Danıştay 4. Daire 2025/1996 E. 2025/3618 K.

T.C. D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2025/1996 Karar No : 2025/3618

TEMYİZ EDENLER : 1- (DAVALI) ... Valiliği VEKİLİ : Av. ...

: 2- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL)... VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU :... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Eskişehir İli, Mihalgazi İlçesi sınırlarında ... Mevkiinde davalı yanında müdahil tarafından "RN:... (ER:...) Numaralı I-B Grubu Seramik Sanayinde Kullanılan ve Diğer Gruplarda Yer Almayan Kayaç ve Kırma Eleme Tesisi" projesiyle ilgili olarak Eskişehir Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünce verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararının Danıştay Dördüncü Dairesinin 17/04/2024 tarih ve E:2024/698, K:2024/2546 sayılı kararıyla bozulması üzerine, bozma kararına uyularak verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararında; uyuşmazlığın çözümü amacıyla çevre mühendisi, maden mühendisi, jeoloji mühendisi, orman mühendisi, ziraat mühendisi, harita mühendisi ve biyologtan oluşan bilirkişi heyetiyle yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu ile ilgili davalı yanında müdahil tarafından bilirkişi heyetinin yetkisini aşarak rapor hazırladığı, dava konusu projenin flora ve fauna üzerindeki etkilerinin rapora eklenmesinin gereksiz olduğu ve davalı idare tarafından ise ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasındaki bilirkişi raporunda dava konusu projeye dair hazırlanan proje tanıtım dosyasının (PTD) yeterli olduğunun vurgulandığı, dolayısıyla aynı konuya ilişkin olarak iki farklı yönde rapor tanzim edildiği ileri sürüldüğü görülmüşse de; ... İdare Mahkemesinin bahse konu dosyasında temin edilen bilirkişi raporunun söz konusu davada iddia edilen hususlar bakımından oluşturulan bilirkişi heyetince tanzim edildiği ve anılan bilirkişi heyetinde biyolog bilirkişisinin bulunmadığı, işbu davada ise davacının iddiaları arasında davaya konu projenin flora ve fauna üzerindeki olumsuz etkilerine dair iddialar bulunduğundan, bilirkişi heyetinde biyolog bilirkişiye de yer verildiği ve bilirkişi heyetine yöneltilen soru çerçevesinde biyolog bilirkişi tarafından raporun tanzimi için gerekli olan incelemenin yapıldığı anlaşıldığından, mezkûr iddiaların raporu kusurlandırmayacağı kanaatine varılarak, anılan bilirkişi raporu hükme esas alınabilecek nitelikte bulunmuştur.

Bu durumda, dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporundaki tespitler birlikte değerlendirildiğinde; davaya konu alanın "Önemli Bitki Alanı (ÖBA)" ve "Önemli Doğa Alanı (ÖDA)" statülerine sahip olduğu hususunun raporda belirtilmediği, ayrıca projeye bir (1) kilometre mesafede bulunan ve "Kesin Korunacak Hassas Alan" olarak ilan edilen Avlakkaya Kanyonu'na, yine bölge ve çevresinde bulunan endemik bitki türlerine ilişkin bilgilere raporda yer verilmediği ve bu yolla ilgili bitki türlerinin değerlendirilmediği, davaya konu alanın flora ve fauna ile ilgili verilerinin elde edilmesinde kullanılan yöntemlerin bilimsel ve teknik açıdan yetersiz olduğu, alanda gerçekleştirilecek faaliyetlerin bitki örtüsü ve canlı yaşamı üzerindeki olası etkilerinin yeterli ölçüde incelenmediği, proje kapsamındaki faaliyetler ile doğal yaşam alanlarının yok olmasına ve biyolojik çeşitliliğin etkilenmesine karşı alınması gereken tedbirlere PTD’de yeterince yer verilmediği dikkate alındığında, eksik ve gerekli nitelikten yoksun olarak hazırlandığı kanaatine varılan PTD esas alınarak dava konusu "ÇED Gerekli Değildir" kararının verildiği sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : 1- Davalı idare tarafından, söz konusu proje ile ilgili geçmiş dava süreçlerinde ... İdare Mahkemesinin E:...sayılı dosyasındaki bilirkişi raporunda projeyle ilgili PTD'nin yeterli bulunması nedeniyle Mahkeme kararları gereğinin yerine getirilmesi amacıyla “ÇED Gerekli Değildir” kararının verildiği, dolayısıyla aynı konuya ilişkin olarak iki farklı yönde bilirkişi raporunun düzenlendiği, ayrıca biyolog bilirkişinin tespitlerinin bilimsel ve teknik veri sunulmaksızın kanaate dayalı olduğu, PTD'de flora ve faunayla ilgili önlemlere yer verildiği belirtilerek, Mahkeme kararının bozulması suretiyle davanın reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir. 2- Davalı yanında müdahil tarafından, önceki aşamalarda söz konusu projeyle ilgili tesis edilen ÇED sürecinin sonlandırılmasına ilişkin işlemlere veya ÇED Gereklidir işlemine karşı açılan davalarda, dava konusu işlemlerin iptal edilmesi nedeniyle Mahkeme kararlarının gereğinin yerine getirilmesi amacıyla en nihayetinde dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararının verildiği, bu defa projenin yapılmasına imkan veren kararın Mahkemece iptal edildiği, dolayısıyla bakılmakta olan davada yargılamanın önceki Mahkeme kararlarının gereğinin yerine getirilip getirilmediği yönünden yapılması gerekiği, ayrıca söz konusu alanda farklı projelerin yapılmasına izin verildiği, Mahkeme kararında bu hususun tartışılmadığı, proje alanının biyolog bilirkişinin tespitinin aksine, önemli doğa alanı envanterinde kalmadığı, konuya ilişkin biyolog bilirkişinin somut bir tespitinin bulunmadığı, ayrıca Avlakkaya'nın kanyon olarak nitelendirilmesinin ve proje alanına olan mesafesinin hatalı olduğu, tüm sürecin ayrıntılı olarak Mahkeme huzurunda anlatılabilmesi için duruşma yapılmasının gerekli olduğu belirtilerek, Mahkeme kararının bozulması suretiyle davanın reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ :... DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi ile bilirkişi raporunda jeoloji mühendisi tarafından hidrojeolojik yönlerden tespit edilen eksikliklerin uygulama aşamasında giderilmesinin mümkün olduğu gerekçesiyle projeyle ilgili sonuç itibarıyla olumsuz bir değerlendirmede bulunulmamış ise de, söz konusu eksikliklerin giderilmesinin uygulama aşamasına bırakılmasının, ÇED sürecinin amacına aykırı olduğu sonucuna varıldığından, bilirkişi raporunda hidrojeolojik yönden eksik bulunan hususlar bakımından da PTD'nin revize edilmesi gerektiği yönündeki gerekçenin de eklenmesi suretiyle İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca duruşma istemi yerinde görülmeyerek, gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE : İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Temyiz istemlerinin reddine, 2. Temyize konu ... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Üye ...'in karşı oyu ve oyçokluğuyla ONANMASINA, 3. Temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına, 4. Dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine, 5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 02/06/2025 tarihinde karar verildi.

(X) KARŞI OY :

Dava, Eskişehir İli, Mihalgazi İlçesi sınırlarında ... Mevkiinde davalı yanında müdahil tarafından "RN:... (ER:...) Numaralı I-B Grubu Seramik Sanayinde Kullanılan ve Diğer Gruplarda Yer Almayan Kayaç ve Kırma Eleme Tesisi" projesiyle ilgili olarak Eskişehir Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünce verilen ... tarih ve ...sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararının iptali istemiyle açılmıştır. Uyuşmazlıkta, önceki aşamalarda söz konusu projeyle ilgili tesis edilen ÇED sürecinin sonlandırılmasına ilişkin işlemlere veya ÇED Gereklidir işlemine karşı açılan davalarda, dava konusu işlemlerin iptal edilmesi nedeniyle Mahkeme kararlarının gereğinin yerine getirilmesi amacıyla en nihayetinde dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararının verildiği, bu defa projenin yapılmasına imkan veren kararın belirtilen gerekçeyle Mahkemece iptal edildiği, flora ve faunayla ilgili hususlara ilişkin işbu dava kapsamında düzenlenen bilirkişi raporunda biyolog bilirkişinin tespitlerinin bilimsel ve teknik verilerle desteklenmediği, PTD'de bulunan veri ve taahhütlerin yerine getirilmesi şartıyla projenin gerçekleştirilmesi için yeterli olduğu, bu haliyle söz konusu tespitlerin PTD'yi kusurlandırmayacağı sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararı hukuka uygun olduğundan, Mahkeme kararının bozulması ve davanın reddine karar verilmesi gerektiği oyu ile aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.