İlk Derece Mahkemesi 1988/96 E. 1989/98 K.

Davacı : ........... Tekstil Sanayi ve Ticaret A.Ş. Davalı : Başbakanlık Davanın Özeti : Müvekkili şirketin yurt dışından getirdiği malların ithalinde uygulanan 16.1.1988 günlü 19696 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 14.1.1988 günlü 88/12515 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan ithalat rejimi Kararının 15 inci maddesinin 1 inci fıkrası hükmü ile bu hükme dayanılarak ithal sırasında tahsil edilen Toplu Konut fonu ile ilgili işlemlerin; 1982 Anayasasında vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler hakkında çok sıkı prensiplerin getirildiği, 2985 sayılı Toplu Konut Kanununun 2 inci maddesinde fonun kaynaklarının ayrı ayrı tespit edildiği ve bunlar arasında ithal sırasında ithal konusu maldan toplu konut fonu alınacağına ilişkin bir hüküm bulunmamasına rağmen ithalat Rejimi kararı ile (2) sayılı Listede kayıtlı malların ithalinde, karşılarında gösterilen miktar ya da oranda fon tahsil edilmesi gerektiği hususunda gümrük idarelerine talimat verildiği, bu hüküm uyarınca da ithalat sırasında, ithal edilen mal için ton başına 100 Amerikan Doları karşılığı Türk Lirası tahsil edildiği, Anayasanın amir hükmü uyarınca vergi ve benzeri mali yükümlülüklerin kanunla konulması şart olmasına ve 2985 sayılı Kanunda fonun tahsili gereken kaynakları arasında ithalat sayılmamasına rağmen ithalat Rejimi Kararında bu yolda hüküm getirilmesinin Anayasa ve 2985 sayılı Kanuna aykırı olduğu. Toplu Konut Fonunun 1567 ve 2976 sayılı Kanunlara göre tahsilinin de mümkün olmadığı, 2976 sayılı Kanuna göre tahsil edilen fonun kullanılmasının da ancak bu Kanuna tabi olacağı oysa dava konusu edilen Bakanlar Kurulu Kararıyla 2976 sayılı Kanuna dayanılarak tahsil edildiği öne sürülen fonun kullanımının 2985 sayılı Kanuna tabi olduğu. Toplu Konut Fonunun diğer tüm vergi ve resimler toplamından fazla yekün tuttuğu ve bu ek mali külfetin, ithalatçı, toptancı, perakendeci düzeninde tüketiciye fazlasıyla yansıdığı iddialarıyla iptali istenilmektedir. Davalı Başbakanlık Savunmasının Özeti: Dava dilekçesi ekindeki makbuz tarihi dikkate alınarak davanın süre yönünden incelenmesi, 1982 Anayasasının 167 inci maddesinin 2 inci fıkrası hükmü ile dış ticaret konusunda. Anayasanın 73 üncü maddesine istisna getirildiği, anılan 167 inci maddeye dayanılarak yürürlüğe konulan 2976 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile Kanunun amaç ve kapsamı belirtilerek 2 inci maddede Bakanlar Kuruluna düzenleme yapma yetkisinin verildiği, esasen 1567 sayılı Kanununun 1 inci maddesi ile Bakanlar Kurulunun, Türk Parasının Kıymetinin Korunması zımnında kararlar alma konusunda yetkili kılındığı, bu çerçevede olmak üzere, ithalat Rejimi kararı ile getirilen düzenlemenin Anayasal ve yasal dayanaklarının bulunduğu, ayrıca 2985 sayılı Toplu Konut Kanununun 2 inci maddesinin (C) bendinde, diğer kanun ve kararnamelerle toplu konut fonu için verilmesi öngörülen paraların, Toplu Konut Fonunun kaynakları arasında sayılarak, 2985 sayılı Kanunun dışındaki kanun ve Bakanlar Kurulu Kararlarına istinaden tahsil olunan ek mali yükümlülerin Toplu Konut fonuna aktarılabileceği fon gelirleri arasında yer alabileceğinin tartışmaya yer vermeyecek bir açıklıkla hüküm altına alındığı belirtilerek, davanın reddi savunulmaktadır. Danıştay Tetkik Hakimi : Suna Türkoğlu Danıştay Savcısı M.İlhan Dinç'in Düşüncesi : Dava; 16.1.1988 gün ve 19696 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 14.1.1988 günlü ve 88/12515 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konan 1988 yılı ithalat Rejimi kararının 15. maddesinde yer alan "fon ödenmek suretiyle ithal edilecek mallar listesinde (Ek 2) yer alan malların ithalinde (Yönetmelikte belirtilen başlamış bulunan ithal işlemleri dahil) fiili ithal tarihi esas alınarak listede gösterilen miktar ve nisbetler üzerinden Toplu Konut Fonu Tahsil edilir" yolundaki hüküm ile bu hükme dayanarak ithal sırasında Toplu Konut Fonu tahsilatıyla ilgili işlemin iptali istemiyle açılmıştır. Davada; düzenleyici işlem ile birlikte uygulama işleminin de iptali istendiğinden, 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesi 4. fıkrası uyarınca, düzenleyici işlemin davacıya uygulanması üzerine 60 günlük süre içinde dava açıldığı anlaşılmakla davalı idarenin süre defi yerinde görülmemiştir. Davanın esasına gelince; davacı şirket, 1988 ithalat rejimi kararının yürürlüğü sırasında pirinç ithal etmiş ve fon ödenmek suretiyle ithal edilecek mallar listesinde bulunan işbu malın ithali sırasında anılan kararın 15. maddesine göre belli miktar parayı Toplu Konut Fonuna ödemiştir. Davacı; vergi ve benzeri mali yükümlerin kanunla konması gerektiğini, 2985 sayılı Toplu Konut Kanununda, fonun kaynaklarının belirtildiğini, bunlar arasında ithal işlemlerinin yer almadığını, bu itibarla Kanunla belirlenmeyen işlemlerden fon alınamıyacağını ileri sürerek fon tahsilatına cevaz veren düzenlemenin kanuni ve anayasal dayanağı bulunmadığını, davalı ise mevcut düzenlemenin yasal dayanağı olduğunu ileri sürmüş olup, bu bağlamda anlaşmazlık; fon ödenmek suretiyle ithal edilecek maddeler listesinde yer alan malların ithalinde fon alınması yolundaki düzenlemenin yasal dayanağının mevcut olup olmadığına ilişkin bulunmaktadır. Anayasanın, 73. maddesinde yer alan; vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlerin Kanunla konulacağı, kaldırılacağı veya değiştirileceğine ilişkin genel kuralın, dış ticaretle sınırlı olmak üzere istisnasını teşkil eden 167/2 maddesi "dış ticaretin ülke ekonomisinin yararına olmak Üzere düzenlenmesi amacıyla, ithalat, ihracat ve diğer dış ticaret işlemleri üzerine vergi ve benzeri yükümlülükler dışında ek mali yükümlülükler koymaya ve kaldırmaya. Kanunla Bakanlar Kuruluna yetki verilebilir" hükmünü taşımakta, böylece dış ticaretin ülke ekonomisinde haiz olduğu öneme binaen madde politikasının tesbiti, iç piyasanın düzenlenmesi, fiyat istikrarının sağlanmışı, üreticinin korunması gibi ekonomik önlemlerin alınması bakımından yasal düzenlemeler yapılmasına cevaz vermektedir. Anılan maddeye dayanılarak 15.2.1984 günlü Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe konulan Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında 2976 sayılı Kanunla, Anayasa buyruğuna uygun kimi yasal düzenlemeler yapılmış, anılan Kanunun 3. maddesinde yer alan "ithalat, ihracat veya dış ticaret işlemleri üzerine konulan ek mali yükümlülüklerin nevi, miktarı, takibi, tahsili, iadesi, gerektiğinde bütçeye irat kaydı, bir fonda toplanması ve fonun kullanım esasları Bakanlar Kurulu kararında gösterilir" yolundaki hükümle, ithalat üzerine ek mali yüküm koyma ve bunları herhangi bir fonda toplama konusunda Bakanlar Kuruluna net ve açık bir yetki verilmiştir. Öte yandan; 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu ile kurulan ve kullanımı bu Kanun hükümlerine tabi olan Toplu Konut Fonunun kaynakları, anılan kanunun 2. maddesinde gösterilmiş olup C bendinde bu kaynaklardan birinin "diğer kanun ve kararnamelerle Toplu Konut Fonu için verilmesi öngörülen paralar" olduğu belirtilmiştir. Bu yasal imkan ve düzenlemelerden anlaşılacağı üzere 2985 sayılı Yasa dışında kalan Kanun ve bu kanunların verdiği yetkiye istinaden çıkarılan Bakanlar Kurulu Kararlarına dayanılarak tahsil olunan ek mali yükümlerin Toplu Konut Fonunun kaynaklarından birini oluşturduğunda kuşkuya yer olmamak gerekir. Durum böyle olunca iptali istenen maddede yer alan ve Toplu Konut Fonuna, ithalatta belli miktarda ödeme yapılmasını öngören düzenlemenin yasal dayanağının bulunmadığını söylemek mümkün olmadığı gibi, 2985 sayılı Kanunda belirtilmeyen işlemlerden (ithalat)- fon alınamıyacağı yolundaki iddiaya da 2985 sayılı Yasanın 2/c maddesinin sarahati karşısında itibar etmek mümkün değildir. Davacının; Anayasa ve Kanunla tayin ve tespit edilmiş ve 2976 sayılı Kanuna göre tahsil edilecek fonun, 2985 sayılı Yasa'nın belirlediği amaç için kullanılamıyacağı yolundaki savma gelince; ithalat işlemleri üzerine, dış ticaretin ülke ekonomisinin yararına düzenlenmesini sağlamak amacıyla konulacak ek mali yükümlerin, yine aynı amacı sağlamak üzere tesis edilecek bir fonda toplanması veya fonlar arasında aktarma yapılması konusunda mevzuatta kısıtlayıcı bir hüküm yer almadığı cihetle bu savın isabetli olduğu da söylenemez. Kaldı ki Toplu Konut Fonunun sosyal amacı dışında, makro düzeyde amacı; öteki fonlarda olduğu gibi iç ve dış olumsuz ekonomik koşulları ekonomimiz yararına düzeltmek ve yönlendirmektir. Bu açıdan bakılınca dış ticaretin ülke yararına düzenlenmesi için tesbit ve ilan olunan ithalat Rejimi kararı ve bu kararın dava konusu 15. maddesi ile, bu karar eki listede yer alan mallardan belli oran veya miktarlarda fon alınmasına ilişkin düzenlemede mevcut ve mer'i mevzuata aykırılıktan bahsedilemez. Yukarıda açıklanan nedenlerle, 1988 ithalat Rejimi Kararının 15. maddesinde yer alan düzenlemede ve bu düzenlemeye göre davacının ithal ettiği mallardan Toplu Konut Fonuna tahsilat yapılmasına ilişkin işlemde mevzuata aykırı bir yön bulunmadığından dayanaktan yoksun kalan davanın reddi gerektiği düşünülmüştür. TÜRK MİLLETİ ADINA Hüküm veren Danıştay idari Dava Daireleri Genel Kurulunca gereği görüşüldü: Dava 16.1.1988 günlü 19696 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 14.1.1988 günlü 88/12515 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan ithalat rejimi Kararının 15 inci maddesinin 1 inci fıkrası hükmü ile, bu hükme dayanılarak, ithal sırasında Toplu Konut Fonu tahsili ile ilgili işlemlerin iptali istemiyle açılmıştır. Dava, 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanununun 7 inci maddesinin 4 üncü fıkrası hükmüne göre süresinde açılmıştır. İthalat Rejimi Kararının 15 inci maddesinin, iptali istenilen 1 inci fıkrası "Fon ödenmek suretiyle ithal edilecek maddeler listesinde (Ek: 2) yer alan malların ithalatında (yönetmelikte belirlenen başlamış bulunan ithal işlemleri dahil) fiili ithal tarihi esas alınarak listede gösterilen miktar ve nisbetler üzerinden Toplu Konut Fonu tahsil edilir" hükmünü taşımaktadır. ithal Rejimi Kararı, Yüksek Planlama Kurulunun 14.1.1988 günlü ve 3 sayılı Raporu üzerine, 3274 sayılı Kanunun 2 ve 32 inci, 1567 sayılı Kanunun değişik 1 inci, 1615 sayılı Kanunun 19 ve 20 inci, 474 sayılı Kanunun değişik 2 inci maddeleri ve 2976 sayılı Kanun hükümlerine göre çıkarılmıştır. 1982 Anayasasının "Piyasaların denetimi ve dış ticaretin düzenlenmesi" kenar başlıklı 167 inci maddesinin 2 inci fıkrası "Dış Ticaretin ülke ekonomisinin yararına olmak üzere düzenlenmesi amacıyla ithalat, ihracat ve diğer dış ticaret işlemleri üzerine vergi ve benzeri yükümlülükler dışında ek mali yükümlülükler koymaya ve bunları kaldırmaya kanunla Bakanlar Kuruluna yetki verilebilir" hükmünü taşımaktadır. Kanunkoyucu, bu hükme dayanarak, 2.2.1984 günlü 2976 sayılı Kanunla Bakanlar Kuruluna ithalat, ihracat ve diğer dış ticaret işlemleri üzerine, vergi ve benzeri yükümlülükler dışında "ek mali yükümlülükler" konulması ve kaldırılması; "ek mali yükümlülükler" in bütçenin dışında oluşturulacak bir fonda toplanılması ve bu fonun kullanılması esaslarının düzenlenmesi yetkisini vermiştir. Anayasa Mahkemesi, 11.1.1985 günlü E:1984/6, K:1985/l sayılı kararıyla, 2976 sayılı Kanunun "Ek mali yükümlülükler" başlığını taşıyan 3 üncü maddesinin Anayasa'ya aykırı olmadığını belirlemiştir. Anayasa Mahkemesi kararında da açıklandığı üzere, Yasama organı, Anayasa'nın 167 inci maddesinin 2 inci fıkrasının vermiş olduğu yetkiye dayanarak "dış ticaretin düzenlenmesi" ni yürütme organına bırakmış ve Bakanlar Kurulu Anayasa'ya uygun olmak koşuluyla bu konunun çerçevesini, genel esaslarını, temel yönlerini ve ayrıntılarını düzenleme yetkisine sahip kılınmıştır. Konu bu anayasal bakış açısı ile irdelendiğinde, Bakanlar Kurulunun, Fon Ödenmek Suretiyle ithal Edilecek Maddeler Listesi düzenlenerek, bu listede yer alan malların ithalatında, fiili ithal tarihini esas alarak, listede gösterilen miktar ve nisbetler üzerinden fon tahsiline karar vermesinde mevzuata aykırı bir yön bulunmamaktadır. Esasın davacı taraf da, ithalattan bir fon alınamayacağı iddiasından ziyade; ithalattan 2985 sayılı Kanunla kurulan Toplu Konut Fonu için tahsilat" yapılamayacağı zira, 2985 sayılı Kanunun Fonun kaynakları ile ilgili 2 inci maddesinde ithalat işlemlerinin sayılmadığı ve bu durumda da 2976 sayılı Kanuna dayanılarak çıkarılan bir Bakanlar Kurulu Kararı ile Toplu Konut Fonu için fon kesintisi öngörülmesinin dayanağının bulunmadığı iddiasıyla bu davayı açmaktadır. 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu ile kurulan Toplu Konut Fonunun kaynaklan. Kanunun 2 inci maddesinde gösterilmiş olup, bunlar arasında (c) bendinde, "Diğer kanun ve kararnamelerle Toplu Konut Fonu için verilmesi öngörülen paralar" da belirtilmiştir. 2985 sayılı Kanunun 2 inci maddesinin(c) bendi hükmü karşısında, 2985 sayılı Kanun dışında kalan Kanun ve bu kanunların verdiği yetkiye dayanılarak çıkarılan Bakanlar Kurulu Kararlarına göre tahsil olunan "ek mali yükümlülükler"in Toplu Konut Fonunun kaynaklarından birini oluşturduğunda kuşku yoktur. Durum böyle olunca, iptali istenen maddede yer alan ve Toplu Konut Fonuna, ithalatta belli miktarda ödeme yapılmasını öngören düzenlemenin yasal dayanağının bulunmadığını söylemek mümkün olmadığı gibi, 2985 sayılı Kanunda belirtilmeyen işlemlerden fon alınamayacağı yolundaki iddiaya da 2985 sayılı Kanunun 2 inci maddesinin (c) bendi hükmünün açıklığı karşısında itibar etmek mümkün değildir. Bunun dışında davacı tarafın, ithalat sırasında Toplu Konut Fonu tahsiliyle ilgili uygulama işlemine yönelik olarak ve uygulama işleminin kararnameye aykırı olduğu konusunda herhangi bir iddiası da bulunmamakta; Kararname nedeniyle ve kararnamenin yasal dayanağının bulunmadığı iddiasıyla uygulama işleminin de iptalini istemektedir. Açıklanan nedenlerle, 14.1.1988 günlü 88/12515 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan ithalat rejimi Kararının 15 inci maddesinin 1 inci fıkrası hükmü ile bu hüküm uyarınca, ithal sırasında Toplu Konut Fonu tahsiline ilişkin uygulama işleminde yasal düzenlemelere aykırı bir yön bulunmadığından davanın reddine ve yargılama giderlerinin davacı üzerine bırakılmasına 23.6.1989 günü oyçokluğuyla karar verildi. KARŞI OY Anayasanın 167 inci maddesinin 2 inci fıkrası, dış ticaretin ülke ekonomisinin yararına olmak üzere düzenlenmesi amacıyla, ithalat, ihracat ve diğer dış ticaret işlemleri üzerine vergi ve benzeri yükümlülükler dışında ek mali yükümlülükler koyma ve kaldırma konusunda kanunla Bakanlar Kuruluna yetki verilebileceğini hüküm altına almıştır. Bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2976 sayılı Kanun da, Anayasada gösterilen amaçla ve bu Kanun hükümlerine göre yürütülmek üzere, ek mali yükümlülükler konusunda Bakanlar Kuruluna yetki vermiştir. Dış ticaretin düzenlenmesinde ek mali yükümlülüklerin işlevi. Anayasa ve Kanunda belirtildiği üzere, "Dış ticaretin ülke ekonomisinin yararına düzenlenmesini sağlamak" Ur. Oysa dava konusu edilen ithalat Rejimi Kararının 15 inci maddesi ile kesilmesi öngörülen ek mali yükümlülük, bu Bakanlar Kurulu Kararının dayanağı olan 2976 sayılı Kanun ve Anayasa ile amaçlanan "dış ticaretin ülke ekonomisinin yararına düzenlenmesi" için oluşturulan bir fona değil, amacı 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu ile belirlenen Toplu Konut Fonu için getirilmiştir. Ayrıca 2985 sayılı Kanunun 2 inci maddesinin (c) bendi hükmünü de yine Toplu Konut Kanunu ve bu Kanun ile kurulan Toplu Konut Fonunun amaçları ile birlikte düşünmek gereklidir. Açıklanan nedenlerle davanın kabulü ve ithalat Rejimi Kararının 15 inci maddesinin 1 inci fıkrası hükmü ile bu hüküm uyarınca tesis edilen "Toplu Konut Fonu" tahsilatı ile ilgili işlemin iptali oyuyla karara karşıyız.