değerlendirilmesinin, atık yönetiminin nasıl yapılacağının ve izleme sürecinin net olarak ortaya konulmadığı anlaşıldığından, söz konusu proje ile ilgili olarak alınan ÇED Olumlu kararında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : 1-) Davalı idare tarafından; dava konusu ÇED Olumlu kararının hukuka uygun olduğu, proje kapsamında hazırlanan Hava Kalitesi Dağılım Modellemesi Raporuna göre, meydana gelecek toz emisyonlarının Yönetmelik sınır değerlerinin altında kaldığı, kümülatif toz emisyon hesaplamalarının yapıldığı, Hidrojeolojik Değerlendirme Raporunun, DSİ 5. Bölge Müdürlüğüne sunulduğu ve anılan kurumun görüşü doğrultusunda 85,56 ha olan ÇED alanının, batı ve kuzey kısmından kırpılarak 56,90 ha'lık alana düşürüldüğü, proje alanı içerisinde herhangi bir gölet, baraj ve koruma alanının bulunmadığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün de projeye ilişkin olumlu görüş bildirdiği, Bilirkişi Raporunda yapılan birçok değerlendirmenin proje özelinde değil de genel madencilik uygulamaları üzerinden yapıldığı, Nihai ÇED Raporunda, patlatma, gürültü, toz emisyonu, yüzey ve yeraltı suları, atıksu ve atıklar için alınacak önlemlerin belirtildiği, mera alanlarında bir azalma veya verim kaybı yaşanmayacağı, dolayısıyla temyiz istemi kabul edilerek, Mahkeme kararının bozulması ve davanın reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir. 2-) Davalı idare yanında müdahil tarafından; Mahkeme kararına dayanak alınan bilirkişi raporunun maddi açıdan hatalı, kendi içinde çelişkili, karara esas alınabilecek nitelikte ve yeterlilikte olmayan bir rapor olduğu, bilirkişi heyetince, ruhsat alanının doğru tespit edilmediği, yöre halkının gösterdiği noktalar ruhsat alanı kabul edilerek, yönlendirme neticesinde hatalı sonuçlara varıldığı, proje kapsamında hazırlanan Hava Kalitesi Dağılım Modellemesi Raporuna göre, meydana gelecek toz emisyonlarının Yönetmelik sınır değerlerinin altında kaldığı, dolayısıyla bilirkişi raporunda yer alan “toz ve gaz emisyonlarının tarımsal üretimi olumsuz etkileyeceği” yönündeki değerlendirmenin, hiçbir somut veri ve bilimsel tespite dayanmayan, bilimsel verilere açıkça aykırı bir kanaat olduğu, yine aynı bilirkişi tarafından ifade edilen “gıda arzının azalacağı” değerlendirmesi ile ilgili olarak da herhangi bir somut veri, ölçüm veya analizin bulunmadığı, ruhsat sahasının tamamının ASKİ kuyusunun beslenim alanının dışında kaldığı, ocak alanında açılacak gözlem kuyusu ile mevsimsel seviye ve kalite takibinin yapılmasının taahhüt edildiği, DSİ’nin düzenli olarak bilgilendirileceğinin belirtildiği ve kurum görüşleri doğrultusunda proje alanının 85,56 hektardan 56,90 hektara düşürüldüğü, Kahramankazan Belediye Başkanlığı Fen İşleri Müdürlüğünden kalker ocağında kullanılmak üzere bedeli mukabilinde su talebinde bulunulduğu ve ilgili Kurum’dan gerekli izinlerin alındığı, bu haliyle bilirkişinin raporda yer verilen “su temininin raporda net olarak ortaya konulmadığı” yönündeki değerlendirmesinde de isabet bulunmadığı, öte yandan, Bilirkişi Raporunda, iki Maden Mühendisinin, maden mühendisliği uzmanlık alanına ilişkin olarak farklı sonuçlara ulaştığının açıkça görüldüğü, ancak Mahkemece, hükmün gerekçesinde, maden mühendisliği alanına ilişkin olumlu görüş bildiren bilirkişinin kanaatine yer verilmediği, aynı uzmanlık alanına ilişkin bir bilirkişi tarafından varılan olumlu kanaat ile diğer bilirkişinin bildirdiği olumsuz kanaat tartışılarak neden birinin diğerine üstün tutulduğunun kararda gerekçeli olarak açıklanmadığı, bu durumda, dava konusu işlemin iptali yönünde verilen Mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğu belirtilerek, temyiz isteminin kabulü ile söz konusu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ: ... DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile bilirkişi heyetinden ek rapor alınarak ya da yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak, aşağıda belirtilen eksik ve çelişkili hususlar açıklığa kavuşturulduktan sonra, uyuşmazlığın esası hakkında yeniden bir karar verilmek üzere Mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, Üye ...'in 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İvedi yargılama usulü" başlıklı 20/A maddesinin (i) bendi uyarınca Dairemizce keşif ve bilirkişi incelemesinin yaptırılması ve sonucuna göre karar verilmesi gerektiği yolundaki usule ilişkin azlık oyuna karşın, Mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesinin yeterli olmaması nedeniyle maddi olay açıklığa kavuşturulmadığından bu aşamada temyiz isteminin esasının görüşülemeyeceği sonucuna varılarak ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davalı yanında müdahilin duruşma istemi yerinde görülmeyerek, işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE : MADDİ OLAY : Ankara ili, Çubuk ilçesi, ... Mahallesinde, davalı yanında müdahil tarafından yapılması planlanan "ER:... Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisi" projesi ile ilgili olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT: 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez..." hükmüne yer verilmiştir. 25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve başvuru tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 4. maddesinde; ''Çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı: Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hakkında Komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı" olarak tanımlanmıştır. Aynı Yönetmeliğin 6. maddesinde ise; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını, ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. (3) (Değişik:RG-26/5/2017-30077) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez. (4) Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar tesis edilmeden önce, projenin gerçekleştirilmesinin mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, aşamasına bakılmaksızın süreç sonlandırılır." kuralına, 7. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-1 listesinde yer alan projelere, b) "ÇED Gereklidir" kararı verilen projelere, c) Kapsam dışı değerlendirilen projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi ek-1 listesinde belirtilen eşik değer veya üzerinde olan projelere, ÇED Raporu hazırlanması zorunludur." kuralına yer verilmiştir. Aynı Yönetmeliğin Ek-III bölümünde; Çevresel Etki Değerlendirmesi Genel Formatının ihtiva etmesi gereken hususlar düzenlenmiş, Bölüm I: Projenin tanımı ve özellikleri; a) Proje konusu yatırımın tanımı, özellikleri, ömrü, hizmet maksatları, önem ve gerekliliği, b) Projenin yer ve teknoloji alternatifleri, proje için seçilen yerin koordinatları Bölüm II: Proje Yeri ve Etki Alanının Mevcut Çevresel Özellikleri; Proje alanının ve önerilen proje nedeniyle etkilenmesi muhtemel olan çevrenin; nüfus, fauna, flora, jeolojik ve hidrojeolojik özellikler, doğal afet durumu, toprak, su, hava, atmosferik koşullar, iklimsel faktörler, mülkiyet durumu, kültür varlığı ve sit özellikleri, peyzaj özellikleri, arazi kullanım durumu, hassasiyet derecesi (Ek-5’deki Duyarlı Yöreler Listesi de dikkate alınarak) benzeri özellikleri Bölüm III: Projenin İnşaat ve İşletme Aşamasında Çevresel Etkileri ve Alınacak Önlemler, Projenin; a) Çevreyi etkileyebilecek olası sorunların belirlenmesi, kirleticilerin miktarı, alıcı ortamla etkileşimi, kümülatif etkilerin belirlenmesi, b) Sera gazı emisyon miktarının belirlenmesi ve emisyonların azaltılması için alınacak önlemler, c) Projenin çevreye olabilecek olumsuz etkilerinin azaltılması için alınacak önlemler, ç) İzleme Planı (inşaat dönemi), Bölüm IV: Halkın Katılımı; a) Projeden etkilenmesi muhtemel ilgili halkın belirlenmesi ve halkın görüşlerinin çevresel etki değerlendirmesi çalışmasına yansıtılması için önerilen yöntemler, b) Görüşlerine başvurulması öngörülen diğer taraflar, Notlar ve Kaynaklar; Ekler: Çevresel Etki Değerlendirmesi Başvuru Dosyası hazırlanmasında kullanılan bilgi ve belgeler ile raporda kullanılan tekniklerden rapor metninde sunulamayan belgeler, Proje için seçilen yerin koordinatları, Proje için belirlenen yer ve alternatiflerinin varsa; çevre düzeni, nazım, uygulama imar planı, vaziyet planı veya plan değişikliği teklifleri, Proje ile ilgili olarak daha önceden ilgili kurumlardan alınmış belgeler şeklinde düzenlemeler yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca; çevresel etki değerlendirmesi ile, gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ya da olumsuz etkilerinin belirlendiği, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin irdelendiği, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin değerlendirildiği, ayrıca projelerin uygulanmasının izlendiği ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaların belirlendiği bir süreç öngörülmüş olup, Yönetmelik kapsamında yer alan bir faaliyet nedeniyle hazırlanacak ÇED raporunda özel format uyarınca, projenin gerçekleştirileceği yer ile alternatif alanlar belirlenerek projenin hizmet amacı, önem ve gerekliliği kapsamında yerin ve etki alanının çevresel özellikleri, çevresel etkiler ve alınacak önlemlerin tartışılması, faaliyet yerinin belirlenmesinde ise, faaliyetin büyüklüğü, amacı, ulaşım, iklim, toprağın ve çevrenin özellikleri, olası etkiler ve etkilerin azami giderilme olanakları gibi unsurların etkili olması, bu bağlamda, sürdürülebilir kalkınma ve sürdürülebilir çevre dengesinin sağlanması yolunda belirtilen nitelikteki bir faaliyete en uygun yerin seçilmesi esastır. Çevresel etki değerlendirmesi; gerçekleştirilmesi planlanan projenin, çevreye olabilecek olumlu ya da olumsuz etkilerinin belirlenmesi, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin belirlenerek değerlendirilmesi amacıyla yapıldığından, ÇED sürecinde verilen kararların iptali istemiyle açılacak davalarda, yukarıda belirtilen Yönetmeliğin Ek III. bölümündeki unsurlar yönünden, ÇED kararlarının bir bütün olarak çevresel etkilerinin irdelenmesi gerekmektedir. Uyuşmazlığın çözümü için İdare Mahkemesince, Şehir ve Bölge Plancısı, Çevre Mühendisi, Ziraat Mühendisi, Orman Mühendisi, Hidrojeoloji Mühendisi, Biyolog, Jeoloji Mühendisi ve iki Maden Mühendisinden oluşan bilirkişi heyetine mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmış olup; hazırlanan bilirkişi raporunda, imar mevzuatı, imar planlama ve şehircilik yönlerinden; Projenin; plana esas orman görüşü dikkate alınarak hazırlanmış olan üst kademe “1/25000 ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planı”nın fiziki yapısı ile plan hükümlerine, ilke ve esaslarına, dolayısıyla imar mevzuatına aykırı olduğu, ancak 3194 sayılı İmar Kanunu'nun İstisnalar: 4. maddesi hükmünden 6831/3373 sayılı Orman Kanunu'nun özel bir kanun olduğu ve İmar Kanununa göre önceliğinin bulunduğu, bu nedenle esas itibariyle dava konusunun; Orman Kanunu'na göre de değerlendirilmesi gerektiği, orman mühendisliği ve orman alanları yönünden; taahhüt edilen tedbirlerin yerine getirilmesi halinde ormanlar ve ormancılık çalışmaları üzerinde olumsuz etkisinin olmayacağı, ziraat mühendisliği, tarım toprakları ve tarımsal faaliyetler yönünden; gelecekteki gıda güvenliğini dikkate aldığımızda Kalker Ocağı ve Kırma Eleme tesisinden çıkacak toz ve gazların bitkiler üzerinde olumsuz etkisinin olacağı, tarımsal faaliyetlerin zarar göreceği, gıda arzının azalacağı, jeoloji mühendisliği yönünden; ÇED raporunda jeoloji ve depremselliğe ilişkin sunulan bilgilerin MTA tarafından hazırlanan ve proje alanını içine alan jeoloji ve diri fay haritaları ile uyumlu olduğu, keşif sırasında da söz konusu tepenin yamaçlarında bir heyelan ya da kaya düşmesi tehlikesinin görülmediği, bu kapsamda verilen bilgilerin yeterli olduğu, ÇED Raporunda planlanan açık ocak şevlerinin stabilite hesabı yapılmamış olmakla birlikte, şikayete esas ocak dışında bir çevresel sorun yaratmayacağı, ancak ocak şevlerinde herhangi bir yenilme olması durumunda yenilme ocak içine doğru gerçekleşeceğinden sadece ocak içinde problemlere neden olacağı, hidrojeoloji mühendisliği yönünden; dava konusu faaliyetlerin yer aldığı alanda yeraltısuyu oluşumu ve hareketi ile ilgili olarak yapılan çalışmaların, faaliyetin etki alanında olabilecek en önemli su noktasının Yılmzaköy ile Gümüşyayla köylerinin içme-kullanma suyu ihtiyacının karşılandığı Akpınar/Cevizli kaynağı ile ASKİ kuyusu olduğu, ÇED Raporunun hazırlanması kapsamında Yılmazköy içmesuyunu karşılayan Akpınar kaynağının, proje etki alanında bulunduğu halde değerlendirme dışı bırakıldığı, ve bu durumun nedenlerinin açıklanmadığı, sunulan veriler ve keşif sırasında yapılan gözlemler ışığında, gerek Yılmazköy'e içmesuyu sağlayan Akpınar (ve/veya Cevizli Pınarı) kaynağı gerekse ASKİ kuyusunun, taş ocağı olarak işletilecek kireçtaşı bloğunda oluşmuş olan yeraltısuyu sistemi içinde yer aldığının anlaşıldığı, bu bilgiler ışığında, Akpınar kaynağının ve ASKİ kuyusunun işletmede susuzlaştırma yapılması durumunda, “yeraltısuyu miktarı” açısından olumsuz yönde etkilenmesinin beklendiği, yeraltısuyu seviyesinin ocak tabanının üzerinde kalma olasılığının yüksek olduğunun anlaşıldığı, su kalitesine ilişkin olası olumsuz etkilerin taahhütlerle önlenebileceği varsayılsa dahi, özellikle Yılmzaköy'e su sağlayan kaynak(lar)ın proje etki alanı içinde değerlendirilerek yukarıda belirtilen gerekçelere yönelik çalışmaların eksik olması ve işletmeden bu kaynakların etkilenme riskinin yüksek olması nedeniyle “ÇED Olumlu” kararının verilmesinin doğru olmayacağı, maden mühendisliği (Prof. Dr. ...'ın görüşleri) yönünden; ÇED raporunda belirtilen taahütlere ve üretim koşullarına uygun hareket edildiğinde projenin madencilik açısından başta toz, gürültü, titreşim, taş savurma ve hava şoku gibi çevresel olumsuzluklara sebep olmayacağı ve ekonomiye olumlu katkıda bulunacağı, maden mühendisliği (Prof. Dr. ...'ın görüşleri) yönünden; ÇED Raporunda; toz emisyonuna yönelik, önlemlerle kontrollü durum şartlarının 65'i kadar toz oluşumu olacağı öngörüsünün neye dayandığının açıklanmadığı, her kırma aşaması için alınan saatlik tonaj değerlerinin hangi hesap tekniğine dayandırıldığı veya herhangi bir modelleme simülasyon çalışması sonucunda elde edildiğinin belirtilmediği, toz emisyonlarının her türlü tedbire ve AERMOD Modelinin sonuçlarına rağmen yüksek gelmesi halinde işletmede ne tür önlemler alınacağına dair herhangi bir plan öne sürülmediği, Kırma-Eleme Tesisi'nde toz indirgeme sistemi (pulvarize sistem) için gerekli olacak su ihtiyacının 1 m3 malzeme için 1 lt olarak öngörüldüğü ve hesapların bu doğrultuda yapıldığı, fakat genellikle bu sistemlerde 1 ton malzeme için 1 lt su ihtiyacının minimum değer olarak alındığı, cevherin yoğunluğu 2,7 ton/m3 olarak kabul edildiğine göre yapılan hesaplarda 2,7 ton kırılacak cevher başına 1 lt su sarfiyatı öngörülmüş olmasının genelin çok altında kaldığı, ayrıca toz bastırma işlemleri için gerekecek su ihtiyacının nasıl sağlanacağının da raporda tam olarak ortaya konulmadığı, yeraltı suyu kuyusu açılmayacak ise derin kuyu açılmasının gerçekleşmeyeceği, yapılan hesaplara göre ihtiyaç olan günlük 22,7 ton su ihtiyacı miktarının nasıl sağlanacağının raporda net olarak ortaya konulmadığı, sonuç itibariyle toz emisyonu ve su ihtiyacı hesapları yönünden ÇED Raporunun yeterli olmadığı, biyoloji alanı yönünden; Kalker Ocağı ve Kırma Eleme tesisi faaliyetlerinin, ilgili coğrafi bölgenin biyolojik çeşitliliği için ciddi bir tehlike arz etmekte olduğu, bölgede son derece önemli olan türlerin bulunmakta olduğu ve bunların tüm dünyada arasında yalnızca o bölgede bulunan Ayaş Çançiçeği adlı bitki türünün nesli tükenme tehlikesi ile karşı karşıya olduğu, bu bitki için bir sonraki aşamanın doğada hiçbir yerde bulunamayacağı, ancak ve ancak özel laboratuvarda numune olarak varlığını sürdürmek zorunda olması demek olduğu, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın bu bitki türüne dair mevcuttaki koruma çalışmaları da dikkate alındığında, kalker ocağı faaliyetlerinin uygun olmadığı ve son verilmesi gerektiği, çevre mühendisliği yönünden; ÇED raporunun içeriğinde, çevre baskılarının öngörülüp gerekli tedbirlerin nasıl uygulanacağının ortaya konulmadığı, ÇED değerlendirme süreçlerinde izleme ve önleme yaklaşımı açısından önlemlerin nasıl alınacağının planlanmadığı, bölgede kaç adet kalker işletmesi olduğu ve bu işletmelerin birikimli (kümülatif) etkisinin belirlenmediği, bölgenin ekolojik yapısının kalker ocaklarından nasıl etkilendiğinin bilinmediği, dava konusu kalker ocağının yer aldığı su havzasında yüzey suyu ve yeraltı suyu toplama sisteminin teknik olarak incelenmediği, bölgenin biyolojik yapısının detaylandırılmadığı, ÇED raporunda beyan edilen kalker ocağının canlı ekosistemi üzerinde bir etkisi olmayacaktır tespitinin doğru olmadığı, hava kirliliğinin kontrolü model çalışmasında kullanılan veri girişlerinin doğruluğunu izlemek için .PFL, .SFC, ADO ve .ADI uzantılı modelleme çıktılarının ÇED raporunda yer almadığı, keşif sırasında izlenen bölgede tarım ve hayvancılık faaliyetlerine yönelik gerekli önlemlerin ÇED raporunda yer almadığı, ÇED Olumlu kararı verilen alanın bölgenin su alt-havzaları içinde yerinin tanımlanmasının ve değerlendirilmesinin, atık yönetimin nasıl yapılacağının ve izleme sürecinin net olarak ortaya konulmadığı, projenin sosyal etkisinin incelenmediği yolundaki değerlendirmelere yer verildikten sonra; ulaşılan bu sonuçlar doğrultusunda, söz konusu proje işlemlerinin; orman, jeoloji ve maden mühendisliği alanları yönünden sakınca taşımamakla birlikte, imar mevzuatı, şehircilik ve planlama esasları, toprak koruma ve biyoloji alanları ile ziraat, hidrojeoloji ve çevre mühendislikleri yönlerinden uygun olmadığı, biyolojik çeşitliliğe, flora ve faunaya, çevreye, insan sağlığına olumsuz yönde etkisinin olacağı, bölge ihtiyaçlarına ve kamu yararına uygun olmadığı yönünde görüş bildirildiği görülmektedir. Bu durumda, her ne kadar İdare Mahkemesince, dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporu birlikte değerlendirildikten sonra, dava konusu proje ile ilgili olarak alınan ÇED Olumlu kararında hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle söz konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, hükme esas alınan Bilirkişi Raporunda; ziraat mühendisliği, tarım toprakları ve tarımsal faaliyetler yönünden yapılan değerlendirmelerin, herhangi bir somut veri ve bilimsel tespite dayandırılmadığı, başka bir deyişle soyut ve teorik açıklamalar yapılmak suretiyle kanaate ulaşıldığı; hidrojeoloji mühendisliği yönünden yapılan değerlendirmede, su kaynaklarına yönelik çalışmaların eksik olması ve işletmeden bu kaynakların etkilenme riskinin yüksek olması nedeniyle “ÇED Olumlu” kararının verilmesinin doğru olmayacağı kanaatine varılmış ise de, projenin su kaynaklarına etkisinin olup olmadığının, civar köylerin suya erişimlerinin engellenip engellenmediğinin, ayrıntılı ve somut bir değerlendirme yapılmak suretiyle açıklığa kavuşturulmadığı, ayrıca, Bilirkişi Raporunda, iki Maden Mühendisinin, maden mühendisliği uzmanlık alanına (toz emisyonuna) ilişkin olarak farklı sonuçlara ulaştığının açıkça görülmesine rağmen, olumlu görüş bildiren Maden Mühendisi ile olumsuz görüş bildiren Maden Mühendisi arasındaki çelişkinin giderilmediği, öte yandan, biyoloji alanı yönünden, nesli tükenme tehlikesi bulunan Ayaş Çançiçeğinin proje alanında bulunup bulunmadığının da somut verilerle ortaya konulmadığı sonucuna varılmıştır. Yukarıda verilen bilgiler ışığında, bilirkişi raporunun hükme esas alınabilecek nitelik ve yeterlilikte olmadığı sonucuna varıldığından; dava konusu projenin gerçekleştirilmesinin, çevreye olacak muhtemel olumsuz etkilerinin ve alınacak önlemlerin yeterli olup olmayacağı hususlarının tespiti ile uyuşmazlığın tereddüte mahal vermeyecek şekilde çözümlenebilmesi amacıyla, tarafların iddia ve savunmaları da dikkate alınarak, mevcut bilirkişi heyetinden ek rapor alınmak ya da Mahkemece gerekli görülmesi halinde yeni oluşturulacak bilirkişi heyetine yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle, yukarıda belirtilen eksik ve çelişkili hususlar Mahkemece açıklığa kavuşturulduktan sonra, uyuşmazlığın esası hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir. Bu itibarla, karara esas alınabilecek nitelikte ve yeterlilikte olmayan bilirkişi raporuna dayanılarak verilen İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle 1.Temyiz isteminin kabulüne, 2.Temyize konu ... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, usulde Üye ...'in karşı oyu ve oyçokluğuyla BOZULMASINA, 3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine, 4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 12/02/2026 tarihinde karar verildi.

(X) KARŞI OY : Uyuşmazlıkta; dava konusu işlemin ilanı ... Mahallesi Muhtarı tarafından yapıldığı, bu nedenle Muhtarın dava konusu işlemden ilana ilişkin yazının kendisine tebliğ edildiği tarihte haberdar olmasının hayatın olağan akışına uygun olduğu, dosyada bu yazının Muhtara ne zaman tebliğ edildiğine ilişkin bilgi bulunmaması nedeniyle en geç ilanın yapıldığı 05/01/2024 tarihi itibarıyla işlemden haberdar olacağı dikkate alındığında, dava açma süresinin ilanın yapıldığı ilk günden itibaren hesaplanması gerektiği sonucuna varılmış olup, bu yönüyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin 2. fıkrasında sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, Mahkeme kararına bu gerekçenin eklenmesi suretiyle onanması gerektiği oyu ile aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.

Atıf: Danıştay 4. Daire, E. 2025/5083, K. 2026/574, T. 12.02.2026, www.arakarar.com/karar/danistay-4-daire-2025-5083-e-2026-574-k-d7128cbe3b53