Madde 122 — Yatırımlar ile çakışan sahalara ilişkin işlemler

MADDE 122- (1) Madencilik faaliyetleri ile Devlet ve il yolları, otoyollar, demir yolları, havaalanı, liman, baraj, enerji tesisleri, petrol, doğalgaz, jeotermal boru hatları, su isale hatları gibi kamu yararı niteliği taşıyan veya gerçek/tüzel kişilere ait diğer yatırımların birbirlerini engellemesi, maden işletme faaliyetinin yapılamaz hale gelmesi, yatırım için başka alternatif alanların bulunamaması durumunda, madencilik faaliyeti ve yatırımla ilgili karar Bakanlık tarafından verilir.

(2) Madencilik faaliyetleri ile birinci fıkrada sayılan yatırımların aynı alana isabet etmesi halinde yatırımcı tarafından yatırım için başka alternatif alan olmadığına dair teknik bilgi ve belgeler ile Genel Müdürlüğe müracaat edilir.

(3) Genel Müdürlüğün mahallinde yaptığı inceleme neticesinde; kamu yararı niteliği taşıyan yatırımlar ile madencilik faaliyetlerinin birbirini engelleyeceği, yatırımın gerçekleştirilmesi halinde maden işletme faaliyetinin yapılamaz hale geleceği, planlanan yatırımın, ruhsatın işletme izni veya görünür rezerv alanı ya da ruhsata dayalı olarak üretim yapılan tesis alanı ile çakıştığının tespit edilmesi durumlarında heyet tespitlerine ilişkin yapılacak işlemleri içeren Genel Müdürlük kararı taraflara gönderilir. İlgili taraflardan görüşleri ile dördüncü fıkrada belirtilen bilgi ve belgeleri içeren raporun bir ay içinde Genel Müdürlüğe verilmesi istenir. Bu sürede tarafların anlaşmaya vardıklarını bildirmeleri veya yatırımcının raporu vermemesi durumunda işlemler sonlandırılır. Verilen sürenin sonunda, tarafların görüşlerini ve raporu sunmaması halinde, Genel Müdürlükçe mahallinde yapılan inceleme neticesinde yapılan yatırıma ilişkin değer tespiti dikkate alınarak hesaplamalar yapılır.

(4) Bu raporda;

a) Ruhsat sahasında ve yatırım ile çakışan alandaki madencilik faaliyeti ile ilgili olarak;

1) Niteliği ve konusu,

2) Hukuki durumu, konumu ve koordinatları,

3) Madenin cinsi, rezervi ve tenörü/kalitesi,

4) Çalışan/çalışacak personel sayısı ve istihdama katkısı,

5) Maden ruhsat sahibinin/rödövansçının yatırım gideri,

6) Maden ruhsatının yatırım süresi ve projesi,

7) Maden işletme proje bilgileri ve ruhsat süresi,

8) Devlet hakları ve sağlanacak katma değere ilişkin değerlendirmeler,

9) Üretilen madenin pazar durumu,

10) Yıllar itibarıyla üretim ve varsa tesise ait bilgiler,

11) Maden ruhsat sahasının yatırım bedeli, gerçekleşme süresi ve aşamaları,

12) Madenin makul bir sürede üretilebilme imkânının olup olmadığı, madencilik faaliyeti ile diğer yatırım faaliyetinin farklı zamanlarda yapılıp yapılamayacağına ilişkin tespitler,

13) Maden için başka alternatif alan olup olmadığına dair teknik bilgi ve belgeler,

14) Ara ve uç ürüne yönelik madenciliğe dayalı sanayi tesislerinin hammadde ihtiyacını karşılayan ruhsatlı sahalarda, tesisin hammadde ihtiyacını karşılayacak şekilde alternatif ruhsatlı sahaların bulunup bulunmadığı,

15) Diğer hususlar,

b) Yatırım ile ilgili olarak;

1) Niteliği ve konusu,

2) Hukuki durumu, konumu ve koordinatları,

3) Yatırım sonucu elde edilecek ürüne ilişkin bilgi,

4) Çalışacak personel sayısı ve istihdama katkısı,

5) Yatırım gideri,

6) Yatırımın süresi ve projesi,

7) Yatırımın proje bilgileri ve proje süresi,

8) Sağlanacak katma değere ilişkin değerlendirmeler,

9) Yatırım sonucu elde edilecek ürünün pazar durumu,

10) Yıllar itibarıyla üretim ve varsa veya yapılması planlanan tesise ait bilgiler,

11) Yatırım bedeli, gerçekleşme süresi ve aşamaları,

12) Yatırımın makul bir sürede yapılabilme imkânının olup olmadığı, yatırım ile madencilik faaliyetinin farklı zamanlarda yapılıp yapılamayacağına ilişkin tespitler,

13) Yatırım için başka alternatif alan olmadığına dair teknik bilgi ve belgeler,

14) Yatırımın yapıldığı bölgede sağlayacağı diğer katkılar,

15) Yatırım sahibinin banka hesap numarası,

16) Diğer hususlar,

yer alır.

(5) Hazırlanan raporlar dikkate alınarak yapılan inceleme ve değerlendirmeler neticesinde; Genel Müdürlük tarafından kamu yararı açısından yatırımların önceliği ve önemini belirtmek üzere ilgili kurumlarla ve yatırımcılarla gerekli yazışmalar yapılarak oluşturulan görüş Bakanlığa gönderilir. Bakanlık ilgili birimi tarafından kamu yararı açısından yatırımların önceliğine ve önemine ilişkin yapılan tespit Bakan onayına sunulur. Bakanlık veya Genel Müdürlük tarafından gerekli görülmesi halinde bedeli karşılığında rapor hazırlatılabilir. Hazırlatılan rapor, danışmanlık ücretleri, yolluk, gündelik gibi tüm harcamalar yatırımcı veya ruhsat sahibi tarafından karşılanır. Bakanlık tarafından alınan karar, kamu yararı kararı yerine geçer. Ayrıca Bakanlık kararı ile faaliyeti kısıtlanan maden ruhsat sahibinin yatırım gideri, lehine karar verilen tarafça tazmin edilir. Maden işletme faaliyetinin yapılamaz hale geldiği alanın ruhsattan taksir edilmesine veya ruhsatın iptal edilmesine ilişkin hususlar Bakanlık tarafından alınacak kararda belirtilir.

(6) Herhangi bir madencilik faaliyetine yönelik fiziki yatırım yapılmamış I. Grup, II. Grup (a) ve (c) bendi madenler, mıcır, kaba inşaat, baraj, gölet, liman, yol gibi yapılarda kullanılan her türlü yapı hammaddeleri için verilen ruhsatlar, görünür rezervi belirlenmemiş diğer grup maden ruhsatları ile çakışan aynı yerdeki diğer yatırımlara Genel Müdürlükçe izin verilir. Ruhsatlı sahalarda görünür rezervi belirlemek üzere yapılan sondaj, kuyu, galeri, desandre gibi işler için yapılan yatırımların ve maden varlığının belgelenmesi durumunda tespit edilen görünür rezerv alanı dışındaki alanlar için diğer yatırımların madencilik faaliyetlerini engellemeyeceğine Genel Müdürlükçe karar verilmesi halinde diğer yatırım için izin verilir. Bu alanlarda ruhsat sahibi tarafından yapılmış yatırımı etkileyen bir husus var ise bu alanla ilgili karar Bakanlık tarafından verilir.

(7) Bakanlık veya Genel Müdürlük kararı ile faaliyeti kısıtlanan maden ruhsatına ait yatırıma ilişkin değer tespiti aşağıdaki usul ve esaslara göre, yatırımın özelliğine göre ortaya çıkan durumlara ilişkin usul ve esaslar ise Genel Müdürlükçe belirlenir.

a) Faaliyeti kısıtlanan ruhsat sahasında ve/veya buna bağlı tesis ve alt yapı tesis yatırımına ait gider kalemleri, ruhsat hukukunun başladığı tarih ile ilk heyet tarafından çakışmanın tespit edildiği tarih aralığı esas alınarak belirlenir. Görevlendirilen heyet tarafından çakışmanın tespitinden sonraki süreçte faaliyetin devamı için yapılan zorunlu yatırımlar dışındaki yatırımlar değerlendirmeye alınmaz.

b) Yatırım gideri, fatura veya dekonta göre, fatura veya dekontun ibraz edilememesi durumunda ise fiili tespite göre rayiç bedeller dikkate alınarak belirlenir.

c) Yatırım gideri hesaplamalarına, katma değer vergisi dahil edilmez.

ç) Devir edilen ruhsatlarda devir öncesi yatırım gideri de dahil olmak üzere tüm yatırım gideri yeni ruhsat sahibine ödenir. Taraflar arasındaki devir tutarı yatırım giderine dahil edilmez.

d) Kısıtlaması yapılan alan dahilindeki ruhsata dayalı olarak, ruhsat sahasında ve/veya dışında kurulmuş ruhsat sahibine/rödövansçıya/faaliyeti gerçekleştirene ait geçici tesisler ile ilgili yatırım gideri, söz konusu geçici tesislerin sadece bu ruhsat sahasından üretilen maden ile beslenmek üzere kurulmuş olması kaydıyla ödenir.

e) Amortismana tabi olma süresi dolmuş makine, araç-gereç, teçhizat ve tesislerin değerinin hesaplanmasında Makina ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi tarafından belirlenen hurda birim fiyatları üzerinden hesaplama yapılır. Amortismana tabi olma süresi bitmemiş makine, araç-gereç, teçhizat ve tesislerin değerinin hesaplanmasında ise amortismana tabi değeri düşülerek yatırım gideri hesaplanır. Yatırım gideri ödenecek taşınmazların bedelleri hesaplanırken enkaz/hurda kaldırma bedelleri de yatırım giderine dahil edilir.

f) Faaliyetin sonlandırılmasına karar verilen sahadaki tesislerin talep edilmesi halinde başka bir alana taşınması, bu süreçte yapılacak her türlü altyapı, montaj-demontaj ve nakilden dolayı kullanılamayan ekipmanların, çalışır hale getirilmesine ait giderler yatırım giderine dahil edilir.

g) Üretim faaliyetine başlanmamış ve yatırımdan kaynaklı olarak iptal edilecek olan ruhsatlarda, ruhsat hukuku için ödenen harç, ruhsat bedeli, proje bedelleri, Devlet hakları, irtifak, kamulaştırma (Hazine adına) bedeli, kamuya ödenen izin bedelleri lehine karar verilen yatırımcı tarafından ruhsat sahibine ödenir. Çevre ile uyum teminatı ve bedeli yatırım giderine dahil edilmez.

ğ) Üretim faaliyetine başlanmamış ve yatırımdan kaynaklı olarak madencilik faaliyetleri kısıtlanan/kısıtlanacak ya da taksir edilecek alanlarla ilgili olarak ödenen proje bedelleri, irtifak, kamulaştırma (Hazine adına) bedeli, kamuya ödenen izin bedelleri lehine karar verilen yatırımcı tarafından ruhsat sahibine ödenir. Çevre ile uyum teminatı ve bedeli yatırım giderine dahil edilmez.

h) İhale yoluyla alınan ruhsatlarda, çakışan alandaki madencilik faaliyetleri dikkate alınarak, işletme izni olmayan ruhsatlarda ihale bedeli yatırım gideri hesabına dahil edilir. İşletme izinli ruhsatlarda ise yatırım gider kalemi olarak kabul edilecek ihale bedelinden, ruhsat süresi oranında düşülerek hesaplama yapılır.

ı) Ruhsat sahasında tetkik tarihindeki faaliyeti gerçekleştiren tarafından yapılan madencilik faaliyetlerine ait yatırımların bedelleri faaliyeti gerçekleştirene ödenir.

i) Ruhsat sahibi ile yapılan sözleşme kapsamında madencilik faaliyetinde bulunan gerçek veya tüzel kişilerin yatırım gideri veya ruhsat sahipleri tarafından ortak yapılan yatırım gideri, yapılacak fiili tespit sonucuna göre belirlenir. Bu kapsamda yatırım gideri ile ilgili anlaşmazlık olması durumunda anlaşmazlığa konu olan yatırım giderinin karşılığı olan bedel, Genel Müdürlüğün emanet hesabında tutulur. Anlaşmazlığın çözümüne ilişkin mahkeme kararının bulunması ya da taraflar arasında anlaşmanın sağlanması halinde yatırım bedeli taraflara ödenir.

j) Görünür rezervi belirlenmiş sahalarda maden üretimi amacıyla yapılan dekapaj alanına isabet eden alanda üretim tamamlanmış ise dekapaj giderleri yatırım giderine dahil edilmez. Dekapajı tamamlanmış ancak henüz maden üretimi yapılmamış alanlarda bu üretimin yapma imkanının bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Üretimin yapılma imkânı yoksa bu alanlarla ilgili dekapaj giderleri oransal olarak yatırım giderine dahil edilir.

k) Ruhsatın yatırım nedeniyle kısıtlanacak alan içinde kalan arama faaliyetlerine ilişkin yatırımlarını belgelenmesi şartıyla üretimi yapılan alanlar dışındaki arama giderleri yatırım giderine dahil edilir.

l) Finansal kiralama yöntemiyle alınmış olan iş makinesi veya teçhizatın değer tespiti yapılır. Ancak finansal kiralama yapan banka veya aracı şirketin muvafakat vermesi durumunda iş makinesi veya teçhizat yatırım giderine dahil edilir.

m) Tarafların Genel Müdürlüğe yatırım giderinin ödenmesi için banka hesap bilgilerini vermemesi durumunda ilgili yatırım gideri mahkemece tayin edilecek hesaba yatırılır.

n) Yatırım gider tespiti yapılan tarih ile Bakanlık kararının alındığı tarihin farklı olması durumunda, yatırım gideri Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) hesapladığı Tüketici Fiyat Endeksine (TÜFE) göre güncellenip işlem tesis edilir.

(8) İşletme ruhsat alanı içerisinde ancak işletme izni veya görünür rezerv alanı dışındaki yatırımlara, madencilik faaliyetleri birlikte yürütülebilecek yatırımlara ve mevcut maden işletme izin alanlarıyla çakışan yatırımlara mahallinde yapılan tetkik sonucunda rezervin üç boyutlu görünür hale getirilmemiş olan kısmı taksir edilerek Genel Müdürlükçe izin verilebilir. Yatırımın işletme izni veya görünür rezerv alanı ile çakışması ve madencilik faaliyetlerinin yatırım ile birlikte gerçekleştirilememesi durumunda Bakanlık tarafından karar verilir. Genel Müdürlüğün uygun görüşü veya Bakanlık kararı alınmaksızın yapılmış olan yatırımın, işletme izni veya görünür rezerv alanı ile çakışması durumunda, bu alanlarda yatırımcı tarafından yapılmış yatırımı ya da işletme izni veya görünür rezervi etkileyen bir husus var ise bu alanla ilgili karar Bakanlık tarafından verilir. Arama ruhsatı döneminde hiçbir yatırım yapılmamış ise diğer yatırımlara engel teşkil etmez. İhalelik durumda olan ve görünür rezervi belirlenmiş sahalara ait karar, Genel Müdürlükçe verilir. Bu fıkra kapsamında Genel Müdürlüğe yapılan talepler, gerekli görüldüğü takdirde mahallinde tetkik yapılmak suretiyle değerlendirilir.

(9) Bakanlık tarafından verilecek kararlarda; görünür rezerv alanı ile diğer yatırımın çakışması halinde öncelikle diğer yatırım için alternatif alanın bulunup bulunmadığı, madenin makul bir sürede üretilebilme imkânının olup olmadığı, ara ve uç ürüne yönelik madenciliğe dayalı sanayi tesislerinin hammadde ihtiyacını karşılayan ruhsatlı sahalarda, tesisin hammadde ihtiyacını karşılayacak şekilde alternatif alanların bulunup bulunmadığı maden rezervi ile yatırımın ülke ekonomisine sağlayacağı katma değer, her iki yatırımın süresi, büyüklüğü, çalışan/çalışacak olan işçi sayısı ve istihdama sağlayacağı katkı dikkate alınarak değerlendirme yapılır.

(10) Bakanlık veya Genel Müdürlük kararı ile faaliyeti kısıtlanan maden ruhsat sahibinin/rödövansçının/faaliyeti gerçekleştirenin veya yatırım sahibinin yatırım gideri, lehine karar verilen tarafça tazmin edilir. Daha sonra yatırım çakışması işlemleri nedeniyle Bakanlıkça veya Genel Müdürlükçe herhangi bir sebeple ödenmek zorunda kalınan tutar, lehine karar verilen tarafa rücu edilir.

(11) Bakanlık tarafından verilen kararın, madencilik faaliyetlerinin yapılmaması yönünde olması durumunda, yapılacak madencilik faaliyetinin yatırımı engellememesi şartıyla diğer yatırıma ilişkin yatırım faaliyetine başlanıncaya kadar ruhsat sahasındaki ocaklarda mevcut hak ve yükümlülükler çerçevesinde Genel Müdürlük kararıyla işletme faaliyetleri sürdürülür.

(12) Madencilik faaliyetleri ile Devlet ve il yolları, otoyollar, demiryolları, havaalanı, liman, baraj, enerji tesisleri, petrol, doğalgaz, jeotermal boru hatları, su isale hatları gibi kamu yararı niteliği taşıyan veya gerçek veya tüzel kişilere ait diğer yatırımların birbirlerini engellediğinin tespit edilmesi durumunda, gerekli görüldüğünde yatırımcı ve maden ruhsat sahibi ile kamu kurum ve kuruluş yetkililerinin katılımıyla Genel Müdürlüğün koordinasyonunda toplantı düzenlenebilir. Proje dosyası üzerinde inceleme yapılması sonucunda bir çözüme ulaşılamaması ve gerekli görülmesi halinde ilgili tarafların katılımıyla proje sahasında tetkik yapılarak yatırımların birlikte yürütülmesine yönelik çalışma yapılır. Yapılan çalışmalara ilişkin değerlendirmeler tutanak haline getirilir.

(13) Maden ruhsat sahalarına yapılan hafriyat döküm izni taleplerinde aşağıdaki hususlar dikkate alınır:

a) Maden ruhsat sahalarında rezerv kaybına sebebiyet verilmemesi için, arazinin vasfına bakılmaksızın ruhsat sahaları hafriyat toprağı, cüruf, inşaat yıkıntı atığı ve benzeri atıklar için döküm alanı olarak kullanılamaz.

b) Maden ruhsat sahalarına kamu kurum ve kuruluşları tarafından döküm izni verilemez.

c) Maden ruhsat sahalarında rezervin bittiğinin Genel Müdürlükçe tespiti hâlinde Genel Müdürlükçe kamu kurum ve kuruluşlarına izin verilir.

ç) Rezervin bittiğinin tespit edilememesi veya rezervin varlığının tespiti hâlinde ise Genel Müdürlüğe kamu kurum ve kuruluşları tarafından yapılan döküm izni talepleri yatırım çakışması olarak değerlendirilir ve ilgili hükümlere göre sonuçlandırılır.

d) İhalelik sahalar için de arazinin vasfına bakılmaksızın, Genel Müdürlüğün uygun görüşünün alınması zorunludur.

e) Bu fıkra hükümlerine aykırı hareket edenlere Kanunun 10 uncu maddesinin yedinci fıkrasında belirtilen idari para cezasının on katı tutarında idari para cezası uygulanarak bu faaliyetler durdurulur, yapılan dökümün ruhsat sahasından veya ihalelik sahadan kaldırılması için altı ay süre verilir, bu süre içerisinde kaldırılmaması hâlinde bu fıkra kapsamındaki idari para cezası iki katı olarak uygulanır. Bu işlemler valilik veya ilgili idare tarafından yerine getirilerek, yapılan masraflar 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.

(14) Üretim faaliyeti yapılmış ve yatırımdan kaynaklı olarak iptal edilecek olan ruhsatlarda, ruhsat hukuku için ödenen harç, ruhsat bedeli, proje bedelleri, Devlet hakları, çevre ile uyum teminatı ve bedeli yatırım giderine dahil edilmez.

(15) Maden ruhsat sahalarında, maden üretimi amacıyla ödenen irtifak, kamulaştırma (Hazine adına) bedeli, kamuya ödenen izin bedelleri, izin alınan alanın tamamında üretim yapılmış ise ödenmez. Ancak izin alınan alan dahilinde maden üretimi yapılmamış alanlar var ise, bu alanlarda üretimin yapılma imkanının bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Üretimin yapılma imkânı bulunan alanlarla ilgili ödenen izin bedelleri oransal olarak yatırım giderine dahil edilir.

Yatırım çakışması kararı işlemleri