Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2016/15774, 31.10.2018

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

ÖNER ÇALIŞKAN BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2016/15774)

Karar Tarihi: 31/10/2018

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, kamu görevinden çıkarılmaya karar verilmesi

nedeniyle anayasal hakların ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 9/9/2016 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

6. 15 Temmuz 2016 gecesi Türk Silahlı Kuvvetleri içinde

örgütlenmiş bir grup tarafından darbe girişiminde bulunulmuştur.

7. Bu kapsamda devletin yetkili organları tarafından tehdit

değerlendirmesi yapılarak başta Fetullahçı Terör

Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) olmak üzere demokratik anayasal

düzene, bireylerin temel hak ve hürriyetlerine, millî güvenliğe yönelik tehdit

oluşturan tüm terör örgütlerine ve illegal yapılanmalara karşı tedbirler

alınması kararlaştırılmıştır.

8. Anılan tedbirler kapsamında olağanüstü hâl ilan edilmiş ve

birçok olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi çıkarılmıştır.

9. Bu kapsamda Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar

Kurulunca 15/8/2016 tarihinde kararlaştırılan 672 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında

Kamu Personeline İlişkin Alınan Tedbirlere Dair Kanun Hükmünde Kararname (KHK)

1/9/2016 tarihli ve 29818 (Mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de

yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Anılan KHK ile ülke genelinde ilan edilen

olağanüstü hâl kapsamında, kamu personeline ilişkin bazı tedbirlerin alınması

amaçlanmıştır.

10. 672 sayılı KHK'nın 2. maddesinde; terör örgütlerine veya

devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna Millî Güvenlik

Kurulunca (MGK) karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti

veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu

değerlendirilen ve anılan KHK'ya ekli listelerde yer alan kişilerin başka

hiçbir işleme gerek kalmaksızın kamu görevinden çıkarıldığı belirtilmiştir.

11. Başvurucu, Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde maarif

müfettişi iken 672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarılmıştır.

12. Başvurucu 9/9/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

13. Bireysel başvuru yapılması sonrasında Cumhurbaşkanı'nın

başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulunca 2/1/2017 tarihinde kararlaştırılan

685 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun

Hükmünde Kararname, 23/1/2017 tarihli ve 29957 sayılı Resmî Gazete'de

yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

14. 685 sayılı KHK'nın 1. maddesiyle olağanüstü hâl kapsamında

tesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak

üzere Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu (Komisyon) kurulmuştur. Anılan

KHK'nın 2. maddesinde, Komisyonun olağanüstü hâl kapsamında doğrudan kanun

hükmünde kararnameler ile "kamu

görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi"ne

ilişkin olarak tesis edilen işlemler hakkındaki başvuruları değerlendirip karar

vereceği belirtilmiştir.

15. Başbakanlık tarafından yapılan duyuruda Komisyona

başvuruların 17/7/2017 tarihinde başlayacağı ilan edilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

16. İlgili ulusal hukuk için bkz. Remziye Duman, B. No: 2016/25923, 20/7/2017,§§

16-25.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 31/10/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

18. Başvurucu, KHK ile kamu görevinden çıkarılmasına karar

verildiği için bu işleme karşı gidilebilecek bir yargı yolu bulunmaması

nedeniyle mahkemeye erişim hakkının; hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı

verilmeden terör örgütüyle ile iltisak ve irtibatının görülmesi nedeniyle

masumiyet karinesinin; kamu görevinde çalışarak gelir elde etme ve emeklilik

hakkının elinden alınması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüş; ihlalin tespiti talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

19. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa

Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının

tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel başvuru konusu şikâyetini

öncelikle yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu

konuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu makamlara sunması ve bu

süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olması gerekir(İsmail Buğra

İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, § 17).

20. Başvuru yollarının tüketilip tüketilmediği, ilke olarak

Anayasa Mahkemesine başvurunun yapıldığı tarihteki duruma bakılarak

değerlendirilir. Ancak Anayasa Mahkemesi bazı durumlarda bireysel başvuru

yapıldıktan sonra oluşturulan yeni başvuru yollarının tüketilmesi gerektiğine

de karar verebilir. Özellikle belli bir konudaki yapısal ve sistemik sorunlara

çözüm bulmak amacıyla sonradan oluşturulmuş bir yol söz konusu ise ikincillik ilkesi,o konudaki temel hak ve

özgürlüklerin ihlali iddialarının -bu yol vasıtasıyla- öncelikle idari ve

yargısal makamlarca değerlendirilmesine imkân tanınmasını gerekli kılabilir. (Remziye Duman, § 35).

21. Her hâlükârda bir başvuru yolunun tüketilmesinin gerekli

olması için ulaşılabilir olması, ihlal iddiaları yönünden makul bir başarı

şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesine sahip olması gerekir. Belli

bir başvuru yolunun soyut olarak belirtilen niteliklere sahip olması yeterli

değildir. Bu yolun uygulamada da anılan niteliklere sahip olması ya da en

azından sahip olmadığının kanıtlanmamış olması gerekir. Bununla birlikte soyut

olarak makul bir başarı sunma kapasitesi bulunan bir yolun uygulamada başarıya

ulaşmayacağına dair süphe, o başvuru yolunun

tüketilmemesini haklı kılmaz. Özellikle sonradan oluşturulan ve henüz

uygulaması olmayan bir başvuru yolunun bu kapsamda değerlendirilmesi gerekir (Remziye Duman, § 36).

22. 685 sayılı KHK’nın 1. maddesiyle Anayasa'nın 120. maddesi

kapsamında ilan edilen ve 21/7/2016 tarihli Türkiye Büyük Millet Meclisi

kararıyla onaylanan olağanüstü hâl kapsamında, terör örgütlerine veya devletin

millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna MGK tarafından karar verilen

yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı

veya bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari işlem tesis

edilmeksizin doğrudan KHK hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkin

başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere Komisyon kurulmuştur.

23. Komisyon, başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan

kanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkin

başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere kurulmuştur. Olağanüstü hâl

kapsamında doğrudan KHK'lar ile tesis edilen kamu görevinden, meslekten veya

görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi; öğrencilikle

ilişiğin kesilmesi; dernekler, vakıflar, sendika, federasyon ve

konfederasyonlar, özel sağlık kuruluşları, özel öğretim kurumları, vakıf

yükseköğretim kurumları, özel radyo ve televizyon kuruluşları, gazete ve

dergiler, haber ajansları, yayınevleri ve dağıtım kanallarının kapatılması;

emekli personelin rütbelerinin alınması işlemleri hakkındaki başvuruları

değerlendirip karara bağlayacaktır. Ayrıca olağanüstü hâl kapsamında yürürlüğe

konulan KHK'lar ile gerçek veya tüzel kişilerin hukuki statülerine ilişkin

olarak doğrudan düzenlenen diğer işlemlerle ilgili de Komisyona talepte bulunma

hakkı verilmiştir.

24. 685 sayılı KHK'nın 7. maddesinde, Komisyonun başvuru almaya

başladığı tarihten önce yürürlüğe konulan KHK'larla ilgili olarak başvuru alma

tarihinden (17/7/2017) itibaren altmış gün içinde; bu tarihten sonra yürürlüğe

konulan KHK'larla ilgili olarak ise Resmî Gazete'de

yayımlanma tarihinden itibaren altmış gün içinde Komisyona başvuru

yapılabileceği, aynı KHK'nın 11. maddesinde de Komisyon kararlarına karşı idare

mahkemelerine başvurulabileceği hüküm altına alınmıştır.

25. 685 sayılı KHK'nın geçici 1. maddesinin (3) numaralı

fıkrasına göre Komisyonun görev alanına giren konularda daha önce herhangi bir

yargı merciine başvurmuş veya dava açmış olanlar hakkında yargı mercilerince

karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilir ve dosyalar yeni bir

başvuru şartı aranmaksızın incelenmek üzere Komisyona gönderilir. Anılan

düzenlemenin olağan kanun yollarına ilişkin olduğu açıktır. Anayasa Mahkemesine

bireysel başvuru yolu ise olağan nitelikte bir kanun yolu değildir. Açıklanan

nedenle Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvurular 685 sayılı KHK'nın

geçici 1. maddesinin (3) numaralı fıkrası kapsamına girmemektedir. Dolayısıyla

somut bireysel başvuruların kabul edilebilirlik kriterleri bakımından

değerlendirilmesi gerekir (Benzer yöndeki kararlar için bkz. Sait Orçan, B.

No: 2016/29085, 19/7/2017; Ramazan Korkmaz,

B. No: 2016/36550, 19/7/2017).

26. Ayrıntıları Anayasa Mahkemesinin Remziye Duman kararında belirtildiği üzere KHK ile kamu

görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılan ya da ilişiği

kesilenlere ilişkin ihlal iddiaları incelendiğinde ilk bakışta ulaşılabilir,

ihlal iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama

kapasitesi olduğu görünen Komisyona başvuru yolu tüketilmeden yapılan

başvuruların incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile

bağdaşmayacağı sonucuna varılmıştır.

27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Başvurucunun 685 sayılı KHK'nın 7. maddesinde belirtilen usul

ve sürede Komisyona başvurmasında serbestiyetine,

C. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

31/10/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Serruh KALELİ

Hicabi DURSUN

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Raportör

:

Tuğçe TAKCI

Başvurucu

:

Öner

ÇALIŞKAN

Vekili

:

Av. İbrahim

PINAR