İlk Derece Mahkemesi 1987/42 E. 1989/22 K.

Davacı : .............. Davalılar : l- Başbakanlık 2- Kültür ve Turizm Bakanlığı 3- ........... Valiliği Davanın Özeti : Turizm Merkezleri oluşturulmasına dair Bakanlar Kurulunun 18.3.1987 günlü 87/11608 sayılı Kararına ekli listenin, 18 inci sırasında yer alan ........... Kaplıcası Turizm Merkezi" ne ilişkin kısmı ile bu karara dayanılarak hazırlanan ye ........... Valiliğince 3194 sayılı imar Kanunun 8/b maddesi uyarınca onaylanarak yürürlüğe konulan " ........... Kaplıcası Turizm Merkezi imar Uygulama Planı" ve buna ilişkin işlemlerin, önce turizm merkezinin tespit edildiği ve daha sonra 3194 sayılı Kanunun 8/b maddesi ile imar Planı Yapılması ve Değişikliklerine Ait Esaslara Dair Yönetmeliğin 14 üncü maddesine göre uygulama imar planının hazırlandığı, çok geniş bir alanın Turizm Merkezi sınırları içine alındığı, arazinin yapısı ve bölgenin meteorolojik özelliklerinin dikkate alınmadığı arazinin bina ve tesis yapımına elverişli olmadığı, ........... Valiliğinin planı onaylama konusunda yetkisinin bulunmadığı, plan ile turizm merkezi sınırlarının dışına çıkıldığı ve hazırlayıcı işlemlerle sakatlıkların bulunduğu Bakanlar Kurulu Kararı ile planın sebep ve konu yönünden birbirini bütünlemediği, Kararnamede Kaplıca Turizmi amaç alındığı halde planda kaynak merkezine yer verildiği ve özel idarenin de ortak olduğu ticari amaçlı bir şirkete otel yapımı için arazi sağlandığı iddialarıyla iptalleri istenilmektedir. Davalı Başbakanlığın Savunmasının Özeti : Kararname yönünden davanın süresinde açılmadığı, davacının turizm merkezi içine alınan arazilerde hissedar olduğuna ilişkin iddiasıyla ilgili olarak resmi belge ibraz etmediği, iptali istenilen imar uygulama planının ........... Valiliğinin 19.10.1987 günlü 2645 sayılı onayı ile yürürlükten kaldırıldığı ve bu yönüyle davanın konusunun kalmadığı, turizm merkezi tespiti ile ilgili Kararnamenin, 2634 sayılı Kanuna ve Yönetmeliği uygun olarak, gerekli incelemeler yapıldıktan sonra hazırlandığı, turizm merkezinin sınırlarının çok geniş tutulduğu yolundaki iddianın herhangi bir dayanağının bulunmadığı, bu konuda düzenleme yapma yetkisinin idarenin sorumluluğunda olduğu belirtilerek, davanın reddi savunulmaktadır. Davalı Kültür ve Turizm Bakanlığının Savunmasının Özeti : Kararname yönünden Başbakanlık savunması benimsenmekte ve imar uygulama planının ............ Valiliğince yürürlükten kaldırıldığı belirtilerek davanın reddi savunulmaktadır. Davalı ........... Valiliğinin Savunmasının Özeti : Usul açısından davacının taraf ehliyetinin bulunmadığı, esas yönünden ise, turizm merkezi olarak tespit edilen bölgenin ekonomik ve sosyal bakımdan geri kalmış bir yöre olduğu, yayla niteliği taşıyan bölgede kamu kuruluşları tarafından turizm amaçlı çalışmalar yapıldığı, davacının tüm iddialarının karışık, soyut ve dayanaksız olduğu imar uygulama planının T.C. Turizm Bankası A.Ş. ne yaptırıldığı ve sehven 2634 sayılı Kanuna göre değil, 3194 sayılı Kanuna göre onaylandığı fakat Kültür ve Turizm Bakanlığının 23.9.1987 günlü yazıları üzerine 19.10.1987 günlü 2645 sayılı onayla yürürlükten kaldırıldığı belirtilerek davanın reddi savunulmaktadır. Danıştay Tetkik Hakimi : Suna Türkoğlu Danıştay Savcısı M.İlhan Dinç'in Düşüncesi : Dava, Turizm merkezleri oluşturulmasına dair Bakanlar Kurulunun 18.3.1987 günlü 87/11608 sayılı kararının; bu karara ekli listenin 18 inci sırasında yer alan " ........... Kaplıcası Turizm Merkezi"ne ilişkin kısmı ile, bu karara dayanılarak hazırlanan ve ........... Valiliğince 3194 sayılı imar Kanununun 8/b maddesine göre onaylanarak yürürlüğe konulan ............... Kaplıcası Turizm Merkezi imar Uygulama Planı" ve buna ilişkin işlemlerin iptali istemiyle açılmıştır. Davada; düzenleyici işlem ile buna dayanılarak tesis olunan uygulama işleminin iptali istendiğinden ve 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanununun 7/4 maddesine göre dava, yasal süre içinde açıldığından, davalıların süre defi yerinde olmadığı gibi, davacının turizm merkezi ilan olunan yerde taşınmazının bulunması ve yöre halkından olması nedenleriyle iptali istenen işlemlerden dolayı menfaatinin ihlali söz konusu olduğundan ehliyet defi varit değildir. Esasın incelenmesine gelince; 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununun 1 inci maddesi, Kanunun amacını; turizm sektörünü düzenleyecek, geliştirecek, dinamik bir yapı ve işleyişe kavuşturacak tertip ve tedbirlerin alınması olarak açıklamış, öteki maddelerde de, bu amaca uygun olarak, turizm bölgeleri, alanları ve merkezlerinin belirlenmesi, turizm yatırımlarının teşviki, düzenlenmesi, denetlenmesi gibi hususların yönetmelikte belirlenmesi öngörülmüştür. Konuya ilişkin olarak çıkarılan ve 27.7.1983 günlü Resmi Gazetede yayınlanan "Turizm Bölgeleri, Alanları ve Turizm Merkezlerinin Belirlenmesi için Çalışma Grupları Oluşturulması, Görev ve Yetkileri ile Çalışma Şekline ilişkin Yönetmelik" ve Turizm Merkezlerinin nasıl belirleneceği ve yöntemine ilişkin hükümlere yer verilmiştir. Dava konusu Bakanlar Kurulu Kararının; bu karara ekli listenin 18 inci sırasında yer alan " ........... Kaplıcasının" Turizm Merkezi olarak teshilinin; 2634 sayılı Kanun ve buna ilişkin olarak çıkarılan "Turizm Bölgeleri, Alanları, Turizm Merkezlerinin Belirlenmesi için Çalışma Grupları Oluşturulması, Görev ve Yetkileri ile Çalışma Şekline ilişkin Yönetmelik"e göre yapıldığı ihtilafsız olup, anlaşmazlık, bu düzenlemenin; anılan yerin Turizm Merkezi olarak teshilinde gerekli incelemenin tam olarak yapılmaması, kamu yararının gözetilmemesi nedenleriyle hukuka aykırı olduğu iddiasından kaynaklanmaktadır. Dava dosyasının incelenmesinden; ........... Kaplıcası olarak bilinen yerde, debisi az olan, yöresel kaplıca turizmine hizmet veren ve mahalli imkanlarla işletilen kaplıca suyunun debisinin, yapılan çalışmalar sonunda artması sonucu, bu yörenin, doğal ve tabii güzellikleri de nazara alınarak, ulusal turizme hizmet verecek biçimde Turizm Merkezi olarak tesbitinde yarar görülmesi üzerine " ........... Kaplıcası Turizm Merkezi" o| |arak ilan olunduğu anlaşılmaktadır. Bir yerin turizm merkezi olmak üzere; sınırlarının tayini, kapsayacağı alanın büyüklüğü, turizm merkezi olabilme yönünden, çevre iklim ve tabiat koşullarına uygunluğu, bu konudaki yönetmelik hükümlerine uygun biçimde belirlenmiş ise, böyle bir yerin turizm merkezi olarak tesbitinde mevzuata ye kamu yararına aykırılıktan söz edilemez. Olayda, yukarıda açıklandığı üzere, 2634 sayılı Yasanın 1 inci maddesinin amacına uygun biçimde ve bu yasaya ilişkin yönetmelik hükümleri göz önüne alınarak ................ Kaplıcası ve yöresinin " ........... Kaplıcası Turizm Merkezi" olarak tesbitinde mevzuata ve kamu yararına aykırı bir yön görülmediğinden davanın; bu konudaki düzenleyici işlemin iptaline yönelik kısmında isabet bulunmamaktadır. Düzenleyici işlemle beraber, dava konusu edilen ve ........... Valiliğince 3194 sayılı Kanunun 8/b maddesine göre onaylanarak yürürlüğe konulan " .........., Kaplıcası Turizm Merkezi imar uygulama planı" ve buna ilişkin işlemin iptali istemine gelince; anılan imar uygulama planı; Turizm Merkezi olarak ilan olunan yere ilişkin olduğundan 2634 sayılı Kanunun 7 inci maddesine göre Kültür ve Turizm Bakanlığının onayına tabidir. Bu bakımdan anılan planın valilikçe onayı mevzuata aykırı bulunmaktadır. Bu nedenledir ki, mezkür planın yürürlükten kaldırılması ........... Valiliğince 19.10.1987 günlü onayla uygun görülmüş ve plan yürürlükten kaldırılmış olup, davanın bu kısmında anlaşmazlık, yürürlükten kaldırılan bu işlemin iptalinin gerekip gerekmeyeceğine ilişkindir. Anılan onayın incelenmesinden idari bir işlem olduğunda kuşku bulunmayan ve 9.6.1987 tarihinde Valilikçe onaylanan imar uygulama planı 19.10.1987 günlü onayla yürürlükten kaldırılmış olup, ortada idari bir işlemin kaldırılması söz konusudur, idari işlemin kaldırılması; tesis tarihinden, kaldırılma tarihine kadar doğurduğu hukuki sonuçlara etki yapmayacağından, şayet işlemde mevzuata aykırı bir yön var ise, bu süre içindeki hayatiyetine de son vermek gerekir, zira idari işlemin geri alınması; o işlemi tesis tarihinden itibaren hukuk aleminden ortadan kaldırdığı halde, işlemin yürürlükten kaldırılması, kaldırma tarihinden itibaren o işleme son verir, Kaldırma tarihinden geriye doğru, tesis tarihine kadar ki süre içinde hayatiyetini korur. Bu itibarla, bu süre içinde, tesisini icra etmiş olsun obuasın mevzuata aykırı ise, iptali hukuki bir zorunluluktur. Olayda, valilikçe onanan imar planı; 2634 sayılı Yasanın 7 inci maddesine aykırı olduğundan, tesis tarihinden, yürürlükten kaldırılma tarihine kadar ki dönemdeki yürürlüğüne son vermek üzere anılan imar uygulama planının iptali gerekmektedir. Açıklanan nedenlerle, dava konusu düzenleyici işleme karşı açılan davanın reddine, buna dayalı uygulama işleminin ise iptaline karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmüştür. TÜRK MİLLETİ ADINA Hüküm veren Danıştay idari Dava Daireleri Genel Kurulunca gereği görüşüldü. . Dava, Turizm Merkezleri oluşturulmasına dair Bakanlar Kurulunun 18.3.1987 günlü 87/11608 sayılı Kararının; bu karara ekli listenin 18 inci sırasında yer alan " .............. Kaplıcası Turizm Merkezi" ne ilişkin kısmı ile, bu karara dayanılarak hazırlanan ve ........... Valiliğince, 3194 sayılı imar Kanununun 8/b maddesine göre onaylanarak yürürlüğe konulan " ........... Kaplıcası Turizm Merkezi imar Uygulama Planı" ve buna ilişkin işlemlerin iptali istemiyle açılmıştır. Bakanlar Kurulunun düzenleyici işlemi ile birlikte bu kararla turizm merkezi olarak belirlenen yerin turizm amaçlı imar uygulama planı da dava konusu edildiğinden; 2577 sayılı Kanunun 7 inci maddesinin 4 üncü bendine göre düzenleyici işlemin genel nitelikteki uygulama işlemi üzerine açılan davada süre aşımı bulunmamaktadır. Davacının, turizm merkezi olarak belirlenen yerde taşınmazının bulunması nedeniyle de, taraf ehliyetinin olmadığı yolundaki savunmalar yerinde görülmemiştir. 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununun 1 inci maddesi, Kanunun amacını, turizm sektörünü düzenleyecek, geliştirecek, dinamik bir yapı ve işleyişe kavuşturacak tertip ve tedbirlerin alınmasını sağlamak biçiminde açıklamış ve 4 üncü maddesinde turizm bölgeleri, turizm alanları ve turizm merkezlerinin tespitinde, Ülkenin doğal, tarihi, arkeolojik ve sosyo-kültürel turizm değerleri, kış, av ve su sporları ve sağlık turizmi ile mevcut diğer turizm potansiyelinin dikkate alınacağı hükme bağlanmıştır. Konuya ilişkin olarak çıkarılan ve 27.7.1987 günlü 18117 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 24.5.1983 günlü 83/6733 sayılı Bakanlar Kurulu Karan ile yürürlüğe konulan "Turizm Bölgeleri, Turizm Alanları ve Turizm Merkezlerinin Belirlenmesi için Çalışma Gruplarının Oluşturulması, Görev ve Yetkileri ile Çalışma Şekline ilişkin Yönetmelik"te, turizm bölgeleri, turizm alanları ve turizm merkezlerinin tespit ve ilan edilmesine ilişkin hükümlere yer verilmiş ve bunların belirlenmesinde görev alacak çalışma gruplarının oluşumu, görev ve yetkileri ile çalışma şekline ait esaslar belirlenmiştir. 2634 sayılı Kanun ve Yönetmeliğe göre, turizm merkezleri, turizm bölgelerinin içinde veya dışında olabilir. Yeri, mevkii ve sınırları Kültür ve Turizm Bakanlığının önerisi üzerine Bakanlar Kurulunca belirlenir ve bu belirlemede, Turizm yönünden önem taşıma" hususu asıldır. Turizm yönünden önem taşıdığı için turizm merkezi olarak belirlenen bir yerin sınırlarının ve genişliğinin ne olacağı konusunda yasal düzenlemelerde herhangi bir kısıtlama bulunmamakta, yalnızca, ülkenin doğal tarihi, arkeolojik ve sosyo-kültürel turizm değerleri ile kış, av ve su sporları ve sağlık turizmi ile mevcut diğer turizm potansiyelinin dikkate alınması gerektiği belirtilmektedir. Dava dosyasının incelenmesinden; ........... Kaplıcası olarak bilinen yerde, debisi az olan, yöresel kaplıca turizmine hizmet veren ve yerel olanaklarla işletilen kaplıca suyunun debisinin, yapılan çalışmalar sonunda artması sonucu, bu yörenin doğal güzellikleri de dikkate alınarak ulusal turizme hizmet verecek biçimde turizm merkezi olarak tespitinde yarar görülmesi üzerine, Bakanlık içi ve Bakanlıklar arası komisyonlarda incelenerek, Bakanlar Kurulu Kararı ile " ........... Kaplıcası Turizm Merkezi" olarak ilan edildiği anlaşılmaktadır. Bu tespitin 2634 sayılı Kanunun amacına ve Yönetmelik ile belirlenen usul ve esaslara uygun olduğu ve böyle bir yerin turizm merkezi olarak belirlenmesinde kamu yararı bulunduğu sonucuna varıldığından ve ayrıca, turizm merkezi kararı alınmadan önce Bakanlıklar arası komisyona ........... Kaplıcası Turizm Merkezinin konumu ve sınırlarını gösteren harita ile özelliklerini belirten raporun sunulduğu ve incelemenin bu çerçevede yapıldığı anlaşıldığından; davada kararnameye yönelik olarak öne sürülen iptal istemi yerinde görülmemiştir. Düzenleyici işlemle birlikte dava konusu edilen ve ........... Valiliğince 3194 sayılı imar Kanununun 8 inci maddesinin (b) bendine göre onaylanarak yürürlüğe konulan " ........... Kaplıcası Turizm Merkezi imar Uygulama Planı" ve buna ilişkin işlemlerin iptali istemine gelince: 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununun, planlarla ilgili 7 inci maddesinde, turizm bölgelerinde ve turizm merkezlerinde, Kültür ve Turizm Bakanlığınca yapılan ya da yaptırılan ve imar ve Iskan Bakanlığına sunulan planların, altı ay içinde onaylanacağı ve imar Iskan Bakanlığınca onaylı nazım imar planlarına uygun olarak hazırlanacak turizm amaçlı imar uygulama planlarını tadil etme ve onaylama yetkisinin Kültür ve Turizm Bakanlığında olduğu hüküm altına alınmıştır. Dava konusu edilen " ........... Kaplıcası Turizm Merkezi imar Uygulama Planı" ise 2634 sayılı Kanuna göre değil, 3194 sayılı Kanuna göre ve ............. Valiliğince onaylanarak yürürlüğe konulmuştur. Bu haliyle Valilik işlemi ile yürürlüğe konulan turizm amaçlı imar uygulama planının mevzuata uygun olmadığı açıktır. Ancak plan konusunda yetkili makam durumundaki Kültür ve Turizm Bakanlığının 23.9.1987 günlü 1287-2065-50053 sayılı yazıları üzerine, planın ........... Valiliğinin 19.10.1987 günlü 2645 sayılı işlemi ile yürürlükten kaldırıldığı anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle, davanın Kararnameye yönelik bölümünün reddine, ".......... Kaplıcası Turizm Merkezi imar Uygulama Planı" ise, Bakanlıkça onaylanmadığı için yürürlükten kaldırıldığından davanın bu kısmı hakkında ayrıca karar verilmesine yer olmadığına, aşağıda dökümü gösterilen 24.150.- lira yargılama giderinden 12.075.- liranın davalı ........... Valiliğinden alınarak davacıya verilmesine, kullanılmayan 7.900.-lira posta ücretinin istek halinde davacıya iadesine ve diğer yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına 17.3.1989 günü oyçokluğuyla karar verildi. KARŞI OY Turizm merkezi ibaresi, turizm bölgeleri içinde veya dışında, yeri, mevkii ve sınırları Kültür ve Turizm Bakanlığının önerisi ve Bakanlar Kurulu Kararı ile tespit ve ilan edilen, turizm yönünden önem taşıyan yerleri veya bölümlerini ifade etmektedir. 2634 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi uyarınca, Ülkenin doğal, tarihi, arkeolojik ve sosyo-kültürel turizm değerleri ile mevcut diğer turizm potansiyeli dikkate alınarak öngörülen turizm merkezlerinin, mevkii ve sınırlarını belirlemek amacıyla konunun, Bakanlık içi ve Bakanlıklar arası komisyonlarda incelenmesi ve bu komisyonlarda belirlenen görüşlerle birlikte mevkii ve sınırları halihazır haritalar üzerinde işaretlenen ve özellikleri bir raporla açıklanan turizm bölgeleri turizm alanları ve turizm merkezlerinin, onay alınmak üzere, Kültür ve Turizm Bakanlığınca Bakanlar Kuruluna sunulması gerekmektedir. Dava dosyasının incelenmesinden, hem Bakanlık içi hem de Bakanlıklararası komisyonlarda gerekli incelemelerin yapılmadığı ve 18.3.1987 günlü 87/11608 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla turizm merkezi olarak tespit ve ilan edilen .................. Kaplıcasının 1/5000 ölçekli hali hazır haritasının, bu tespitten sonra ve 18.1.1988 tarihinde ........... Valiliğince onaylandığı anlaşılmaktadır. Düzenleyici işlemin gerekli ve yeterli incelemeye dayanmadığı, düzenleyici işleme esas olması gereken planlama çalışmalarının daha sonra ele alındığı ve fakat bu arada dayanaksız bir takım uygulama işlemlerine geçildiği görüldüğünden ve bu durumun 2634 sayılı Kanuna uygun olmadığı sonucuna varıldığından dayanın kabulü ve Kararname ile buna dayalı işlemlerin iptali oyuyla karara karşıyız.