İlk Derece Mahkemesi 2022/301 E. 2025/97 K.

T.C. ANKARA 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ TÜRK MİLLETİ ADINA T.C. ANKARA 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO : 2022/301 Esas KARAR NO : 2025/97

... DAVA : Menfi Tespit DAVA TARİHİ : 08/06/2016 KARAR TARİHİ : 06/02/2025 GEREKÇELİ KARARIN YAZIM TARİHİ : 06/03/2025 Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit davasının yapılan açık yargılaması sonunda, GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı idare tarafından düzenlenen ihale sonrasında kurulum ve işletmeye ait tüm masrafları yüklenici tarafından karşılanmak üzere "... sınırlarında ... halihazırda çalışan ve çalışacak olan tüm toplu taşıma araçlarında toplu taşıma elektronik ücret toplama, akıllı durak sistemi, akıllı kart ve araç içi bilgilendirme, güzergah ve araç takip sistemleri ve araç içi ve dışını görebilen kamera sistemlerinin ve bu sistemde olması gereken teknik yeterlilik şartları ile sistemden beklenen işletme fonksiyonlarının kurulması ve işletilmesi işinin davacıya ihale edildiğini, ihale sonrasında davalı idare ile 20.03.2013 tarihinde 10 yıl süreyle geçerli olacak sözleşme imzalandığı, sözleşme uyarınca yüklenicinin sözleşme konusu işin kurum ve işletme masrafları kendisine ait olmak üzere sistemi kurarak işletmesini yapacağı ve bu masraflarına karşılık olarak kurulan sistem dahilinde toplanan günlük ciro üzerinden KDV dahil %2,17 oranında İşletme Komisyonu Payı alacağını, sözleşmenin imzalanması sonrasında 30.03.2013 tarihinde yükleniciye yer teslimi yapılmak suretiyle ihale ve sözleşme konusu işe başlandığını, sözleşmenin 6. ve 7. maddesi hükümlerinde yer alan ifadelerle ana işin toplu taşıma elektronik ücret toplama sisteminin kurularak işletilmesi olduğunun vurgulandığını, sözleşmenin 20. maddesi hükmüne göre amaçlanan temel işin 7. maddedeki konuda belirtildiği gibi ücret toplama sisteminin uygulamasının hayata geçirilmesinin, toplu taşıma araçlarında nakit paranın kaldırılarak, sözleşmede belirtilen akıllı kart ve biletlerin kullanılarak toplu taşıma ücretlerinin ödenmesinin sağlanması olduğu şeklinde değerlendirildiğini, Sözleşmenin 28. maddesi hükmüne göre işin temin ve tesliminin sözleşmede öngörülen sürelerde tamamlanmaması halinde idarece azami 120 günlük ek süre verileceği, bu sürede işin tamamlanmaması halinde sözleşmenin feshedileceğinin belirtildiğini, sözleşmenin 31. maddesi hükmüne göre de; yüklenicinin sözleşmeye aykırı davranışının idarece tespiti halinde idare tarafından bu aykırılığın giderilmesi için azami 120 günlük süre verileceğini, bu süre içerisinde aykırılık giderilmez ise sürenin bitiminden itibaren başlamak üzere ceza uygulanacağını, cezalı sürenin 120 günü geçmesi halinde ise sözleşmenin feshedileceğinin belirtildiğini, Sözleşmenin 20. maddesine göre; sözleşme konusu malzeme/ürünlerin temin süresinin işyeri tesliminden itibaren 6 ay olarak düzenlendiğini, temin sürecinin tamamlanma tarihinin 30.09.2013 olarak belirlendiğini, bu kapsamda sözleşme konusu malzeme ve ürünlerin temini için 3 kişi tedarikçilerle/sözleşmeler imzalanarak temin sürecinin başlatıldığını, bu süre içerisinde malzeme ve ekipmanların temin edilerek kurulum ve montajları ile ilgili idareye bilgi verildiğini, ancak bu süreçte 10.12.2013 tarihinde idarenin talebi ile ...binası olmak üzere 6 ayrı nokta ve 15 bankoda kişiselleştirme ve kart dağıtım merkezleri oluşturularak indirimli serbest kartların dağıtılmaya başlandığını, temin süreci içerisinde idare tarafından teknik şartnamede belirtilen isteklere nitelik ve sayı itibaren ek nitelikte talepler söz konusu olduğunu, akıllı durak sisteminin tedarikleri süresinde tamamlanmasına rağmen, idare tarafından belirlenmiş durak yerlerinin daha sonra yine idare tarafından değiştirildiğini, Sözleşme uyarınca işin teslim süresinin işyeri teslim tarihinden itibaren 9 ay olarak düzenlendiğini, buna göre teslim tarihinin 30.12.2013 olarak belirlendiğini, 31.12.2013 tarihi itibariyle üretim ve dağıtımı tamamlanan akıllı kart adedinin 241.676 olduğu, yüklenici tarafından kurularak işletilen kişiselleştirme ve kart dağıtım merkezlerinde Ekim 2013 tarihinden itibaren 35 personel ile hizmet verilmeye başlandığını, bu merkezlerden dağıtılan akıllı kartların yüklenici tarafından kurulmuş turnike validatörlerinde kullanıldığını, yüklenicinin elektronik kart satımı sonucu toplanan ücretleri ilk olarak 11.10.2013 tarihinde idarenin banka hesabına yatırdığı bu tarihten itibaren idarenin sözleşme konusu işle ilgili gelir elde etmeye başladığı, İdare tarafından yükleniciye gönderilen 07.01.2014 tarihli gecikme cezası hakkındaki yazıda; "sözleşmenin 28. maddesi uyarınca işin temin ve teslimi sözleşmedeki tarihlerde gerçekleştirilmediği için hak edişinizden mahsup edilmek üzere 01.10.2013 tarihinden itibaren günlük 56.072,01 TL cezanın işin tesliminin yapılacağı güne kadar firmanıza uygulanmasına karar verilmiştir. Ayrıca iş bitim tarihi olan 30.12.2013 tarihinden itibaren cezalı ek süreniz başlamış olup, ücret toplama sisteminin en kısa sürede şartname şartlarına uygun olarak başlatılması, aksi halde sözleşmenin 28. maddesinin fesih kısmının da işletileceği"nin bildirildiğini, İdarenin yazısı uyarınca 30.12.2013 tarihinden itibaren verilen 120 günlük cezalı ek süre içerisinde olmak üzere 07.04.2014 tarihi itibariyle elektronik ücret toplama sisteminin tam olarak bütün unsurlarıyla devreye alınarak çalışmaya başlandığını, bu tarih itibariyle, çalışan toplu ulaşım araçlarına ve turnikelere validatörler kurulduğunu, kart satışı ve dolum hizmetleri için bayii, gişe ve kiosklardan oluşan organizasyonun faaliyete geçirildiğini, kartlı geçişlerin sayısının Mart 2014 itibariyle 5.023.465 adete ulaştığı, akıllı kartlarında satış ve dolumuna başlandığı ve veritabanı kayıtlarına göre ilk elektronik kartın validatöre okutulmasının 07.04.2014 tarihinde gerçekleştirildiğini, 07.04.2014 tarihinden itibaren kart dolum ücretlerinin idarenin banka hesabına aktarılmaya başlandığını, verilen süre içerisinde işin tamamlanmaması halinde sözleşmenin feshedileceğinin açıkça bildirildiğini, idare tarafından sözleşmenin feshedilmemiş olmasının verilen ek süre içerisinde işin tamamlanmış olduğunu gösterdiğini, İdare tarafından yükleniciye gönderilen 12.09.2014 tarihli yazıda özetle "Kuruluşumuzun işle ilgili kontrol ve denetim komisyonunun 25.08.2014 tarihli raporu Kuruluşumuz İdare Encümeninin 01.09.2014 tarihli idare encümen kararında; komisyon raporunda belirtilen eksik validatör, araç içi bilgilendirme ekranı, kare kodların en geç yükleniciye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içerisinde tamamlanması, 07.01.2014 tarihi ve yazı ile yükleniciye bildirilmiş olan işin temin ve teslimindeki gecikme sebebiyle sözleşmenin 28. maddesi uyarınca 01.10.2013 tarihinden itibaren günlük gecikme cezasının denetim ve kontrol komisyonunca eksikliklerin tamamlandığının tespitinin yapıldığı tarihe kadar yürütülmesi" denilerek, 25.08.2014 tarihi itibarıyla sözleşme konusu iş ile ilgili olarak eksik kalan validatör ve araç içi bilgilendirme ekranı kare kodlarının olduğunu, bu nedenle cezalı sürenin devam ettiğini, eksikliklerin tamamlanması gereğinin bildirildiği, idare tarafından yükleniciye gönderilen 24.10.2014 tarihli yazıda; "denetim ve kontrol komisyonunca 08.10.2014 tarihinde bölgelerde yapılan kontrollerde eksikliklerinin tamamlandığının tespit edildiğinin" bildirildiğini, İdare tarafından 07.01.2014 tarihli yazı ile verilen azami 120 günlük cezalı ek süre içerisinde kalmak üzere 07.04.2014 tarihi itibariyle sözleşme konusu elektronik ücret toplama sistemi faaliyete geçtiği halde, sözleşme konusu faaliyetin devamına engel olmayacak nitelikteki bazı donanımlarının eksik olduğu gerekçesiyle idarenin kesin kabul işlemlerinden kaçındığını ve haksız olarak ceza işletmeye devam ettiğini, cezanın başlangıç tarihinin de sözleşme gereğince idarece verilmiş olan 30.12.2013 tarihinden geçerli olan ek süreden itibaren başlatılmayarak sözleşme konusu ürünlerin temin vadesi olan 01.10.2013 olarak alınmasının da sözleşmeye aykırılık teşkil ettiğini, davacı şirketin haksız ve fahiş bir gecikme cezası mükellefiyeti altında bırakıldığını, davalı idarenin gecikme cezasını ileri sürerek sözleşmenin başlangıcından bugüne kadar davacı şirkete İşletme Komisyonu ödemesi yapmadığını, sözleşme konusu işin gerçekleştirilmesi için milyonlarca liralık yatırım yapan yükleniciye, iş bu dava konusu gecikme cezası gerekçe gösterilerek bugüne kadar hiçbir ödeme yapılmadığını, sözleşmeye ve hukuka aykırı olarak, hak ettiği işletme komisyonu alacakları üzerine idarece hapis konulduğunu, yüklenici şirketin sözleşme konusu işi gerçekleştirebilmek için bugüne kadar yapmış olduğu yatırımları göz önüne alarak, sözleşmenin devamı uğruna, azami 120 günlük gecikme cezasının ödemeyi kabul ettiğini ve idareye hitaben yazdığı 18.03.2016 tarihli yazı ile; "sözleşmenin 28 maddesinde belirtilen azami 120 günlük ceza süresi esas alınarak, bu süreye tekabül eden toplam 6.728.641,65 TL' nin, şirketlerinin idareleri nezdinde hak etmiş olduğunu, ancak ödenmemiş olan İşletme Komisyonu alacaklarından, gecikme cezasına mahsuben tahsiline, 120 günü aşan gecikme cezası taleplerine karşı itiraz hakkı saklı kalmak kaydıyla muvafakat ettiğini" bildirdiğini, davacı şirketin sözleşme gereğince azami gecikme cezası olan 120 günlük gecikme cezasının idareye ödendiğini, ancak idarenin 12.09.2014 tarihli yazısında belirttiği şekilde, 01.10.2013 tarihinden başlamak üzere, 08.10.2014 tarihine kadar gecikme cezası uygulama kararından vazgeçmemiş olduğunu, belirlediği döneme ilişkin gecikme cezasının ödenmediğinden bahisle işletme komisyonu ödemesi yapmaktan kaçındığını, İdare tarafından uygulanmak istenen gecikme cezasının haksız olduğunu, davacı şirketin sözleşmeden kaynaklı edimlerini zamanında yerine getirdiğini, sözleşme uyarınca verilen ek cezalı süre içerisinde sistemi kurarak devreye aldığını ve işletmeye başladığını, ancak davalı idarenin sistem çalıştığı halde uzun süre sistemin tali unsurlarındaki çeşitli donanım eksiklikleri olduğunu ileri sürerek resmi kabul işlemini yapmaktan kaçındığını, verilen ek süre içerisinde yüklenicinin yükümlülüklerini yerine getirmemiş olsa idi idare tarafından sözleşmenin feshedilmesi gerektiğini, aksine bir durumun yani yüklenicinin edimlerini yerine getirmemesinin kamu hizmetinde kesintiye yol açacağından dolayı, kamu hizmeti aksadığı halde idarenin sözleşmeyi feshetmemesinin idarenin sorumluluğunu doğuracak bir durum olacağından, sözleşme konusu elektronik ücret toplama sisteminin kullanarak tüm fonksiyonları ile birlikte çalışan idare tarafından da kabulü anlamına geldiğini, Sözleşme konusu iş ve sistemlerinin analizinin, tamamlanma zamanları ve oranlarının tespiti amacıyla objektif teknik ve bilimsel bir değerlendirmenin ... tarafından yapıldığını, Teknik Mütalaa"da tespit olunduğu ve ayrıntılı olarak açıklandığı üzere 07.04.2014 tarihi itibariyle elektronik ücret toplama sisteminin tamamlanarak, yüklenicinin yükümlülüklerini yerine getirdiğini, kabul anlamına gelmemek üzere 07.04.2014 tarihinden sonra tamamlanmamış işler olsa dahi, bu eksik işlerin şartnamedeki toplam iş miktarına olan katkıları göz önünde bulundurularak bir ceza tayini yapılması gerektiği belirterek davacı şirketin davalı idare ile arasındaki sözleşmede belirtilen azami 120 günlük cezalı süreyi aşan günler için gecikme cezası (şimdilik 1.000.000 TL) borcunun olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davacı vekili 20.09.2018 tarihli ıslah dilekçesi ile; davalının talebinin 01.10.2013- 08.10.2014 tarih aralığı için toplam 20.914.859,73 TL olduğunu, davacı şirketin kabul ettiği 120 günlük ceza süresi esas alınarak, bu süreye tekabül eden toplam 6.728.641,65 TL'nin, davalının talep ettiği 20.914.859,73 TL'den düşüldüğünde davacının borçlu olmadığı tutarı 14.186.218,08 TL olarak ıslah etmiştir. Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; taraflar arasında 20.03.2013 tarihli toplu taşıma elektronik ücret toplama, araç içi yolcu bilgilendirme, güzergah ve araç takibi kamera ve akıllı durak sisteminin kurulması ve işletilmesi işi sözleşmesi akdedildiğini, Sözleşmenin 20. maddesi hükmü çerçevesinde işyerinin süresi içerisinde teslim edildiğini, sözleşmenin taraflar arasında yapılan ve karşılıklı yükümlülükleri düzenleyen bağlayıcı bir belge olduğunu ve bir bütün olarak ele alınması gerektiğini, İdarelerinin 04.09.2013 tarihli yazısında, yükleniciye sözleşmeden doğan yükümlülüklerinin yerine getirilmesi, sistemde kurulacak ürünlerden; validatör, elektronik temassız kartlar, kiosk ve kamera gibi malzemelerin temini hususunda idarelerine bilgilendirme yapılmadığından sözleşmede belirtilen 6 aylık sürede malzemelerin temin edilemeyeceği hususunda tereddütlerinin olduğunu, konu hakkında bilgi verilmesinin ve temin edilen malzeme varsa veya üretimi yapılıyorsa yerinde inceleme yapılması gerektiğinin bildirildiğini, malzemelerin süresi içerisinde temini ile idareye tesliminin yapılmadığının komisyon raporu ile tespit edilerek idarenin ilgili birimlerine iletildiğini ve yüklenicinin bilgilendirildiğini, kuruluşlarının Yüklenici firmaya 04.10.2013 tarihli yazı ve 26.12.2013 tarihi yazıları ile " sözleşmenin işletmeye alınan şartlan ve sistemin hizmete verilme tarihi olan 30.12.2013 tarihinde hizmete sunulmasının yapılan işlemlere göre mümkün olmayacağı endişesiyle sözleşme konusu işte herhangi bir aksama olması halinde, sözleşme şartlarının uygulanacağı, aksaklığa meydan verilmemesi gerektiği"nin bildirildiğini, tüm bu ikazlara rağmen sistemin yüklenici firma ile yapılan sözleşme şartlarında 30.12.2013 tarihinde teslimi ve işletmeye açılması gerekirken yapılmadığını ve işin teslim edilmediğinin 31.12.2013 tarihinde tanzim edilen tutanak ile tespit edildiğini, 07.01.2014 tarihli yazıları ile de; sözleşmenin 20. maddesi ihlal edildiğinden sözleşmenin 28. maddesinde öngörülen oranda günlük gecikme cezasının 01.10.2013 tarihinden itibaren işin tesliminin yapılacağı tarihe kadar uygulanacağının iletildiğini, davacının her ne kadar dava dilekçesinde davalı kuruluşla aralarında akdedilen sözleşmenin 31. maddesine atıfla ceza süresinin 120 günü kapsadığı ve bu süreden sonra idarenin sözleşmeyi feshetmesi gerektiğini, feshetmediğine göre işin tam ve zamanında yapıldığını ve teslim edildiğini zımnen kabul ettiği meyanında iddialarda bulunmuş ise de, bahsi geçen madde metnine dikkat edildiğinde 120 günlük tanınan ek sürenin geçmesi halinde idarenin sözleşmeyi feshetme yetkisine sahip olduğunu, sözleşmeyi muhakkak surette feshetmesi gerektiği yolunda bir düzenlemenin bulunmadığının açıkça görüleceğini, yani davalı kuruluşun bu durumda sözleşmeyi feshetmek zorunda olmayıp sözleşmeyi feshetme selahiyetine haiz olduğunu, davalı kuruluşun ek 120 günün sonunda sözleşmeyi feshetmemiş olmasının, kesinlikle davacı tarafın yorumladığı şekilde işin davalı kuruluş tarafından tam ve eksiksiz olarak kabul edilmiş olduğu anlamını taşımadığını, davalı kuruluş tarafından yüklenicinin üstlendiği işin tamamlamasının kamu yararı gereklerine uygun görüldüğünü, buna göre de sözleşme maddelerine uygun olarak cezai müeyyide tatbik edilmek suretiyle sözleşme hükümlerinin uygulanmasına devam edildiğini, işin zamanında ve sözleşme şartlarına uygun olmadığına, eksik malzemeler olduğuna dair tutanak örneklerinin ekte arz edildiğini, yüklenicinin dava dilekçesinde belirttiği iddiaların sözleşmede belirtilen hususlara uymadığını ve davalı kuruluş tarafından davacı firma hakkında gerçekleştirilen tüm iş ve işlemler ile uygulanan cezai tedbirlerin sözleşme hükümlerine uygun olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur. Dava, taraflar arasında düzenlenen 20/03/2013 tarihli ''Elektronik Ücret Toplama, Araç İçi Yolcu Bilgilendirme, Kamera ve Akıllı Durak Sistemi İşine Ait'' sözleşme nedeniyle davalı iş sahibi idarece hak edişlerinden ve komisyon alacaklarından kesilen gecikme cezasının 120 günlük süreyi aşan kısmından dolayı davalı idareye borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir. Mahkememizin 18/04/2019 tarihli ... Karar sayılı ilamı ile; davanın kısmen kabulü ile 8.928.906,07 TL yönünden davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiş, verilen kararın taraflarca istinaf edilmesi üzerine ... Karar sayılı ilamı ile "Bu genel açıklamalar ışığında somut olaya bakıldığında, taraflar arasındaki eser sözleşmesi kapsamında sözleşmenin ayakta olup feshedilmediği, davalı iş sahibi idarenin sözleşme konusu eseri 07/04/2014 tarihinde eksiklikleriyle birlikte teslim aldığı, sözleşmeye konu işin tesliminin 08/10/2014 tarihinde eksiklikleri giderilerek tamamıyla sözleşmeye uygun olarak teslim edildiği ancak davalı idare tarafından davacı yükleniciye malzemelerin temini için verilen sürenin son günü olan 30/09/2013 tarihinden işin eksiksiz idareye teslim edildiği tarih olan 08/10/2014 tarihine kadar sözleşmenin 28.maddesi uyarınca sözleşme bedeli üzerinden günlük 0,0003 oranında gecikme cezası uygulandığı ve bu cezanın davacı yüklenicinin hak edişlerinden mahsup edildiği, davacı yüklenicinin gecikme cezasının 120 güne tekabül eden 6.728.641,65 TL'lik kısmını kabul edip, bu cezanın hak edişlerinden mahsubuna muvafakat ettiği, bu miktarın üzerinde uygulanacak olan gecikme cezasına itiraz ederek bu miktarın üzerinde kalan davalı idarenin uygulayacağı gecikme cezasından dolayı borçlu olmadığının tespiti yönünden eldeki davayı açtığı anlaşılmaktadır. Davacının, davalı idarece hak edişlerinden mahsup edeceği gecikme cezasından dolayı sorumlu olmadığının tespitini talep etmesinde yukarıda belirtilen yasal düzenlemeler değerlendirildiğinde hukuki yararı bulunduğu açık olduğundan davacının eldeki menfi tespit davası açmasında hukuki yararı bulunduğu dairemizce kabul edilerek taraf vekillerinin istinaf başvurularının değerlendirilmesine geçilmiştir. Davacı davasında ... sınırlarında çalışacak olan tüm toplu taşıma araçlarında (otobüs, raylı sistem vb.) Toplu Taşıma Elektronik Ücret Toplama, Akıllı Durak Sistemi, Akıllı Kart ve araç içi bilgilendirme, güzergah ve araç takip sistemleri ve araç içini ve dışını görebilen kamera sistemlerinin kurulumu işinin 10 yıl boyunca işletme işinin davalı Belediye tarafından düzenlenen ihale sonrasında üstlendiklerini, davalı idare tarafından sözleşmeden kaynaklı olarak aleyhlerine 20.914.859,73 TL tutarında tahakkuk ettirilip tahsil aşamasına geçildiğini belirterek davalıya 120 günlük cezalı ek süre dışında uygulanan gecikme cezasından dolayı borcunun olmadığının tespitine karar verilmesini istemiş, davalı savunmasında işin davacı tarafından sözleşmede belirtilen sürede tamamlanmadığını, cezanın sözleşmenin 28. maddesine göre belirlendiğini açıklayarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Taraflar arasında ... sınırlarında çalışacak olan tüm toplu taşıma araçlarında (otobüs, raylı sistem vb.) ..., Akıllı Kart ve araç içi bilgilendirme, güzergah ve araç takip sistemleri ve araç içini ve dışını görebilen kamera sistemlerinin kurulumu işi ile ilgili olarak 20.03.2013 tarihli sözleşmenin düzenlendiği ihtilafsız olup, bu sözleşmeye göre işin 30/12/2013 tarihinde bitirilmesi kabul edilmiş, süresinde bitirilmemesi halinde ise, sözleşmenin 28. maddesine göre “yükleniciye en fazla 120 günlük (cezalı) ek süre verilmesi, gecikilen her gün için “muhammen” bedel üzerinden onbinde üç tutarında ceza uygulanacağı kabul edilmiştir. Dosya kapsamına göre işin tamamlamasının geciktiği,davacıya cezalı ek süre verilmesine rağmen işin bitirilmediği, bu nedenle davalı idare tarafından, davacı aleyhine sözleşme bedeli üzerinden günlük olarak hesaplanan 20.914.859,73 TL gecikme cezası tahakkuk ettirildiği anlaşılmaktadır. Somut olayda öncelikle tahakkuk ettirilen cezanın ne kadarlık süre için kesileceğinin belirlenmesi, bundan sonra miktarının tüm sözleşme bedeli üzerinden mi kalan imalât miktarı üzerinden mi hesaplanacağı konusunun belirlenmesi gerekmektedir. Sözleşmede işin bitirilmesi gereken tarih açıkça belirlenmiş olup, sürenin bitiminde iş sahibi sözleşmeyi feshetmek zorunda olmayıp yüklenicinin ediminin ifasıyla birlikte cezayı talep edebilecektir. Sözleşmede kararlaştırılan ve en fazla 120 gün olarak kararlaştırılan süre feshedilemeyen süre olup, bu süre içinde ve işin bitirilmemesi halinde teslime kadar cezanın istenmesi mümkündür. (Emsal Yargıtay ...09.10.1999 T karar) Bu nedenle ilk derece mahkemesinin teslim süresine kadar gecikme cezası istenebileceğine dair kabulü dairemizce doğru görülmüştür. Sözleşmenin “Yasaklar ve Cezalar” başlıklı 28. maddesine göre, gecikme cezasının yüz yirmi gün ile sınırlı olarak uygulanabileceği, sözleşmede gecikme cezası olarak belirlenen “muhammen bedelin 0,0003 (on binde üç)'ü” olarak ceza kararlaştırılmıştır. Bu sözleşmede süre yer tesliminden itibaren başlayacak olup dokuz ay olarak belirlenmiştir. Davacı yüklenici tarafından yapılması gereken iş süre bitiminde, yani 30/12/2013 tarihinde devreye alınacak olup, bilirkişi raporuna göre işin idarece verilen 120 günlük cezası ek sürenin bitim tarihi olan 07/04/2014 tarihinde %86 oranınında tamamlandığı anlaşılmaktadır. Sözleşmenin 37. maddesinde, sözleşmede hüküm bulunmayan hallerde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun uygulanacağı kabul edilmiş, kanunun 4. maddesinde “Şartname : Yapılacak işlerin genel, özel, teknik ve idari esas ve usullerini gösteren belge veya belgeleri” olarak tanımlanmış, 8. maddede de “Cumhurbaşkanı : a) Tip şartnamelerin genel ve ortak esaslarını belirlemeye, b) Şartnamelere konulmak üzere 7. maddede sayılan hususlarla ilgili veya bunlar dışındaki konularda genel esaslar tespit etmeye, yetkilidir.” denilmiştir. Bu kanun kapsamında Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi düzenlenmiş, anılan şartnamenin 1. maddesinde şartnamenin idareler tarafından yaptırılan her türlü yapım ve hizmet işlerinin yürütülmesinde uygulanacak genel hükümleri tespit ettiği açıklanmıştır. Bu düzenlemeye göre ve ihalenin 2886 sayılı Yasa hükümlerine göre yapılmış olduğu da dikkate alındığında, Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi'nin sözleşmenin eki olarak kabulü gerekir. Bu şartnamenin 44/6. maddesinde de; “Yüklenici teminat süresi veya yukarıdaki fıkrada söz konusu edilen süre sonunda, idarenin kabul edebileceği gecikmeler dışında, sözleşme ve şartname hükümlerine göre işi kesin kabule elverişli duruma getirmeyerek bir gecikmeye yol açmış ise, idare ya yükleniciye 41. maddede belirtilen şekilde ceza uygulayarak eksik ve kusurların giderilmesini bekler, ya da gecikme otuz günü geçerse ceza uygulamasına devam etmekle birlikte kusur ve eksiklikleri yüklenici hesabına kendisi giderir." hükmü bulunmaktadır. Şartname’nin 41. maddesi 6. paragrafta ise “Kabul komisyonunun tespit ettiği eksiklikler, belirlenen sürede yüklenici tarafından giderilmezse bu sürenin bitiminden sonra eksikliklerin giderilmesine kadar geçecek her gün için, giderilecek eksikliklerin durumuna göre sözleşmesinde “günlük gecikme cezası olarak yazılan miktarın belli bir oranında günlük ceza uygulanır” ve geçici kabul tarihi kusur ve eksikliklerin giderilmesi tarihine ötelenir. Ancak bu gecikme otuz günü geçtiği takdirde idare, yüklenici hesabına eksiklerin giderilmesini kendisi yaptırabilir. Bu takdirde de eksikler tamamlanıncaya kadar ceza uygulaması devam eder ve kabul tarihi ötelenir," hükmü bulunmaktadır. Delil sözleşmesi olan şartnamedeki hükümde “eksikliklerin durumuna göre” ve “sözleşmesinde günlük gecikme cezası olarak yazılan miktarın belli bir oranında günlük ceza uygulanır” ifadeleri cezanın eksik kalan imalât miktarı üzerinden belirleneceğini ortaya koymakta olup ... Karar sayılı ilâmları). Benzer şekilde ...'nin 25.11.2009 tarihli ... E ... K sayılı ilamında da “.......iş zamanında bitirilmediği/mal teslim edilmediği takdirde geçen her takvim günü için yükleniciye yapılacak ödemelerden sözleşme bedeli üzerinden %5 oranında gecikme cezası kesilecektir. Kesilecek toplam ceza tutarı hiçbir şekilde ihale bedelini aşamaz hükmü düzenlenmiştir. Maddede geçen “sözleşme bedeli” ifadesini, süresinde teslimi yapılan malzeme bedellerini de kapsayacak şekilde sözleşmenin tüm miktarı olarak değil, sadece sözleşmeye aykırı şekilde “teslimi geç yapılan malzemeye isabet eden bedel” olarak kabul etmek gerekir. “denilmek suretiyle benzer şekilde uygulama yapılmıştır (... Karar sayılı ilâmı). Açıklanan bu gerekçeye göre mahkemece işin teslimi gereken 30/12/2013 tarihi itibariyle işin geldiği seviyenin belirlenerek bu tarihte belirlenen işin tamamlanma seviyesi miktarı esas alınmak suretiyle kalan imalât miktarının bedeli üzerinden ve teslimi gereken tarihten (30/12/2013 tarihinden) teslimin yapıldığı tarihe (08/10/2014 tarihine) kadar cezanın hesaplattırılıp sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, gecikme cezası işin teslim süresinden başlatılmayarak sözleşmede malzemenin temini için öngörülen 6 aylık sürenin son günü olan 30/09/2013 tarihinden itibaren gecikme cezasının uygulanmaya başlanması ve yine işin teslim tarihi olan 30/12/2013 tarihi itibariyle kalan imalatın miktarı belirlenmeden bu tarihten (30/12/2013), davalı idarece uygulanan cezalı ek sürenin sonu olan 07/04/2014 tarihine kadar sözleşme bedeli üzerinden 0,0003 oranında gecikme cezası uygulanarak davacının sorumlu olduğu gecikme cezası alacağının hesaplandığı kurul raporu hükme esas alınmak suretiyle karar verilmiş olması dairemizce doğru görülmediği gibi hükme esas alınan 04/03/2019 tarihli bilirkişi kurulu raporuna tarafların yapmış olduğu itirazların değerlendirilmesi konusunda aynı bilirkişi heyetinden ek rapor alınmadan veya bu rapor yeterli görülmediği takdirde yeni bir bilirkişi kurulundan tarafların itirazlarını karşılayacak şekilde rapor alınmadan tarafların hukuki dinlenilme hakkını etkileyecek şekilde karar verilmiş olması da dairemizce doğru görülmemiş olduğundan tarafların istinaf başvurularının dairemizce kabulüne karar verilmesi gerekmiştir." gerekçesi ile davacı vekili ile davalı vekilinin istinaf kanun yoluna başvurularının esasa ilişkin hususlar incelenmeksizin ayrı ayrı kabulü ile mahkememiz kararının kaldırılmasına ve dosyanın mahkememize gönderilmesine karar verilmiş, dava bu kez mahkememizin ... Esas sayısına kaydedilerek yargılamaya devam olunmuştur. ...Karar sayılı kaldırma kararı doğrultusunda mahkememizce elektrik mühendisi ve mali müşavir bilirkişiden aldırılan 15/07/2022 tarihli ek rapor ile, ... ilamına göre, hesaplamada işin teslimi gereken 31.12.2013 tarihi itibariyle işin seviyesinin belirlenerek kalan imalat bedeli üzerinden teslimin yapıldığı 08.10.2014 tarihinde kadar Sözleşmede belirlenen 0,0003 oranında gecikme zammı hesaplanması gerektiği, ancak dosyadaki belge ve dokümanların incelenmesi sonucunda; 31.12.2014 tarihi itibariyle yapılan işin ne miktarda olduğu veya kalan işin ne miktarda olduğu yönünde taraflarca düzenlenmiş bir durum tespit tutanağı veya benzer bir dokümana rastlanmadığı, davalı idare kontrol görevlilerince 31.12.2013 tarihinde düzenlenen tutanakta işin hangi seviyede olduğuna yer verilmeden işin teslim edilmediği hususuna yer verildiği, davaya konu sözleşme kapsamında, davacı yüklenici tarafından sistemin işletmeye alındığı 07.04.2014 tarihinde % 14 oranında eksiklik bulunduğu, ... ilamında yer alan 31.12.2013 tarihi itibariyle yapılan iş ve eksik kalan iş bedellerinin tespit edilmesine olanak tanıyan dosyada bir belge bulunmadığı, bu nedenle mahkemenin taktirinde olmak üzere 2 ayrı seçenek halinde hesaplama yapılmak zorunda kalındığı, davacının dava kapsamında; 31.12.2013 tarihi itibari ile 07.04.2014 tarihindeki eksik iş bedelinin aynı olduğunun kabulü halinde 2.198.022,94 TL gecikme bedelinden sorumlu olacağı, sözleşmenin başlangıcından itibaren 07.04.2014 tarihine kadar her gün aynı oranda iş yapıldığının kabulü halinde, 31.12.2013 tarihi itibariyle hesaplanan iş oranı çerçevesinde eksik iş bedeline ilişkin 5.709.334,63 TL gecikme bedelinden sorumlu olacağı rapor edilmiştir. Tarafların beyan ve itirazları üzerine elektrik mühendisi ve mali müşavir bilirkişiden aldırılan 15/01/2023 tarihli ikinci ek rapor ile, tarafların yaptığı itirazların değerlendirilmesi ve hesaplamalar çerçevesinde, taktiri mahkemeye ait olmak üzere, davaya konu sözleşme kapsamında, davacı yüklenici tarafından sistemin işletmeye alındığı 07.04.2014 tarihinde % 14 oranında eksiklik bulunduğu, ... ilamında yer alan 31.12.2013 tarihi itibariyle yapılan iş ve eksik kalan iş bedellerinin davalı idare tarafından tespit edilmemesi nedeniyl ; dosyadaki belgeler, yazışmalar ile sözleşme konusu iş kalemlerinin tesisi için gereken süreler dikkate alındığında davacı yüklenicinin 07.04.2014 tarihi itibariyle yaptığı % 86 imalatın 1 Eylül 2013 ile 07.04.2014 tarihi arasında yapıldığının kabulü gerekeceği, buna göre 31.12.2013 tarihi itibariyle sözleşme kapsamındaki eksik iş bedelinin 97.362.136,33 TL olarak hesaplandığı, davacının akdettiği sözleşme kapsamında 8.178.419,45 TL gecikme cezasından sorumlu olacağı rapor edilmiştir. Tarafların beyan ve itirazları üzerine elektrik mühendisi ve mali müşavir bilirkişiden aldırılan 08/04/2023 tarihli üçüncü ek rapor ile, taraf vekillerinin yaptığı itirazların dosya kapsamındaki belgelere, ... Geri Çevirme kararına uygun düşmediğinin değerlendirildiği ve 2. ek rapordaki görüş ve kanaatin korunduğu, davaya konu sözleşme kapsamında, davacı yüklenici tarafından sistemin işletmeye alındığı 07.04.2014 tarihinde % 14 oranında eksiklik bulunduğu, ... ilamında yer alan 31.12.2013 tarihi itibariyle yapılan iş ve eksik kalan iş bedellerinin davalı idare tarafından tespit edilmemesi nedeniyle dosyadaki belgeler, yazışmalar ile sözleşme konusu iş kalemlerinin tesisi için gereken süreler dikkate alındığında davacı yüklenicinin 07.04.2014 tarihi itibariyle yaptığı %86 imalatın 1 Eylül 2013 ile 07.04.2014 tarihi arasında yapıldığının kabulü gerekeceği, buna göre 30.12.2013 tarihi itibariyle sözleşme kapsamındaki eksik iş bedelinin 97.362.136,33 TL olarak hesaplandığı, davacının akdettiği sözleşme kapsamında 8.178.419,45 TL gecikme cezasından sorumlu olacağı rapor edilmiştir. Davalının 06/03/2024 tarihli müzekkere cevabı ekinde bildirdiği CD kapsamındaki bilgi ve belgeler ile davacı vekilinin 01/03/2024 ve 01/10/2024 tarihli dilekçeleri ile bilirkişi raporuna yönelik itirazları incelenmek suretiyle elektrik mühendisi ve mali müşavir bilirkişiden aldırılan hükme esas alınabilir nitelikteki 28/11/2024 tarihli dördüncü ek rapor ile, taraf vekillerinin yaptığı itirazların dosya kapsamındaki belgelere, ... geri çevirme kararına uygun düşmediğinin değerlendirildiği ve 2. ve 3. ek raporundaki görüş ve tespitlerin korunduğu, 2. ek raporda yer alan hesaplama herhangi bir itiraz olmamasına rağmen incelenmekle, hesaplamada sözleşmeye göre teslim tarihi olan 30.12.2013 yerine sehven 31.12.2013 tarihinin alınmış olduğu ve bunun neticesinde gerçekleştirilen iş süresinin 121 gün yerine 122 gün alındığı ve bu durumun hataya neden olduğu, görülmekle hesaplamanın yenilendiği, buna göre 07.04.2014 tarihi itibariyle Yapılan iş miktarı : %86, Yapılan İş Süresi : 1 Eylül 2013-07 Nisan 2014-219 gün, Günlük iş Miktarı : 0,86/219 =%0,0039269, 30.12.2013 tarihine kadar iş süresi : 1.09.2013-30.12.2013- 121 gün, 30.12.2013 tarihine kadar iş miktarı : 121 x 0,0039269=% 47516, 30.12.2013 tarihindeki eksik iş bedeli=(1- 0,47516) x 186.906.712,50=98.096.118,99 TL, Gecikme Süresi : 31.12.2013-08.10.2014-281 gün, Gecikme cezası : 98.096.118,99 x 0,0003 x 281=8.269.,502,83 TL olarak hesaplanmış, davaya konu sözleşme kapsamında, davacı yüklenici tarafından sistemin işletmeye alındığı 07.04.2014 tarihinde %14 oranında eksiklik bulunduğu, ... ilamında yer alan 30.12.2013 tarihi itibariyle yapılan iş ve eksik kalan iş bedellerinin davalı idare tarafından tespit edilmemesi nedeniyle dosyadaki belgeler, yazışmalar ile sözleşme konusu iş kalemlerinin tesisi için gereken süreler dikkate alındığında davacı yüklenicinin 07.04.2014 tarihi itibariyle yaptığı %86 imalatın 1 Eylül 2013 ile 07.04.2014 tarihi arasında yapıldığının kabulü gerekeceği, buna göre, 30.12.2013 tarihi itibariyle sözleşme kapsamındaki eksik iş bedelinin 98.096.118,99 TL olarak hesaplandığı, davacının akdettiği sözleşme kapsamında 8.269.502,83 TL gecikme cezasından sorumlu olacağı rapor edilmiştir. Tüm dosya kapsamından; ...Karar sayılı kaldırma ve gönderme kararı ile işaret edildiği üzere davacının, ...sınırlarında çalışacak olan tüm toplu taşıma araçlarında (otobüs, raylı sistem vb.) toplu taşıma elektronik ücret toplama, akıllı durak sistemi, akıllı kart ve araç içi bilgilendirme, güzergah ve araç takip sistemleri ve araç içini ve dışını görebilen kamera sistemlerinin kurulumu işinin 10 yıl boyunca işletme işinin davalı Belediye tarafından düzenlenen ihale sonrasında üstlendiklerini, davalı idare tarafından sözleşmeden kaynaklı olarak aleyhlerine 20.914.859,73 TL tutarında tahakkuk ettirilip tahsil aşamasına geçildiğini belirterek davalıya 120 günlük cezalı ek süre dışında uygulanan gecikme cezasından dolayı borcunun olmadığının tespitine karar verilmesini talep ettiği, sözleşmeye göre işin 30/12/2013 tarihinde bitirilmesi kabul edilmekle, süresinde bitirilmemesi halinde ise, sözleşmenin 28. maddesine göre “yükleniciye en fazla 120 günlük (cezalı) ek süre verilmesi, gecikilen her gün için “muhammen” bedel üzerinden onbinde üç tutarında ceza uygulanacağının kabul edildiği, dosya kapsamına göre işin tamamlamasının geciktiği, davacıya cezalı ek süre verilmesine rağmen işin bitirilmediği, bu nedenle davalı idare tarafından, davacı aleyhine sözleşme bedeli üzerinden günlük olarak hesaplanan 20.914.859,73 TL gecikme cezası tahakkuk ettirildiği, bu kapsamda taraflar arasındaki eser sözleşmesi ayakta olup feshedilmediğinden ancak teslim süresine kadar gecikme cezası istenebileceğinin kabul edilmesi gerektiği, uyuşmazlığa konu gecikme cezasının tahakkukuna esas “sözleşme bedeli” ifadesinin, süresinde teslimi yapılan malzeme bedellerini de kapsayacak şekilde sözleşmenin tüm miktarı olarak değil, sadece sözleşmeye aykırı şekilde “teslimi geç yapılan malzemeye isabet eden bedel” olarak kabul etmek gerektiği anlaşılmaktadır. Bu kapsamda işin teslimi gereken 30/12/2013 tarihi itibariyle işin geldiği seviyenin belirlenmesi için aldırılan hükme esas alınabilir nitelikteki ek rapor neticesinde yapılan iş miktarının %86 olduğu, 07.04.2014 tarihinde %14 eksik iş bulunduğu, 30.12.2013 tarihindeki eksik iş bedelinin 98.096.118,99 TL olduğu, 31.12.2013 ile 08.10.2014 arasında gecikilen sürenin 281 gün olduğu, günlük iş miktarının 0,0003 olduğu, buna göre gecikme cezasının 8.269.,502,83 TL olarak hesaplandığı rapor edilmiş olup, davacı aleyhine sözleşme bedeli üzerinden günlük olarak hesaplanan 20.914.859,73 TL gecikme cezasından, bilirkişi heyeti 28/11/2024 tarihli ek raporu ile hesaplanan gecikme cezası düşüldüğünde davacının, davalı tarafça tahakkuk ettirilen gecikme cezası nedeniyle 12.645.356,90 TL borçlu olmadığı anlaşılmış olup, davanın kısmen kabulü ile, davacının, davalı tarafça tahakkuk ettirilen gecikme cezası nedeniyle 12.645.356,90 TL borçlu olmadığının tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir. HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere; 1-Davanın KISMEN KABULÜ ile, davacının, davalı tarafça tahakkuk ettirilen gecikme cezası nedeniyle 12.645.356,90 TL borçlu olmadığının tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine, 2-492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gerekli 863.804,32 TL karar ve ilam harcından, 17.077,50 TL peşin harcın ve 242.265,14 TL ıslah harcının mahsubu ile bakiye 604.461,68‬ TL karar ve ilam harcının davalıdan tahsili ile Hazineye irat kaydına, davacı tarafından peşin yatırılan 17.077,50 TL harç ve 242.265,14 TL ıslah harcı olmak üzere toplam 259.342,64 TL harcın davalıdan alınarak davacıya ödenmesine, 3-Davacı tarafından yapılan 29,20 TL başvurma harcı, 340,20 TL posta gideri, 12.000 TL bilirkişi gideri olmak üzere toplam 12.369,4‬0 TL yargılama giderinin kabul-ret oranına göre hesaplanan 11.025,87 TL'sinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, bakiyesinin davacı üzerinde bırakılmasına, 5-Davacı vekille temsil olunduğundan karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir olunan 734.453,57 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 6-Davalı vekille temsil olunduğundan karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir olunan 227.720,57 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, 7-HMK'nın 333. maddesi gereğince kararın kesinleşmesinden sonra yatırılan gider avansının kullanılmayan kısmının yatırana iadesine, Dair, taraf vekillerin yüzlerine karşı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde... nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere oy birliği ile verilen karar, açıkça okunup, usulen anlatıldı. 06/02/2025

Başkan ... e-imza Üye ... e-imza Üye ... e-imza Katip ... e-imza