1965/34 E. 1974/13 K.

4604 sayılı Kuruluş Kanununun 16 ncı maddesine göre gelir vergisinden de muaf oldukları halde, mevduat faizlerinden 955 ve müteakip yıllarda tevkif (stopaj) yolu ile alınan gelir vergilerinin « «vergi hataları ve düzelme» » hükümleri gereğince iadesi isteklerini reddeden Maliye Bakanlığı işlemlerine karşı açtıkları iki davadan birincisini 25.12.1959 gün ve E. 957/2730, K. 959/4293 sayı ile kabul; ikincisini 24.12.1962 gün ve E. 60/196, K. 62/4803 sayı ile reddeden Danıştay 4. Dairesi kararları arasındaki aykırılığın içtihadın birleştirilmesi yolu ile giderilmesi isteğine dair Zirai Donatım Kurumunun 25.11.1963 ve 22.9.1966 günlü yazılan Birinci Başkanlıkça içtihadı Birleştirme Kuruluna havale edilmesi üzerine raportör üyenin raporu, ilgili dava dosyalan, diğer belgeler ve mevzuat nicelendikten ve Başkanunsözcüsünün « «içtihatları Birleştirmenin konusu, Türkiye Zirai Donatım Kurumunun bankalardaki mevduatına tahakkuk ettirilmiş olan faizler üzerinden, stopaj yolu ile tahsil edilen gelir vergisinin, vergi hatalarını düzeltme hükümleri gereğince, geri istenmesinin mümkün olup olmadığı sorununun çözümlenmesine değgin bulunmaktadır. Gerçekten Danıştay Dördüncü Dairesi, 25.12.1959 günlü ve 1959/4293 sayılı karariyle Zirai Donatım Kurumunun bankalardaki mevduatına tahakkuk ettirilen faizlerin, yukarda sözü edilen kurumun, 4604 sayılı yasanın 15. maddesi gereğince vergiden muaf bulunması nedeniyle iade edilmesi gerektiği görüşünü benimsemiş olduğu halde, 24.12.1962 günlü ve 1962/4803 sayılı kararında anılan verginin, vergi hatalarını düzeltme yolu ile geri istenemiyeceği ilkesine yer vermiş ve böylece tarafları ve konusu aynı olan benzer davalarda, yasa hükümlerinin farklı biçimlerde yorumlanması sonucu olarak, birbirine aykırı kararlar verildiği görülmüştür. 1 - 25.12.1959 günlü kararın verilmiş olduğu tarihte yürürlükte bulunan 5421 sayılı gelir vergisi kanunu ile 5432 sayılı vergi usul kanununun, sonradan yürürlükten kaldırıldığı ve 5422 sayılı kurumlar vergisi yasasının muaflıklar ve istisnalar başlığını taşıyan 7 ve 8. maddelerinin de 199 sayılı yasa ile değiştirildiği ve böylece söz konusu edilen 25.12.1959 günlü kararın yasal dayanağını teşkil eden hükümlerin artık uygulama alanı ve olanağı kalmamış bulunduğu ileri sürülerek acaba içtihatların birleştirilmesine gerek olmadığı sonucuna varılabilir mi? Hemen belirtelim ki biz, içtihatların birleştirilmesine lüzum olduğu görüşündeyiz. Gerçekten; a) 5432 sayılı Vergi Usul Kanununun 213 sayılı yasa ile yürürlükten kaldırılmış olmasına rağmen vergi hatalarının düzeltilmesine ilişkin 106 -108 nci maddeleri anılan 213 sayılı yasaya 116-118 nci maddeler olarak, b) 5421 sayılı gelir vergisi kanunu 193. sayılı yasa ile yürürlükten kaldırılmış ise de gelir vergisinden müstesna olan menkul sermaye iratlariyle mevduat faizleri tim vergiye tabi olduğuna değgin 23 ve 82 nci maddeleri az önce adı geçen 193 sayılı yasaya 22 ve 75 nci maddeler olarak aynen intikal ettirilmiş ve 5422 sayılı kurumlar vergisi kanununun muaflıklar ve istisnalar başlığını taşıyan 7. ve 8. maddeleri de 199 sayılı yasa ile değişildik yapılmış olduğu halde, banka mevduatı hakkında, eski hükümlerden değişik yeni hükümler getirilmemiştir. Demek oluyorki, sözü geçen kararlar nedeniyle uygulanmış bulunan yasa hükümlerinin bundan sonra da aynı nitelikteki davalar hakkında da uygulanmasına devam edilecektir. Bu itibarla anılan yasa hükümlerinin yürürlükten kaldırıldığı veya değiştirilmiş olduğu sebebine dayanılarak içtihatların birleştirilmesine yer olmadığı söylenemez. 2 - İşin esasına gelince; Zirai Donatım Kurumunun, 4604 sayılı yasanın 15, 16 ve 17. maddeleri gereğince vergiden muaf olduğu öne sürülerek 213 sayılı yasanın 118. maddesinin 2 Nolu bendine göre, tarh, tahakkuk ve tahsil edilen gelir vergisinin iade edilmesi gerektiği iddia olunmaktadır. Oysa, 15. madde de, kurumun Türkiye'ye ithal edeceği ham, yan mamul ve mamul maddelerle bilumum alet, makine ve yedek parçalan, nevileri Tarım Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca tesbit edilmek şartiyle, gümrük ve her nevi ithal resimlerinden ve vergilerinden, 16. maddede ise, şube ve müesseseleri kuruluş muameleleri ile ikraz ve istikraz, menkul ve gayri menkul alım, satım işlerinde ve sair muamelelerinde vergi, resim ve harçlardan muaf olduğu öngörülmüş ve böylece gelir ve kurumlar vergisinin bu maddeler kapsamı dışında kaldığı hiçbir kuşku ve duraksamaya yer vermiyecek biçimde açıklığa kavuşturulmuştur. Gerçi, sözü edilen yasanın 17. maddesinde « «Kurum ve müesseseleri kazanç ve buhran vergilerinden muaftır...» » denilmekte ise de iş bu madde, 5421 sayılı yasanın 108. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere; Zirai Donatım Kurumunun, bankalardaki mevduatına tahakkuk ettirilen faizler (menkul sermaye iradı) yönünden, açık olarak vergiye bağlı olmadığı veya vergiden muaf bulunduğu yolunda bir yasa hükmü yoktur. Bu nedenle 213 sayılı yasanın 118. maddesinin 2 nolu bendine dayanılarak, tahsil edilmiş olan verginin, vergi hatalarını düzeltme yolu ile geri istenmesi olanaksızdır. Bu nedenlerle içtihatların, 4 ncü Dairenin 24.12.1962 günlü ve 1969/4803 sayılı kararı doğrultusunda birleştirilmesinin usul ve yasa hükümlerine daha uygun düşeceği görüşünde olduğumuzu yüksek kurulun takdirlerine arzederim» » yolundaki açıklamalardan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A - 4604 sayılı Zirai Donatım Kurumu ve 5421 sayılı Gelir Vergisi Kanunlarının ilgili hükümleri: I - 4604 sayılı Kanunun, Madde 15 - Kurumun Türkiye'ye ithal edeceği ham, yan mamul ve mamul maddelerle bilumum alet, makine ve yedek parçaları nevileri Ziraat Vekaletinin teklifi üzerine icra Vekilleri Heyetince tesbit edilmek şartiyle, gümrük ve her nevi ithalat resmilerinden ve vergilerinden muaftır. Madde 16 - Kurum, şube ve müesseseleri kuruluş muameleleri ile ikraz ve istikraz, menkul ve gayrimenkul alım, satım işlerinde ve sair muamelelerinde vergi, resim ve harçlardan muaf olduğu gibi taksitle yapılan muameleler için tanzim edilecek senetler Damga Resminden ve tasdik harcından muaftır. Kurum tarafından yapılacak muamelelere ait senetlerin ve sair vesikaların muhtar ve ihtiyar heyetlerince tasdiki, noter tasdiki hükmünde olup bunlardan dolayı hiç bir harç, resim ve para alınmaz. Mümessillerin kurum namına yapacağı işler aynı hükümlere tabidir. Madde 17 - Kurum ve müesseseleri kazanç ve buhran vergilerinden muaf olduğu gibi 3460 sayılı kanunun 46 ve 47 nci maddeleri hükümlerine de tabi değildirler. II - 5421 sayılı Kanunun, Madde 23 - Aşağıda yazılı menkul sermaye iratları gelir vergisinden müstesnadır. 1 - özel Kanunları veya Devletle akdedilmiş mukavelelerle her türlü vergiden istisna edilmiş olan menkul kıymetlerin faiz, temettü ve ikramiyeleri; 2 - Mevduat ve özel alacaklar karşılığında bir takvim yılında alınan faizlerin 200 lirası (muhtelif müesseselerden veya bir müessesenin muhtelif şube veya ajanslarından alınan mevduat faizlerinde bu had her müessese veya her müessesenin muhtelif şube ve ajansları için ayrı nazara alınır.) Madde 82 - Aşağıda yazılı menkul sermaye iratları vergi tevkifatına tabidir: 1 - .............................. 2 - .............................. 3 - .............................. 4 - Mevduat sahiblerinin istisna haddini aşan kısımları. Menkul sermaye iratlarından vergi tevkifatı aşağıdaki esaslara göre yapılır: 2-.............................. 3 - .............................. 4 - Menkul sermaye iratları üzerinden vergi kesilirken, istihkak sahiplerinin gerçek veya tüzel kişi olmalarına ve gelir veya kurumlar vergisine tabi bulunup bulunmamalarına bakılmaz (Hazine hariç). Madde 108 - Aşağıda tarihi ve sayısı gösterilen kanunlar ve diğer kanunların kazanç, iktisadi iş buhran, muvazene ve hava kuvvetlerine yardım vergileriyle fevkalade zamlarına veya bu vergilerin mükellefiyet şekil ve nisbetlerine, muafiyet ve istisnalarına ilişkin bütün hükümleri yürürlükten kaldırılmıştır: B - Davalarda tarafların iddia ve savunmaları özeti: Mükellef kurum; 4604 sayılı kanunun 16 ncı maddesinin gelir vergisinden de muafiyeti kapsadığı ve 5421 sayılı Kanunun 23 ncü maddesinin özel hükümleri saklı tuttuğu halde, kanunsuz olarak ve stopaj yolu ile kendilerinden alınan gelir vergisini iade etmiyen Maliye Bakanlığı işlemlerinin iptalini istemiş; Maliye Bakanlığı ise: 4604 sayılı kanunun 16 ncı maddesinin gelir vergisinden muafiyeti kapsamadığını, gelir vergisine muadil eski kazanç ve buhran vergilerinden muafiyete ait 17 nci maddesinde 5421 sayılı kanunun 108 nci maddesiyle ilga edildiğini; bu sebeple Kanunun 82 nci maddesi birinci ve ikinci fıkralarının 4 ncü bentleri gereğince yapılan gelir vergisi tevkifatında kanunsuzluk bulunmadığını savunmuştur. C - SONUÇ Tarafların iddia ve savunmaları ile dayandıktan kanun hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, her iki dava konusu olaylarda; « «açık olarak vergiye tabi olmayan veya vergiden muaf bulunan kimselerden» » veya « «açık olarak vergi mevzuuna girmeyen veya vergiden müstesna bulunan gelir üzerinden vergi istenmesi veya alınması» » söz konusu olmayıp, Vergi Usul Kanunlarının vergi hataları ve düzeltme hükümleri dışında kalan hukuki sorun ve uyuşmazlık bulunmaktadır. Bu sebeple zamanında itiraz ve temyiz komisyonlarına başvurulmamak suretiyle kesinleşen vergilerin iadesi isteklerini reddeden Maliye Bakanlığı işlemlerinde herhangi bir kanunsuzluk görülmemektedir, içtihadın, davanın ayni nedenlerle -reddine dair 4. Dairenin 24.12.1962 gün ve E. 1960/196, K. 1962/4803 sayılı kararı doğrultusunda birleştirilmesine 15.6.1974 tarihinde üçte ikiyi aşan oyçokluğuyla karar verildi. KARŞI OY X - Aralarında aykırılık bulunduğu kabul edilerek içtihadın birleştirilmesine sebep gösterilen Dördüncü Daire Kararlarından 1967/2730, 1959/4293 sayılı olanı 5432 sayılı Vergi Usul Kanununun yürürlükte olduğu arada; diğeri (1960/196-1962/4803 sayılı) ise, 193 sayılı Vergi Usul Kanununun yürürlükte olduğu sırada ve bu Kanunun 406. maddesine dayanılarak alınmıştır. Dolayısıyle ayrı kanunlara dayanılarak verilmiş kararlar arasında aykırılıktan söz edilerek uzun yıllar sonra içtihadın birleştirilmesi yerinde olmayacağından çoğunluk görüşüne karşıyız. Not : Aynı kararın ikinci esas numarası 1966/49