İlk Derece Mahkemesi 1988/109 E. 1990/85 K.

Davacı : ................. Davalılar : içişleri Bakanlığı Davanın Özeti : 6.6.1988 günlü 19834 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 12.4.1988 günlü 88/12905 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Poliste Rütbe Terfii Esaslarına Dair Yönetmeliğin Geçici 3 ncü maddesinin; davacının 29.6.1976 tarihinde Polis Akademisinden mezun olup Komiser Yardımcılığı rütbesini aldığı, 12.7.1979 tarihli onay ile 9.6.1979 tarihinden geçerli Komiserlik rütbesine yükseltildiği, halen bu rütbede görevine devam ettiği oysa emsallerinin 29.6.1982 tarihinde Başkomiserliğe 29.6.1985 tarihinde de Emniyet Amirliği rütbesine yükseltildikleri, davacının terfii etmesine engel olan disiplin cezalarının idari yargı kararıyla iptal edildikleri ancak şimdi de yönetmelik hükmü engel gösterilmek suretiyle, artan sürelerinin dikkate alınmadığı ve haketmiş olduğu rütbeye terfii ettirilmediği iddialarıyla iptali istenilmektedir. Savunmanın Özeti: Emniyet Teşkilatı Kanununun değişik 55 inci maddesinde, terfiinde esas, sırası ile liyakat ve kıdemdir; hükmünün yer aldığı, her üç yılını dolduranın terfii edemeyeceği ancak liyakatlarının tespitinden sonra terfii işlemlerini yapılabileceği, davacının, intihap Encümeninin 4.11.1988 günlü toplantısında bir üst rütbeye terfii ettirildiği ve bu rütbede 6 yıl 4 ay 5 gün kıdemli sayıldığı, başkomiserlik rütbesinde kıdemli olan davacı bilfiil başkomiserlik yapmadığı, kıdem ve sicil almadığı için liyakatinin tespit edilemediği, bu nedenle de artan sürelerinin rütbesinde değerlendirilmesinin söz konusu olamayacağı belirtilerek davanın reddi savunulmaktadır. Danıştay Tetkik Hakimi: Suna Türkoğlu Danıştay Savcısı Sevil Engin'in Düşüncesi: Davacı, 6.6.1988 günlü, 19834 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 12.4.1988 günlü 88/12905 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan, Poliste Rütbe Terfii Esaslarına Dair Yönetmeliğin geçici 3. maddesinin iptalini istemektedir. Davacı, 28.2.1988 tarihinden önce bir üst rütbeye terfi için gerekli kıdem ve liyakata sahip olduğu halde davalı İdarenin kendi kusuru yüzünden bugüne kadar terfii ettirilmeyerek 6.6.1988 günlü Resmi Gazetede yayımlanan yönetmelik hükümlere tabi tutulduğu, İdarenin yapmış olduğu düzenleme ile kanun önünde eşitlik ve kazanılmış hak ilkesini ihlal ettiği nedeniyle anılan yönetmeliğin geçici 3. maddesinin iptali isteğiyle bu davayı açmıştır. 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanununun 14.1.1988 tarihli ve 311 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 55. maddesine göre hazırlanan Poliste Rütbe Terfii Esaslarına Dair Yönetmeliğin geçici 3. maddesinde, 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanununun 311 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 55. maddesinin yürürlüğe girdiği 29.2.1988 tarihine kadar bulundukları rütbede üç senelerin doldurup bir üst rütbeye terfi hakkını kazandıkları halde kendilerine atfı kabil olmayan sebeplerle terfi edemeyen, polis amirleri, bu yönetmelikle belirtilen terfi şartlarına sahip olmaları kaydıyla, 8. maddede belirtilen bekleme sürelerini doldurmadan bir üst rütbeye retfi ettirilirler. Ancak artan süreleri terfi ettirildikleri rütbede dikkate alınmaz, hükmü yer almaktadır. 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanununun 311 sayılı Kanun hükmünde Kararname ile değişmeden önceki 55.maddesinde terfide esasın sırası ile liyakat ve kıdem olduğu belirtilmiş ve terfiin şekli ve icra tarzının bu esasa göre yapılacak nizamnamede tesbit edileceği hükme bağlanmıştır. Polis Mesleğine Giriş ve Poliste Terfi Esaslarını Gösteren Tüzüğün 16. maddesinde, "Poliste terfie istihkak (A) Liyakat, (B) Kıdemle kazanılır" ve 18. maddesinde de, "Münhal bulunduğu zaman liyakati ve ehliyeti sabit olup iyi sicil almış olanlar kıdem tablosundaki sıraya göre terfi ederler" hükümleri yer almıştır. Görüldüğü gibi, Emniyet hizmetleri sınıfı mensuplarının rütbe yükselmelerinde anılan tüzük gereğince aynen derece yükselmelerinde olduğu gibi liyakat ve kıdem aranmakta olup, mevzuatda bunun dışında bir koşulun aranacağı öngörülmemiştir. Bu durumda gerekli koşulların varlığı kabul edilerek derece yükselmesi yapılanların aynı koşulları gerektiren rütbe yükselmelerinin de yapılması gerekecektir. Dolayısıyla değişik 55.maddenin yürürlüğe girdiği 29.2.1988 tarihinden önce Emniyet hizmetleri sınıfı mensuplarının bulundukları rütbede normal bekleme süreleri dışında kendilerine atfı kabil olmayan nedenlerle geçirdikleri fazla süreler ilk rütbe yükselmesinde değerlendirileceği gibi, artan ve kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi biçiminde değerlendirilen sürelerin de rütbe yükselmelerinde dikkate alınması gerekmektedir. 4.6.1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanununun 55. maddesi, 29.2.1988 tarihinde yürürlüğe giren 311 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 17. maddesi ile değiştirilmiş ve sözü edilen maddeye göre hazırlanan ve rütbe terfii bakımından yeni bir düzenleme getiren Poliste Rütbe Terfii Esaslarına Dair Yönetmelik de 6.61988 günlü, 19834 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Yönetmeliğin 24. maddesinde de, bu yönetmeliğin yayımı tarihinde yürürlüğe gireceği belirtilmiştir. Geçici 3, madde ile, sadece bekleme süreleri yönünden müktesep hak tanınmış olup, 29.2.1988 tarihine kadar bulundukları rütbede üç senelerini doldurup bir üst rütbeye terfi hakkını kazandıkları halde kendilerine atfı kabil olmayan sebeplerle terfi edemeyen polis amirlerinin terfi için bu yönetmelikle belirtilen terfi şartlarına sahip olmaları koşulu ve artan sürelerin terfi ettirildikleri rütbede dikkate alınmayacağı esası getirilmiştir. Bu düzenleme, kendilerine atfı kabil olmayan nedenlerle terfi edemeyen polis amirlerinin yükselmeye hak kazandıkları tarihteki mevzuata göre yükselmelerini önleyici ve dolayısıyla müktesep haklarını ihlal edici nitelik taşıdığı gibi, yasanın değişik 55. maddesi ile yönetmeliğin yürürlük tarihini 29.2.1988 tarihinden önceye götürdüğünden anılan maddenin yasaya, yönetmeliğe ve hukuka aykırılığı açıktır. Açıklanan nedenlerle yönetmeliğin geçici 3. maddesinin iptali gerekeceği düşünülmüştür. TÜRK MİLLETİ ADINA Hüküm veren Danıştay idari Dava Daireleri Genel Kurulunca gereği görüşüldü: Dava 6.6.1988 günlü 19834 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 12.4.1988 günlü 88/12905 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Poliste Rütbe Terfii Esaslarına Dair Yönetmeliğin Geçici 3 üncü maddesinin iptali istemiyle açılmıştır. 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanununun 14.1.1988 günlü 311 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 55 inci maddesine dayanılarak çıkarılan Yönetmeliğin Geçici 3 üncü maddesi "3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunun 311 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 55 inci maddesinin yürürlüğe girdiği 29.2.1988 tarihine kadar bulundukları rütbede üç senelerini doldurup bir üst rütbeye terfii hakkını kazandıkları halde kendilerine atfı kabil olmayan sebeplerle terfi edemeyen polis amirleri, bu yönetmelikle belirtilen terfi şartlarına sahip olmaları kaydıyla, 8 inci maddede belirtilen bekleme sürelerini doldurmadan bir üst rütbeye terfi ettirilirler. Ancak artan süreleri terfi ettirildikleri rütbede dikkate alınmaz" hükmünü taşımaktadır. Dava dosyasının incelenmesinden, davacının terfii ettirildikden sonra artan sürelerinin, anılan Geçici 3 üncü maddenin ikinci cümlesine dayanılarak terfii ettirildiği rütbede dikkate alınmadığı anlaşılmaktadır. 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanununun, 311 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişmeden önceki 55 inci maddesinde "Terfide esas, sırası ile liyakat ve kıdemdir. Terfi için bir derecede en az üç sene hizmet etmiş olmak şarttır. Terfihi şekli ve icra tarzı, bu esasa göre yapılacak nizamnamede tesbit edilir." hükmü yer almıştır. Bu madde uyarınca hazırlanan Polis Mesleğine Giriş ve Poliste Terfii Esaslarını Gösteren Tüzüğün 16 ncı maddesinde "Poliste terfie istihkak A-Liyakat, B-Kıdemle kazanılır"; 18 inci maddesinde de "Münhal bulunduğu zaman liyakati ve ehliyeti sabit olup iyi sicil almış olanlar kıdem tablosundaki sıraya göre terfi ederler." hükümlerine yer verilmiştir. Bu hükümlerden anlaşılacağı üzere, Emniyet Teşkilatı mensuplarının rütbe yükselmelerinde aynen derece yükselmelerinde olduğu gibi liyakat ve kıdem aranmış; derece yükselmesi yapılanların aynı koşullan gerektiren rütbe yükselmelerinin de yapılması kurala bağlanmıştır. Dolayısıyla 3201 sayılı Kanunun 55 inci maddesinde 311 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği 29.2.1988, tarihinden önce, Emniyet hizmetleri sınıfı mensuplarının bulundukları rütbede normal bekleme süreleri dışında kendilerine atfı kabil olmayan nedenlerle geçirdikleri fazla süreler ilk rütbe yükselmesinde değerlendirileceği gibi artan ve kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi biçiminde değerlendirilen sürelerin de rütbe yükselmelerinde dikkate alınması gerekmektedir. 3201 sayılı Kanunun 55 inci maddesinin 311 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değiştirilerek, maddede sayılan polis amirlerinin rütbelerindeki bekleme sürelerinin yeniden belirlenmesi ve rütbe terfiinin şekli ve icra tarzının çıkartılacak yönetmelikle tespit edileceğinin hükme bağlanması üzerine; bu hükme dayanılarak hazırlanan ve 6.6.1988 günlü 19834 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 12.4.1988 günlü 88/12905 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Poliste Rütbe Terfii Esaslarına Dair Yönetmelik yürürlüğe konulmuştur. Anılan yönetmeliğin 8 inci maddesinde rütbelerdeki bekleme süreleri Kanuna uygun olarak yeniden düzenlenmiş; 13 ncü maddesinde rütbe terfiinin şartları sayılmış; Geçici 3 üncü maddesinde de 55 inci maddede yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği 29.2.1988 tarihine kadar, bulundukları rütbede üç yıllık bekleme sürelerini doldurup bir üst rütbeye terfi hakkını kazandıkları halde kendilerine atfı kabil olmayan sebeplerle terfi edemeyen polis amirlerine, 8 inci maddede belirtilen bekleme sürelerini doldurmadan terfi etme olanağı sağlanmıştır. Genel ve düzenleyici nitelikteki işlemler ilke olarak yürürlüğe girdikleri tarihten sonraki olaylara uygulanırlar ve daha önceki hukuksal düzene göre doğmuş bulunan haklara etki etmezler. Nitekim bu kuraldan hareketle 3201 sayılı Kanunun 55 inci maddesinde ki değişikliğin yürürlüğe girdiği 29.2.1988 tarihine kadar bulundukları rütbede bekleme sürelerini dolduranlar yönünden doğmuş bulunan, üst rütbeye terfi hakkı Yönetmeliğin yukarıda açıklanan Geçici 3 üncü maddesinin 1 inci cümlesinde yer alan hükümle korunmuştur. Ancak, maddenin ikinci cümlesinde artan sürelerin terfi ettirildikleri rütbede dikkate alınamayacağına ilişkin hüküm yer almıştır. Her ne kadar 3201 sayılı Kanunun değişik 55 inci maddesinin 4 üncü fıkrasında "Ancak, rütbelerdeki bekleme süresi içinde üst öğrenimi bitirenler, bulundukları rütbede üst öğrenim için öngörülen süreye tabi olurlar. Rütbe bekleme süresinden fazla süreler üst rütbeye terfide değerlendirilmez" hükmü yer almakta ise de; bu hükmün, maddedeki duruma özgü ve Kanunun yürürlüğünden itibaren hüküm ifade eder nitelikte olduğu kuşkusuzdur. Yönetmeliğin Geçici 3 üncü maddesinin ikinci cümlesindeki hüküm ise; Kanunun amacını aşan ve maddenin birinci cümlesi ile korunmaya çalışılan kazanılmış hakları ihlal eder bir nitelik arzetmektedir. Nitekim bakılan davada da davalı İdare savunmasından anlaşıldığı üzere, davacının emniyet Genel Müdürlüğü intihap Encümeninin 4.11.1988 günlü kararıyla imtihana tabi tutulmaksızın bir üst rütbeye (komiserlikten başkomiserliğe) yükseltildiği ancak bu rütbedeki 6 yıl 4 ay 5 günlük kıdeminin dikkate alınmadığı ve böylece Yönetmeliğin Geçici 3 üncü maddesinin birinci cümlesi ile 29.2.1988 tarihi itibariyle korunan kazanılmış hakkının ikinci cümlede yer alan hükme dayanılarak kalan süre yönünden ihlal edildiği anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle Poliste Rütbe Terfii Esaslarına Dair Yönetmeliğin Geçici 3 üncü maddesinin, ikinci cümlesinde yer alan "Ancak artan süreleri terfi ettirildikleri rütbede dikkate alınmaz" hükmü mevzuata ve hukukun genel ilkelerine uygun görülmediğinden iptaline 23.2.1990 günü oybirliğiyle karar verildi.