Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2015/2297, 25.12.2018

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

MARTI GAYRİMENKUL YATIRIM ORTAKLIĞI A.Ş.

BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2015/2297)

Karar Tarihi: 25/12/2018

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, imar planı değişikliğinin iptali yüzünden turizm

tesisinin zarara uğraması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 6/2/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

7. Başvurucu, Muğla ili Marmaris ilçesi Orhaniye köyünde kain

bulunan 1906 parsel sayılı taşınmazın malikidir. Bu taşınmaza ilişkin 1/1000

ölçekli mevzi imar planı Muğla İl İdare Kurulu tarafından 3/11/1988 tarihinde

onaylanmıştır. Muğla İl Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü

(İdare) tarafından bu taşınmaz üzerinde inşaat yapılması için 23/6/1989 tarihinderuhsat düzenlenmiştir.

8. İnşaat süreci devam ederken Bakanlar Kurulunun 22/10/1990

tarihli kararıyla taşınmazın içinde bulunduğu alan Datça-Bozburun Özel Çevre Koruma Bölgesi

olarak ilan edilmiştir. Anılan karar 21/11/1990 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

9. Bakanlar Kurulu kararı üzerine yapılan 1/25000 ölçekli Datça-Bozburun Çevre Düzeni Planı 2/5/1994 tarihinde

onaylanmıştır. Bu plan doğrultusunda 3/11/1988 tarihli mevzi imar planı Çevre

Koruma Kurumu tarafından 13/6/1995 tarihinde onaylanmıştır.

10. İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma

Kurulunun 14/2/1996 tarihli kararıyla taşınmazın içinde bulunduğu alan ikinci

derece doğal sit alanı olarak ilan edilmiştir.

11. Taşınmaz üzerinde inşa edilen tesisin biten bölümleri için

İdare tarafından 26/12/1996 tarihinde yapı kullanma belgesi düzenlenmiştir.

12. Muğla Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Bölge Kurulu

(Koruma Bölge Kurulu) 26/11/2005 tarihinde, 1986 yılında onaylanan planda kıyı

kenar çizgisinden itibaren getirilen çekme mesafesinin koruma amaçlı imar

planına işlenmesine karar vermiştir.

13. Başvurucuya ait taşınmazın tali

yat limanı olarak planlanmasına ilişkin çevre düzeni plan

değişikliği 21/12/2004 tarihinde İdare tarafından Özel Çevre Koruma Kurumu

Başkanlığına (Kurum) gönderilmiştir. Kurum tarafından 21/8/2006 tarihinde

1/1000 ölçekli koruma amaçlı ilave ve revizyon imar planlarının 1/25000 ölçekli

çevre düzeni plan değişikliğiyle birlikte onaylanmasına karar verilmiştir.

14. Koruma Bölge Kurulunun 26/11/2005 tarihli kararında

belirtilen çekme mesafelerinin koruma amaçlı ilave ve revizyon imar planlarında

sehven işlenmemesi nedeniyle çekme mesafeleri işlenerek imar planlarında

değişiklik yapılmıştır. Koruma Bölge Kurulunun 6/10/2010 tarihli kararıyla

değişiklik uygun bulunmuştur. Kurum tarafından 1/12/2010 tarihinde plan

değişikliği onaylanmıştır.

15. Plan değişikliğinin iptali istemiyle Muğla 2. İdare

Mahkemesinde (Mahkeme) dava açılmış, başvurucu bu davaya karar düzeltme

incelemesi aşamasında müdahil olmuştur. Mahkemenin 19/1/2012 tarihli kararında,

plan değişikliğiyle getirilen otuz metrelik yapı yaklaşma mesafesi

düzenlemesinin 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu’nun 5. maddesine eklenen ''sahil şeritlerinde yapılacak yapılar kıyı kenar

çizgisine en fazla elli metre yaklaşabilir'' hükmüne aykırı olduğu

gerekçesiyle plan değişikliğinin iptaline karar verilmiştir.

16. Danıştay Altıncı Dairesi 20/2/2013 tarihinde temyiz edilen

hükmün onanmasına karar vermiştir. Aynı Dairenin 1/12/2014 tarihli kararıyla

karar düzeltme talebinin de reddedilmesi üzerine hüküm kesinleşmiştir.

17. Nihai karar, başvurucuya 8/1/2015 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

18. Başvurucu 6/2/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

19. Konu ile ilgili hukuk için bkz. Murat Emrah Emre, B. No: 2018/1275, 30/10/2018, §§ 13-21.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

20. Mahkemenin 25/12/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

21. Başvurucu 17/4/1990 tarihinde yürürlüğe giren 3621 sayılı

Kanun'a göre taşınmaz üzerinde yapılaşmayı sağlayan imar planının Kanun'un

yürürlüğe girmesinden önce 3/11/1988 tarihinde onaylanması nedeniyle kazanılmış

hakkının korunması gerektiğini ifade etmiştir. Başvurucu, derece mahkemelerince

anılan Kanun'un yürürlük tarihinden önceki hukuksal durumları koruma altına

alan geçici maddesinin ihmal edilerek aleyhe karar verilmesi nedeniyle adil

yargılanma ve mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

22. Anayasa’nın

"Mülkiyet hakkı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:

“Herkes,

mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla

sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına

aykırı olamaz.”

23. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16).

24.Başvurucu, mülkiyet hakkı dışında adil yargılanma hakkının da

ihlal edildiğini ileri sürmektedir. Ancak başvurucunun asıl şikâyetinin imar

planı değişikliğinin iptali yüzünden turizm tesisinin maddi olarak zarara

uğraması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına yönelik olduğu

anlaşılmakla başvurucunun bütün şikâyetleri mülkiyet hakkının ihlali iddiası

kapsamında incelenmiştir.

25. Anayasa Mahkemesi benzer bir konu ile ilgili şikâyetleri

daha önce incelemiş ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymuştur (Murat Emrah Emre, §§ 24-44).

26. Murat Emrah Emre

kararında, başvuruya konu bağımsız bölümün tapuda başvurucu adına kayıtlı

olduğundan başvurucunun mülkiyet hakkı bağlamında korunması gereken bir

menfaatinin var olduğu kabul edilmiştir (Murat

Emrah Emre, § 27). Bu bağımsız bölümün yıkımına karar verilmesinin

mülkiyet hakkına müdahale teşkil ettiği vurgulanmış, söz konusu müdahalenin

niteliği sebebiyle mülkiyetten barışçıl yararlanmaya ilişkin genel kural

çerçevesinde incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir (Murat Emrah Emre, § 29). Mülkiyet hakkına

müdahalenin varlığı kabul edildikten sonra müdahalenin ihlal oluşturup

oluşturulmadığının değerlendirilmesi aşamasında ise 3/5/1985 tarihli ve 3194

sayılı İmar Kanunu'na eklenen geçici 16. maddeyle yeni bir başvuru yolunun

oluşturulduğuna dikkat çekilmiştir (Murat

Emrah Emre, § 30).

27. Bu bağlamda öncelikle Anayasa Mahkemesinin idari işlemlerin - kural olarak - hukuka uygun olup olmadığını

değerlendirme gibi bir görevi bulunmamaktadır. Bu görev açıkça keyfi veya bariz

bir takdir hatası içermemek kaydıyla derece mahkemelerine aittir. Anayasa

Mahkemesinin bireysel başvuru kapsamındaki görevi ise yapının mühürlenmesi ve

yıkım kararı verilmesi yönündeki müdahale bakımından somut olayda mülkiyet

hakkının korunmasının gerekliklerinin yerine getirilip getirilmediğini

belirlemekten ibarettir.

28. Mülkiyet hakkının ölçülülüğü yönünden bireysel başvuru sırasında

yürürlüğe giren söz konusu başvuru yolunun etkili olup olmadığı

değerlendirilmelidir. Buna göre 11/5/2018 tarihli ve 7143 sayılı Vergi ve Diğer

Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması İle Bazı

Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un 16. maddesi ile 3194 sayılı

Kanun'a geçici 16. maddenin eklendiğini ifade etmek gerekir. Bu düzenlemeye

göre, 31/12/2017 tarihinden önce ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı

yapılmış yapılar hakkında yapı sahiplerinin -bu maddedeki şartların yerine getirilmesi

koşuluyla- Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile yetkilendireceği kurum ve

kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurmaları hâlinde yapı kayıt belgesi

verileceği ifade edilmiştir. Diğer taraftan bu düzenlemeyle yapı kayıt belgesi

verilen yapılarla ilgili 3194 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararlarının

iptal edileceği hüküm altına alınmıştır.

29.Murat Emrah Emre

kararında, bireysel başvuru yapıldıktan sonra oluşturulan bu başvuru yolunun

yapı kayıt belgesi verilmesi için yapılacak başvurulara ilişkin makul bir süre

tanıdığı, başvurular için alınması öngörülen bedelin de makul ve kabul

edilebilir düzeyde olduğu dolayısıyla anılan başvuru yolunun ulaşılabilir olduğu kabul edilmiştir (Murat Emrah Emre, § 38). Diğer taraftan

yapı kayıt belgesi verilmesine ilişkin olarak kimlerin, hangi yapılarla ilgili,

ne kadar bedel ödeyerek, hangi tarihe kadar müracaatta bulunabileceğine dair

usul ve esaslar bu konuya ilişkin çıkartılan tebliğde ayrıntılı olarak

düzenlendiğinden bu yolun başarı şansı sunma

kapasitesine sahip olduğu değerlendirilmiştir (Murat

Emrah Emre, §§ 39-40). Son olarak bu düzenleme ile tahsil edilmemiş

bulunan idari para cezaları ile henüz uygulanmamış olan aleyhe verilmiş yıkım

kararlarının da iptal edilebileceği, yetkili kurum ve kuruluşlarının takdir

yetkisinin sadece objektif başvuru koşullarının yerine getirilip

getirilmediğini denetlemekle sınırlı olduğu anlaşıldığından söz konusu başvuru

yolunun yeterli giderim sağlama

kapasitesine sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır (Murat Emrah Emre, §§ 41-42).

30. Somut olayda bu ilkelerden ayrılmayı gerektiren bir durum

bulunmamaktadır. Sonuç olarak, başvurucunun ihlal iddiaları dikkate alındığında

ilk bakışta ulaşılabilir ve ihlal iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve

yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görünen başvuru yolu tüketilmeden

yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı

sonucuna varılmıştır.

31. Açıklanan gerekçelerle başvurunun başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul

edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

25/12/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Hicabi DURSUN

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör

:

Eşref Uğur

ŞENOL

Başvurucu

:

Martı

Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş.

Vekili

:

Av. Aydın

ORHAN