Bölge Adliye Mahkemesi 2025/172 E. 2025/172 K.

T.C. ANKARA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ BAM 31. HUKUK DAİRESİ Esas-Karar No: 2025/172 - 2025/1065 T.C. ANKARA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 31. HUKUK DAİRESİ (İnceleme Aşamasında / Duruşmasız) (HMK. 353/1-a.4,6 Maddesi Uyarınca Kararın Kaldırılarak Mahkemesine Gönderilmesi)

ESAS NO : 2025/172 KARAR NO : 2025/1065

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A İ S T İ N A F K A R A R I

İNCELENEN KARARIN MAHKEMESİ : ANKARA 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ TARİHİ : 06/11/2024 NUMARASI : 2021/618 Esas - 2024/638 Karar

DAVANIN KONUSU : Eser Sözleşmesinin Uyarlanması Talebi KARAR TARİHİ : 11/12/2025 KARAR YAZIM TARİHİ : 16/12/2025

Davacı vekili tarafından davalı aleyhine açılan eser sözleşmesinin uyarlanması talebi istemine ilişkin davada mahkemece davanın reddine dair verilen karara karşı süresi içinde davacı vekilince istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine yapılan inceleme neticesinde; İDDİA : Davacı vekili; taraflar arasında 05/04/2021 tarihinde Ahşap Palet Mal Alımına dair sözleşme yapıldığını, sözleşme yapılmadan önce davacı tarafından OGM'nin resmi sitesi üzerinden hammadde ortalama fiyat değişimlerinin incelendiğini, davacının OGM'nin fiyat ortalamasını temel alarak ve bu yıla kadar ortalama artış oranlarını temel alarak değerlendirmeler yaptığını, bu değerlendirmeler sonucunda basiretli bir tacir olarak belirlediği bedeli Ahşap Taşıma Paleti Alım ihalesine teklif verdiği; 05/04/2021 tarihinde davalı tarafından yapılan ihalenin konusunun Ahşap Taşıma Paleti Alımı olduğunu, ahşap paletlerin yüklenici tarafından temini ve davalıya teslimine ilişkin olduğunu, ihalenin yapıldığı tarihin hemen sonrasında, çok kısa süre içerisinde öngörülemez hammadde fiyat artışı olduğunu, Mart 2021 - Mayıs 2021 tarihleri arasında hammadde artışının %73 olarak resmi kayıtlara geçtiği, ancak gerçek piyasa ortamında bu artışların %103'ün üzerinde görüldüğü; davacı tarafından basiretli bir tacir olarak teklif hazırlanmış olsa da önceki 10 yıl verilerinde hiçbir zaman bu oranda artışın söz konusu olmadığını, ortalama artış oranının 10 yıldır ilk defa bu oranda gerçekleştiğini, söz konusu artışın, dava konusu sözleşmenin imzalanmasından çok kısa bir süre sonra bu oranda olmasının davacının kusurundan kaynaklanmayan öngörülemez bir durum olduğunu, mevcut artışın, değişen şartların davacı tarafından önceden öngörülmesi mümkün olmayan, davacının kusurunun bulunmadığı şeklinde olduğunu, edimler arası dengenin açık şekilde davacının aleyhine olduğunu ileri sürerek, davacının yasal düzenlemeler gereğince tüm zararlara ilişkin talep haklarını ve tazminat talep haklarını saklı tutmak koşuluyla ihtirazi kayıt koyarak işbu sözleşmeye konu imalatları yapmaya başladığı ve ilk teslimi bu koşullarda gerçekleştirdiğini, sözleşmenin öncelikli feshi ve davacının uğradığı tüm zararın tespiti ve davalıdan ticari faizi ile birlikte tahsiline; mümkün olmaması halinde terditli olarak dava konusu sözleşmenin yeni şartlara uyarlanması ile uyarlama öncesinde davacının uğradığı zararın tespiti ve ticari faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesinin talep ve dava edilmiştir. SAVUNMA : Davalı vekili; davalının 2333 Sayılı KHK. hükümlerine tâbi İktisadi Devlet Teşekkülü olduğu; Genel Müdürlükleri tarafından 05/04/2021 tarihinde yapılan ihale kapsamında 76.230 Adet Ahşap Palet Alım İşi KDV Hariç 4.101.174,00 TL bedelle davacı ... İmalat San.ve Tic. A.Ş. firması üzerinde kaldığı; davacı ile 26/04/2021 tarihinde sözleşme imzalandığını, sözleşmenin imzalanmasını müteakiben davacı tarafından sunulan 14/06/2021 tarihli dilekçe kapsamında, sözleşme imzalandıktan sonra ham madde fiyatlarında öngörülemeyen bir artış olduğu gerekçesiyle ihale birim fiyatlarının yeniden gözden geçirişmesinin talep edildiğini, davalı idare tarafından yapılan değerlendirme neticesinde gönderilen 18/06/2021 tarih ve 2021.46.169751 sayılı yazı kapsamında sözleşme esaslarında taahhüdünü yerine getirmesi gerektiğinin bildirildiğini, davacı firma tarafından Alanya 1.Noterliğinin 29/06/2021 tarih ve 24614 yevmiye numaralı ihtarnamesi kapsamında Borçlar Kanunu'nun 138. maddesi ve 480. maddesi gereğince ihale birim fiyatlarının tekrar gözden geçirilmesinin, mümkün olmadığı takdirde sözleşmeden dönülmesinin veya feshedilmesinin talep edildiği; davacı firma tarafından sunulan talebin, sözleşme şartları nedeniyle davalı idare tarafından uygun bulunmadığını savunarak, davanın reddine karar verilmesini istemiştir. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ : Mahkemece iddia, savunma, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre; "13. Mahkememiz nezdinde aşırı ifa güçlüğüne dayalı olarak ikame edilen dava kapsamında; taraflar arasında akdedilen "İdarenin ihtiyacı olan ve ... miktarı belirtilen ve teknik özellikleri teknik şartnamede düzenlenen ahşap palet alım işi; ihale dokümanı ile bu sözleşmede belirlenen şartlar dahilinde yüklenici tarafından temini ve idareye teslimi" konulu sözleşme uyarınca ham madde fiyatlarında olağanüstü artış meydana geldiğinden bahisle sözleşmenin öncelikle feshi ve davacının uğradığı tüm zararın tespiti ile davalı teşekkülden ticari faizi ile birlikte tahsiline; mümkün olmaması halinde terditli olarak dava konusu sözleşmenin yeni şartlara uyarlanması ile uyarlama öncesinde davacı şirketin uğradığı zararın tespiti ve ticari faiziyle birlikte davalı teşekkülden tahsiline karar verilmesinin talep edildiği anlaşılmıştır. Tensip zaptını ve davacı vekili tarafından sunulan dava dilekçesini içeren "ön inceleme duruşma davetiyesi"; (6100 Sayılı HMK.'nın 317, 318, 140/5, 141, 147 ve 320. maddeleri uyarınca ihtarat içerir şekilde) davalı teşekküle 08/11/2021 tarihinde usulüne uygun olarak tebliğ edilmiş olup; davalı vekili tarafından yasal cevap süresi içerisinde sunulan cevap dilekçesi kapsamında; TBK.'nın 138. ve 480. maddelerinin yasal şartlarının oluşmadığından bahisle davanın reddine karar verilmesinin talep edildiği anlaşılmıştır. Mahkememizce, dava konusu sözleşmenin ve ihale dokümanının irdelenmesi hususlarında ayrıntılı ve denetime elverişli rapor düzenlenmesi amacıyla dosya bilirkişiye tevdi edilmiş ve anılan hususta detaylı bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır. Neticeten Mahkememizce dosya üzerinde yapılan nihai değerlendirmede; Yukarıda detayları ve koşulları belirtilen "aşırı ifa güçlüğü nedeniyle uyarlama" müessesesinin (bkz. yukarıda par. 10, 11 ve 12), davacı şirket ile davalı teşekkül arasında akdedilen sözleşmeye uygulanıp uygulanamayacağı hususunda Mahkememizce yapılan değerlendirmede; dava konusu "ham madde fiyat artışının", davacı şirketin kusurundan kaynaklanmadığı; taraflar arasındaki edimler arasındaki dengenin, dikkate şayan ölçüde değişmiş bulunduğu; davacı şirket tarafından "olağanüstü durum" olarak nitelendirilen işbu fiyat artışı ile "edimler arası dengenin bozulması" arasında uygun illiyet bağı bulunduğu; davacı şirketin, ifanın aşırı ölçüde güçleşmiş olduğuna dair ihtirazi kayıt şartını, Alanya 1. Noterliğinin 29/06/2021 tarih ve 24614 yevmiye numaralı ihtarnamesi kapsamında yerine getirmiş olduğu hususları Mahkememizce kabul edilmiş ise de; dava konusu 05/04/2021 tarihli sözleşmenin yapıldığı sırada güncel bulunan ahşap palet ham madde fiyatlarında (sözleşme akabinde) meydana gelen artışın, "taraflarca öngörülemeyecek ve öngörülmesi de beklenmeyecek olağanüstü bir durum" olarak kabul edilip edilemeyeceği hususunda yapılan değerlendirmede incelenen Orman Genel Müdürlüğü verileri kapsamında, artış oranlarının 2020 yılında yükseldiğinin ve hatta 2020 Aralık ayında (örnek olarak) 531,00 TL birim fiyatın, 2021 Nisan ayında 997,00 TL.'ye yükseldiğinin (%90 oranında artış gösterdiğinin) anlaşıldığı ve bu doğrultuda, ilgili sektörde faaliyet gösteren bir (davacı) şirket tarafından, 05/04/2021 tarihli sözleşme akabinde, "sözleşme konusu malın ham madde fiyat artışının, basiretli bir tacir tarafından öngörülemez veya öngörülmesi beklenemez bir artış" olduğunun kabulünün uygun bulunmadığı kanaatine varılmış; ilgili müessesenin tüm yasal şartlarının bir arada mevcut bulunmadığı" gerekçesi ile, davanın reddine karar verilmiştir. İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ : Davacı vekili istinaf başvuru dilekçesinde; Orman Genel Müdürlüğü verileri incelendiğinde; 2019 yılında ürün bazında ucuzlama söz konusu iken, 2020 yılında artış oranlarının yükseldiğinin görüleceğini, 2020 yılının Aralık ayında 531,00 TL birim fiyatın 2021 yılı Nisan ayında 997,00 TL'ye yükseldiğini, artışın % 90 civarında olduğunu, taraflar arasındaki sözleşmenin imzalanması aşamasında, geçmiş dönemlere nazara fiyatların aşırı artış yönünde olduğunu, Orman Genel Müdürlüğü'nün tomruk cinslerine göre aylık satış ortalamasını gösterir tabloyu her ayın 3 ila 5’inde (mesai günlerine denk gelen tarih olması gerekir.) kamuoyuna açıkladığını, 2021 yılı nisan ayının 3 ncü ve 4 ncü günleri hafta sonu tatili olması sebebiyle tablonun açıklama tarihi, ihalenin yapılacağı gün olan 05/04/2021 pazartesi gününe denkgeldiğini, 05 Nisan 2021 tarihinde açıklanan rapor mart ayına ilişkin verileri barındırması ve müvekkilinin ihale günü iş bu raporlara ve verilere ulaşamaması sebebiyle eldeki verilerin değerlendirilerek, teklif sunulduğunu, müvekkilinin elinde Şubat 2021 tablosuna göre veriler bulunması sebebiyle müvekkil şubat ayı ve ondan önceki ayları esas alarak ihale birim fiyatları belirlediğini, mevcut durumda yalnızca şubat 2021 ve nisan 2021 tarihleri arasındaki değişkenlik incelense dahi hammadde artış oranının %69 olduğunun ortaya çıkacağını, belirtilen dönemden önceki 10 yıl verilerine göre hiç bir zaman bu oranda bir artışın söz konusu olmadığını, ortalama artış oranının 10 yıldır ilk defa bu oranda olduğunu, söz konusu artış oranının ve zamanının öngörülemez nitelikte olması ve basiretli bir tacirin mevcut durumda son 10 yıllık oranlara göre bu artışı öngöremeyeceğinin ortada olduğunu, taraflar arasında yapılan sözleşmenin mevcut durumlar ve ön görülebilir şartlar doğrultusunda yapılması sebebiyle, aşırı ifa güçlüğünü unsurlarının ortaya çıktığını ileri sürerek, yerel mahkemenin kararının istinaf incelemesi yapılarak kaldırılmasını ve davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir. DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE : Dava, eser sözleşmesinin uyarlanması talebi istemine ilişkindir. Davacı yüklenici, davalı iş sahibidir. Mahkemece davanın reddine karar verilmiş olup, hüküm davacı tarafça istinaf edilmiştir. İnceleme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır. Taraflar arasında ahşap palet mal teminine yönelik sözleşme imzalanmıştır. Davacı ihalenin 2021 yılanda yapıldığını, sözleşmenin 2022 yılında imzalandığını, davacının teklifi sonrasında ham madde fiyatlarında fahiş oranda artış olduğunu, sözleşmedeki edimler arasındaki dengenin davacı aleyhine aşırı derecede bozulduğunu ileri sürerek, sözleşmenin uyarlanmasını istemiştir. Davalı ise uyarlama şartlarının oluşmadığını, davacının basiretli bir tacir gibi hareket etme yükümlülüğü bulunduğunu savunarak, davanın reddini istemiştir. Mahkemece yargılama aşamasında bilirkişi heyeti kurularak rapor ve ek rapor alınmış bilirkişi raporu doğrultusunda davanın reddine karar verilmiştir. Taraflar arasında imzalanan sözleşme, eser sözleşmesi mahiyetindedir. Eser sözleşmesi, karşılıklı edimleri içeren bir iş görme akdîdir. Yüklenicinin edimi, eseri meydana getirmek ve iş sahibine teslim etmek, iş sahibinin karşı edimi ise teslim edilen eserin bedelini ödemektir. Eser sözleşmesinin varlığı halinde, yüklenici işi sözleşme, fen ve sanat kurallarıyla iş sahibinin beklediği yararı gözeterek imal edip teslim ettiğini, iş sahibi ise iş bedelini ödediğini ispat etmek zorundadır. 1- 492 sayılı Harçlar Kanunu hükümlerine göre: Yargı işlemlerinden bu kanuna bağlı (1) sayılı tarifede yazılı olanları, yargı harçlarına tabidir (2. md.). Yargı harçları (1) sayılı tarifede yazılı işlemlerden değer ölçüsüne göre nispî esas üzerinden, işlemin nev'i ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınır (15. md.). Noksan tespit edilen değerler hakkında 30'uncu madde hükmü uygulanır (16/4. md.). Yargı harçları (1) sayılı tarifede yazılı nispetler üzerinden alınır (21. md.). Harçlar Kanunu 28. maddeye göre (1) sayılı tarifede yazılı nispi karar ve ilam harcının 1/4'ü peşin alınır (28. md.). Yargılama sırasında tespit olunan değerin, dava dilekçesinde bildirilen değerden fazla olduğu anlaşılırsa, yalnız o oturum için yargılamaya devam olunur, takip eden oturuma kadar noksan değer üzerinden peşin karar ve ilam harcı tamamlanmadıkça davaya devam olunmaz. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 150. maddesinde gösterilen süre içinde dosyanın işleme konulması noksan olan harcın ödenmesine bağlıdır (30. md.). Yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe müteakip işlemler yapılmaz (32. md.). HMK 120/1. maddeye göre de davacı, yargılama harçlarını mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. (Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 2020/1033 Esas, 2020/3253 Karar) Dava uyarlama talebine ilişkin olup, nispi harca tâbi bir dava söz konusudur. Bu itibarla Mahkemece, davacı tarafa dava dilekçesinde yer alan uyarlama talebinin HMK'nın 31. maddesine göre açıklattırılmalı ve buna göre dava konusunun değeri ortaya çıkartılmalıdır. Sonrasında uyarlanma talep edilen dava değeri üzerinden eksik nispi peşin karar ve ilam harcı tamamlattırıldıktan sonra yargılamaya devam edilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir. 2- 13/05/2022 tarihli ve 5546 Sayılı Cumhurbaşkanlığı kararı ile bir kısım COVID 19 süreci ve ham madde fiyatlarındaki aşırı değişikliler nedeniyle bir kısım sözleşmelerin tasfiyesinin istenebileceği öngörülmüştür. Diğer yandan hükme esas alınan bilirkişi ek 2 raporun sondan bir önceki sayfasında maddi bir hesap hatası da yapıldığı da görülmektedir. Ayrıca söz konusu sözleşmenin olduğu gibi ifası halinde davacı şirketin bir kâr elde edemediği gibi zarar da edeceği bilirkişi raporundan anlaşılmaktadır. Bu nedenle sözleşmenin olduğu gibi ifası durumunda, davacının mali olarak mahfına sebebiyet verip vermeyeceği hususu da davacı ticari defter ve belgeleri inceletilerek ortaya çıkarılmalıdır. Bu nedenlerle Mahkemece bilirkişi heyetinden söz konusu bu üç hususun irdelenip değerlendirildiği bir ek rapor da alınmalı ve sonrasında hasıl olacak sonuç doğrultusunda hüküm kurulmalıdır. Yukarıda açıklanan nedenlerle eksik inceleme ve değerlendirmeyle yazılı şekilde hüküm kurulması isabetli olmadığından, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esası incelenmeksizin kabulüne, mahkeme kararının HMK'nın 353/1-a.4,6 maddesi gereğince kaldırılmasına, dosyanın Dairemiz kararına uygun şekilde incelenip karara bağlanması için kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekmiştir. HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; 1-Davacı vekilinin istinaf başvurusunun KABULÜNE, 2-Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2021/618 Esas, 2024/638 nolu kararının HMK'nın 353/1-a.4,6 maddesi gereğince KALDIRILMASINA, 3-Dosyanın Dairemiz kararına uygun şekilde incelenip, karara bağlanmak üzere mahal mahkemesine GÖNDERİLMESİNE, 4-İstinaf başvurusunda bulunan davacı tarafça yatırılan, istinaf karar harcının talep halinde kendisine iadesine, 5-İstinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin ve istinaf başvuru harcının ilk derece mahkemesince verilecek yeni kararda dikkate alınmasına, 6-İstinaf yargılaması sırasında duruşma açılmadığından davacı yararına vekalet ücreti taktirine yer olmadığına, 7-Dosya kapsamında icranın geri bırakılması kararı alınabilmesi için yatırılan bir teminat bulunması halinde, İİK. 36/5 maddesi uyarınca ilgili icra müdürlüğünce teminatın yatıran tarafa iadesine, 8-Kararın ilk derece mahkemesince taraflara tebliğine, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-a maddesi gereğince KESİN olmak üzere 11/12/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.

Başkan E-imzalıdır

Üye E-imzalıdır

Üye E-imzalıdır

Katip E-imzalıdır