Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesi 2021/618 E. 2024/638 K.

T.C. ANKARA 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Dosya No: 2021/618 Esas - 2024/638 Karar T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A Yargılama Yapmaya ve Hüküm Vermeye Yetkili

T.C. ANKARA 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO : 2021/618 KARAR NO : 2024/638

HÂKİM : ..... KATİP : .....

DAVACI : ..... VEKİLİ : Av. ..... DAVALI : ..... ..... VEKİLİ : Av. ..... ..... DAVA : Aşırı İfa Güçlüğüne Dayalı Fesih ve Maddi Tazminat ile Uyarlama DAVA TARİHİ : 21/10/2021 KARAR TARİHİ : 06/11/2024 G.K. YAZIM TARİHİ : 02/01/2025

1. Mahkememizde görülmekte olan, aşırı ifa güçlüğüne dayalı (TBK m.138 ve m.480) fesih ve maddi tazminat ile uyarlama davasının yapılan açık yargılaması neticesinde, aşağıda belirtildiği şekilde hüküm tesis edilmiştir. I) İDDİA : 2. Davacı vekili tarafından sunulan dava dilekçesinde özetle; davacı şirket ile davalı teşekkül arasında 05/04/2021 tarihinde ... dair sözleşme yapıldığı; sözleşme yapılmadan önce davacı tarafından ...'nin resmi sitesi üzerinden hammadde ortalama fiyat değişimlerinin incelendiği; davacının ...'nin fiyat ortalamasını temel alarak ve bu yıla kadar ortalama artış oranlarını temel alarak değerlendirmeler yaptığı; bu değerlendirmeler sonucunda basiretli bir tacir olarak belirlediği bedeli ... ihalesine teklif verdiği; 05/04/2021 tarihinde davalı tarafından yapılan ihalenin konusunun ... olduğu; ahşap paletlerin yüklenici tarafından temini ve davalıya teslimine ilişkin olduğu; ihalenin yapıldığı tarihin hemen sonrasında, çok kısa süre içerisinde öngörülemez hammadde fiyat artışı olduğu; Mart 2021 - Mayıs 2021 tarihleri arasında hammadde artışının %73 olarak resmi kayıtlara geçtiği, ancak gerçek piyasa ortamında bu artışların %103'ün üzerinde görüldüğü; davacı tarafından basiretli bir tacir olarak teklif hazırlanmış olsa da önceki 10 yıl verilerinde hiçbir zaman bu oranda artışın söz konusu olmadığı; ortalama artış oranının 10 yıldır ilk defa bu oranda gerçekleştiği; söz konusu artışın, dava konusu sözleşmenin imzalanmasından çok kısa bir süre sonra bu oranda olmasının davacının kusurundan kaynaklanmayan öngörülemez bir durum olduğu; mevcut artışın, değişen şartların davacı tarafından önceden öngörülmesi mümkün olmayan, davacının kusurunun bulunmadığı şekilde olduğu; edimler arası dengenin açık şekilde davacının aleyhine olduğu; davacının yasal düzenlemeler gereğince tüm zararlara ilişkin talep haklarını ve tazminat talep haklarını saklı tutmak koşuluyla ihtirazi kayıt koyarak işbu sözleşmeye konu imalatları yapmaya başladığı ve ilk teslimi bu koşullarda gerçekleştirdiği beyan edilmiş olup; sözleşmenin öncelikli feshi ve davacının uğradığı tüm zararın tespiti ve davalıdan ticari faizi ile birlikte tahsiline; mümkün olmaması halinde terditli olarak dava konusu sözleşmenin yeni şartlara uyarlanması ile uyarlama öncesinde davacının uğradığı zararın tespiti ve ticari faiziyle birlikte davalıdan tahsiline; yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesinin talep edildiği anlaşılmıştır. II) SAVUNMA : 3. Davalı vekili tarafından sunulan cevap dilekçesinde özetle; davalının 2333 Sayılı KHK. hükümlerine tâbi ..... olduğu; ..... tarafından 05/04/2021 tarihinde yapılan ihale kapsamında ..... Adet Ahşap Palet Alım İşi KDV Hariç 4.101.174,00 TL bedelle davacı ... San.ve Tic. A.Ş. firması üzerinde kaldığı; davacı ile 26/04/2021 tarihinde sözleşme imzalandığı; sözleşmenin imzalanmasını müteakiben davacı tarafından sunulan 14/06/2021 tarihli dilekçe kapsamında, sözleşme imzalandıktan sonra ham madde fiyatlarında öngörülemeyen bir artış olduğu gerekçesiyle ihale birim fiyatlarının yeniden gözden geçirişmesinin talep edildiği, davalı idare tarafından yapılan değerlendirme neticesinde gönderilen 18/06/2021 tarih ve .....sayılı yazı kapsamında sözleşme esaslarında taahhüdünü yerine getirmesi gerektiğinin bildirildiği; davacı firma tarafından ....Noterliğinin 29/06/2021 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesi kapsamında Borçlar Kanunu'nun 138. maddesi ve 480. maddesi gereğince ihale birim fiyatlarının tekrar gözden geçirilmesinin, mümkün olmadığı takdirde sözleşmeden dönülmesinin veya feshedilmesinin talep edildiği; davacı firma tarafından sunulan talebin, sözleşme şartları nedeniyle davalı idare tarafından uygun bulunmadığı beyan edilmiş olup; davanın reddine karar verilmesinin talep edildiği anlaşılmıştır. III) DELİLLER : ..... Arabuluculuk Sayılı Arabuluculuk Dosyası. ... 15/02/2023 Tarih ve ..... Sayılı Cevabi Yazısı. ..... 15/02/2023 Tarih ve ..... Sayılı Cevabi Yazısı. ..... 27/022/2023 Tarih ve ..... Sayılı Cevabi Yazısı. Bilirkişi Kök ve Ek Raporları. IV) DELİLLERİN DEĞERLENDİRMESİ VE GEREKÇE : a) Dava Konusu Uyuşmazlığın Tespiti : 4. Mahkememiz nezdinde ikame olunan davanın; davacı ... Sanayi ve Ticaret A.Ş. ("davacı şirket" olarak anılacaktır) tarafından, davalı ... ("davalı teşekkül" olarak anılacaktır) yönelik açılan "Aşırı İfa Güçlüğünden (TBK m.138 ve m.480) Kaynaklanan Sözleşmenin Feshi ve Maddi Tazminat Talebi ile Terditli Olarak Uyarlama ve Maddi Tazminat Talebi" olduğu anlaşılmaktadır.

5. Uyuşmazlığın; taraflar arasında akdedilen "İdarenin ihtiyacı olan ve ... miktarı belirtilen ve teknik özellikleri teknik şartnamede düzenlenen ahşap palet alım işi. ihale doküman ile bu sözleşmede belirlenen şartlar dahilinde Yüklenici tarafindan temini ve idareye teslimi" konulu sözleşme uyarınca, sözleşmenin akdedilmesi akabinde ham madde fiyatlarında olağanüstü artış olup olmadığı; olağanüstü artış bulunduğunun tespiti halinde, söz konusu artışın davacı şirket tarafından öngörülemeyecek nitelikte olup olmadığı ve öngörülüp öngörülmediği ile anılan hususun davacı şirketin kusurundan kaynaklanıp kaynaklanmadığı; iddia olunan olağanüstü durum neticesinde edimler arası dengenin bozulup bozulmadığı; taraflar arasında akdedilen sözleşme kapsamında bu hususta bir düzenleme bulunup bulunmadığı ile davacının bu hususta ihtirazi kaydı bulunup bulunmadığı hususlarının yanı sıra; tüm bu hususların mevcut bulunduğunun tespiti halinde belirtilen gerekçelerin, sözleşmenin feshi için haklı sebep teşkil edip etmediği ve bu doğrultuda davalının tazminat yükümlülüğü bulunup bulunmadığı ile davacı vekili tarafından sunulan terditli talep doğrultusunda TBK 138. ve 480. maddeleri uyarınca uyarlama ve sözleşmeden dönme şartlarının oluşup oluşmadığı hususlarının tespitinden ibaret olduğu anlaşılmaktadır. b) Dava Şartları ve İlk İtirazların Değerlendirilmesi : 6. Mahkememizce yürütülen yargılama kapsamında; öncelikle "dava şartlarının" mevcut bulunup bulunmadığı hususunda yapılan incelemede; 6102 Sayılı TTK.'nın 5/A maddesi uyarınca taraflar arasındaki arabuluculuk görüşmelerinin, usulüne uygun olarak gerçekleştirilmiş bulunduğu ve 6100 Sayılı HMK.'nın 114. maddesi kapsamında belirtilen dava şartlarında eksiklik bulunmadığı tespit edilmiştir. 7. Bunun yanı sıra "ilk itirazlar" hususunda yapılan incelemede; davalı vekili tarafından sunulan cevap dilekçesi kapsamında "yetki" veya "tahkim" ilk itirazlarında bulunulmadığı anlaşılmakla, bu hususta Mahkememizce herhangi bir inceleme yapılmamıştır. c) Aşırı İfa Güçlüğü Nedeniyle Uyarlama (TBK m.138 ve m.480) Müessesesinin Hukuki Nitelendirmesi : 8. 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun "Aşırı İfa Güçlüğü" başlıklı 138. maddesi, aşağıda belirtildiği şekildedir: "Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları, kendisinden ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirir ve borçlu da borcunu henüz ifa etmemiş veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olursa borçlu, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme, bu mümkün olmadığı takdirde sözleşmeden dönme hakkına sahiptir. Sürekli edimli sözleşmelerde borçlu, kural olarak dönme hakkının yerine fesih hakkını kullanır." 9. Anılan Kanun hükmü kapsamında; sözleşmenin ifa koşullarında, taraflarca (sözleşmenin akdedildiği esnada) öngörülemeyen durumların vuk'u bulması halinde, taraflara Hâkimden uyarlama talebinde bulunma veya bu imkanın bulunmadığının anlaşılması halinde sözleşmeden dönme/fesih haklarının tanındığı anlaşılmaktadır. 10. Anılan Kanun hükmü ve Yüksek Yargı Kararları doğrultusunda; söz konusu hakların kullanımı, aşağıda belirtilen koşulların birlikte varlığı şartına bağlanmıştır: a. Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durumun ortaya çıkmış olması, b. Ortaya çıkan olağanüstü durumun, borçlunun kusurundan kaynaklanmaması, c. Taraflar arasındaki edimler arasındaki dengenin, dikkate şayan ölçüde değişmiş olması, d. Sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut bulunan koşulların; borçludan ifanın istenmesinin dürüstlük kurallarına aykırı düşeceği ölçüde borçlu aleyhine değişmesi, e. Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen "olağanüstü durum" ile taraflar arasındaki "edimler arası dengenin bozulması" olgusu arasında uygun illiyet bağının bulunması, f. Taraflar arasında akdedilmiş sözleşme kapsamında veya Kanunda, değişen hal ve şartlar altında uyarlama yapılamayacağına dair kayıt veya hüküm bulunmaması, g. Borçlunun borcunu henüz ifa etmemiş olması veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olması. 11. 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun "Götürü Bedel" başlıklı 480. maddesi, aşağıda belirtildiği şekildedir: "Bedel götürü olarak belirlenmişse yüklenici, eseri o bedelle meydana getirmekle yükümlüdür. Eser, öngörülenden fazla emek ve masrafı gerektirmiş olsa bile yüklenici, belirlenen bedelin artırılmasını isteyemez. Ancak, başlangıçta öngörülemeyen veya öngörülebilip de taraflarca göz önünde tutulmayan durumlar, taraflarca belirlenen götürü bedel ile eserin yapılmasına engel olur veya son derece güçleştirirse yüklenici, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme, bu mümkün olmadığı veya karşı taraftan beklenemediği takdirde sözleşmeden dönme hakkına sahiptir. Dürüstlük kurallarının gerektirdiği durumlarda yüklenici, ancak fesih hakkını kullanabilir. Eser, öngörülenden az emek ve masrafı gerektirmiş olsa bile işsahibi, belirlenen bedelin tamamını ödemekle yükümlüdür." 12. Anılan Kanun hükmü kapsamında da; sözleşmenin ifa koşullarında, taraflarca (sözleşmenin akdedildiği esnada) öngörülemeyen veya öngörülüp de taraflarca göz önünde tutulmayan durumların vuk'u bulması halinde, taraflara Hâkimden uyarlama talebinde bulunma veya bu imkanın bulunmadığının anlaşılması halinde sözleşmeden dönme/fesih haklarının tanındığı anlaşılmaktadır. d) Dava Konusu Uyuşmazlık İle İlgili Değerlendirme : 13. Mahkememiz nezdinde aşırı ifa güçlüğüne dayalı olarak ikame edilen dava kapsamında; taraflar arasında akdedilen "İdarenin ihtiyacı olan ve ... miktarı belirtilen ve teknik özellikleri teknik şartnamede düzenlenen ahşap palet alım işi; ihale dokümanı ile bu sözleşmede belirlenen şartlar dahilinde yüklenici tarafından temini ve idareye teslimi" konulu sözleşme uyarınca ham madde fiyatlarında olağanüstü artış meydana geldiğinden bahisle sözleşmenin öncelikle feshi ve davacının uğradığı tüm zararın tespiti ile davalı teşekkülden ticari faizi ile birlikte tahsiline; mümkün olmaması halinde terditli olarak dava konusu sözleşmenin yeni şartlara uyarlanması ile uyarlama öncesinde davacı şirketin uğradığı zararın tespiti ve ticari faiziyle birlikte davalı teşekkülden tahsiline karar verilmesinin talep edildiği anlaşılmıştır. 14. Tensip zaptını ve davacı vekili tarafından sunulan dava dilekçesini içeren "ön inceleme duruşma davetiyesi"; (6100 Sayılı HMK.'nın 317, 318, 140/5, 141, 147 ve 320. maddeleri uyarınca ihtarat içerir şekilde) davalı teşekküle 08/11/2021 tarihinde usulüne uygun olarak tebliğ edilmiş olup; davalı vekili tarafından yasal cevap süresi içerisinde sunulan cevap dilekçesi kapsamında; TBK.'nın 138. ve 480. maddelerinin yasal şartlarının oluşmadığından bahisle davanın reddine karar verilmesinin talep edildiği anlaşılmıştır. 15. Mahkememizce, dava konusu sözleşmenin ve ihale dokümanının irdelenmesi hususlarında ayrıntılı ve denetime elverişli rapor düzenlenmesi amacıyla dosya bilirkişiye tevdi edilmiş ve anılan hususta detaylı bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır. Neticeten Mahkememizce dosya üzerinde yapılan nihai değerlendirmede; 16. Yukarıda detayları ve koşulları belirtilen "aşırı ifa güçlüğü nedeniyle uyarlama" müessesesinin (bkz. yukarıda par. 10, 11 ve 12), davacı şirket ile davalı teşekkül arasında akdedilen sözleşmeye uygulanıp uygulanamayacağı hususunda Mahkememizce yapılan değerlendirmede; dava konusu "ham madde fiyat artışının", davacı şirketin kusurundan kaynaklanmadığı; taraflar arasındaki edimler arasındaki dengenin, dikkate şayan ölçüde değişmiş bulunduğu; davacı şirket tarafından "olağanüstü durum" olarak nitelendirilen işbu fiyat artışı ile "edimler arası dengenin bozulması" arasında uygun illiyet bağı bulunduğu; davacı şirketin, ifanın aşırı ölçüde güçleşmiş olduğuna dair ihtirazi kayıt şartını, .... Noterliğinin 29/06/2021 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesi kapsamında yerine getirmiş olduğu hususları Mahkememizce kabul edilmiş ise de; dava konusu 05/04/2021 tarihli sözleşmenin yapıldığı sırada güncel bulunan ahşap palet ham madde fiyatlarında (sözleşme akabinde) meydana gelen artışın, "taraflarca öngörülemeyecek ve öngörülmesi de beklenmeyecek olağanüstü bir durum" olarak kabul edilip edilemeyeceği hususunda yapılan değerlendirmede incelenen ... verileri kapsamında, artış oranlarının 2020 yılında yükseldiğinin ve hatta 2020 Aralık ayında (örnek olarak) 531,00 TL birim fiyatın, 2021 Nisan ayında 997,00 TL.'ye yükseldiğinin (%90 oranında artış gösterdiğinin) anlaşıldığı ve bu doğrultuda, ilgili sektörde faaliyet gösteren bir (davacı) şirket tarafından, 05/04/2021 tarihli sözleşme akabinde, "sözleşme konusu malın ham madde fiyat artışının, basiretli bir tacir tarafından öngörülemez veya öngörülmesi beklenemez bir artış" olduğunun kabulünün uygun bulunmadığı kanaatine varılmış; ilgili müessesenin tüm yasal şartlarının bir arada mevcut bulunmadığı anlaşılmakla, davanın (fesih ve tazminat talebi ve/veya uyarlama ve tazminat talebi yönünden) reddine dair aşağıda belirtildiği şekilde hüküm tesis edilmiştir. V) HÜKÜM : (Yukarıda Açıklanan Gerekçelerle) 1) Davanın REDDİNE, 2) Karar ve İlâm Harcı : Harçlar Kanunu uyarınca alınması gerekli 427,60 TL. maktu harçtan, davacı tarafından yatırılmış bulunan 59,30 TL. peşin harcın mahsubu ile bakiye kalan 368,30 TL. harcın; davacı taraftan tahsili ile HAZİNEYE GELİR KAYDINA, 3) Yargılama Gideri ve Gider Avansı : a) Davacı tarafından yatırılmış bulunan yargılama giderlerinin, davacı üzerinde BIRAKILMASINA, b) Davalı tarafından yatırılmış bulunan toplam 50,00 TL yargılama giderinin; davacı taraftan tahsili ile davalıya ÖDENMESİNE, c) Arabuluculuk faaliyeti neticesinde, taraflar arasında anlaşma sağlanamadığı anlaşıldığından; Arabuluculuk Yönetmeliği'nin 26/2. maddesi uyarınca ..... bütçesinden karşılanan 1.560,00 TL arabuluculuk ücretinin, davacı taraftan tahsili ile HAZİNEYE GELİR KAYDINA, d) Taraflarca yatırılan gider avansından bakiye kalan kısmın; kararın kesinleşmesini müteakiben talep edilmesi halinde, HMK.'nın 333. maddesi uyarınca taraflara İADESİNE,

4) Vekâlet Ücreti : Davalı tarafın, kendisini vekil ile temsil ettirdiği anlaşıldığından; Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin 3, 13. maddeleri uyarınca (Mahkememizce reddine karar verilen 1.000,00 TL üzerinden) takdir edilen 1.000,00 TL. vekalet ücretinin, davacı taraftan tahsili ile davalıya ÖDENMESİNE, Dair; davacı vekili ve davalı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren (2) hafta içerisinde; (Mahkememiz'e veya istinaf edenin bulunduğu yer İlk Derece Mahkemesine dilekçe sunmak ya da tutanağa geçirilmek koşuluyla Zabıt Katibine sözlü beyanda bulunmak suretiyle) HMK'nın 345. maddesi uyarınca .....Bölge Adliye Mahkemesine İSTİNAF kanun yolu açık olmak üzere, yapılan açık yargılamada karar verildi. 06/11/2024

Katip ..... Hâkim ..... ¸ ¸

Gerekçeli Karar