İlk Derece Mahkemesi 2001/544 E. 2004/558 K.

İdare D.Gen.Kur. 2001/544 E., 2004/558 K. İdare D.Gen.Kur. 2001/544 E., 2004/558 K. KOLEKSİYONCULUK BELGESİZ KORUNMASI GEREKLİ TAŞINIR KÜLTÜR VE TABİAT VARLIĞI BULUNDURMAK KORUNMASI GEREKLİ TAŞINIR KÜLTÜR VE TABİAT VARLIKLARI KOLEKSİYONCULUĞU VE DENETİMİ HAKKINDA YÖNETMELİK KÜLTÜR VE TABİAT VARLIKLARI KOLEKSİYONCULUĞU VE DENETİMİ HAKKINDA YÖNETMELİK 2863 S. KÜLTÜR VE TABİAT VARLIKLARINI KORUMA KANUNU [ Madde 23 ] 2863 S. KÜLTÜR VE TABİAT VARLIKLARINI KORUMA KANUNU [ Madde 25 ] 2863 S. KÜLTÜR VE TABİAT VARLIKLARINI KORUMA KANUNU [ Madde 26 ] 2863 S. KÜLTÜR VE TABİAT VARLIKLARINI KORUMA KANUNU [ Madde 4 ] 2863 S. KÜLTÜR VE TABİAT VARLIKLARINI KORUMA KANUNU [ Madde 5 ] "İçtihat Metni" İstemin Özeti : Danıştay Altıncı Dairesinin 19.12.2000 günlü, E:1999/3696, K:2000/6484 sayılı kararının iptale ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulması davalı idare tarafından istenilmektedir. Savunmanın Özeti : Savunma verilmemiştir. Danıştay Tetkik Hakimi Aylin Bayram'ın Düşüncesi: Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir. Danıştay Savcısı Habibe Ünal'ın Düşüncesi: Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinin 1. fıkrasında belirtilen nedenlerden hiçbirisine uymayıp, Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın temyiz edilen bölümünün dayandığı hukuki ve yasal nedenler karşısında anılan kararın bu bölümünün bozulmasını gerektirir nitelikte görülmemektedir. Açıklanan nedenlerle temyiz isteminin reddiyle Daire kararının temyiz edilen bölümünün onanmasının uygun olacağı düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Hüküm veren Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulunca gereği görüşüldü: Dava, 15.3.1984 günlü, 18342 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gerekli Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıkları Koleksiyonculuğu ve Denetimi Hakkında Yönetmeliğin Değişik 14. maddesinin değiştirilmesi ve Ek 1. maddesinin (a) bendinin yürürlükten kaldırılmasına ilişkin olan ve 29.4.1999 günlü, 23680 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Korunması Gerekli Taşınır Kültür ve Tabiat Koleksiyonculuğu ve Denetimi Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Yönetmeliğin iptali İstemiyle açılmıştır. Danıştay Altıncı Dairesi 19.12.2000 günlü, E:1999/3696, K:2000/6484 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 4. maddesinde, taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarını bulanların, malik oldukları veya kullandıkları arazinin içinde kültür ve tabiat varlığı bulunduğunu bilenlerin veya yeni haberdar olan malik ve zilyetlerin, bunu en geç üç gün içinde, en yakın müze müdürlüğüne veya köyde muhtara veya diğer yerlerde mülki idare amirlerine bildirmek zorunda olduklarının hükme bağlandığı, 5. maddesinde. Devlete, kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmaz mallar ile özel hukuk hükümlerine tabi gerçek ve tüzel kişilerin mülkiyetinde bulunan taşınmazlarda varlığı bilinen veya ileride meydana çıkacak olan korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının Devlet malı niteliğinde olduğunun öngörüldüğü, aynı Yasa'nın 25. maddesinde de, Yasa'nın 4. maddesine göre Kültür Bakanlığına bildirilen taşınır kültür ve tabiat varlıkları ile 23.-maddede belirlenen korunması gerekli taşınır kültür ve tabiat varlıklarının Kültür Bakanlığı tarafından bilimsel esaslara göre tasnif ve tescile tabi tutulacakları, bunlardan Devlet Müzelerinde bulunması gerekli görülenlerin usulüne uygun olarak müzelere alınacakları, tasnif ve tescil dışı bırakılan ve müzelere alınması gerekli görülmeyenlerin, sahiplerine bir belge ile iade olunacakları, belge ile iade olunan kültür varlıkları üzerinde, sahiplerinin her türlü tasarrufta bulunabilecekleri hükmüne yer verildiği, 2863 sayılı Yasa'nın Müze, Özel Müze ve Koleksiyonculuk başlıklı 26. maddesinde ise,... Gerçek ve Tüzel Kişilerce kurulacak müzelerin. Kültür Bakanlığı'nın izin belgesinde belirlenen konu alanlarına inhisar etmek şartı ile taşınır kültür varlığı bulundurabilecekleri ve teşhir edebilecekleri, bu müzelerin de taşınır kültür varlıklarının korunması hususunda Devlet müzeleri statüsünde oldukları ... Gerçek ve tüzel kişilerin, Kültür Bakanlığınca verilecek izin belgesiyle korunması gerekli taşınır kültür varlıklarından oluşan koleksiyonlar meydana getirebilecekleri, Koleksiyoncuların faaliyetlerini, Kültür Bakanlığına bildirmek ve yönetmelik gereğince, taşınır kültür varlıklarını envanter defterine kaydetmek zorunda olduklarının kurala bağlandığı; korunması gerekli taşınır kültür ve tabiat varlıklarına sahip olanlar ile koleksiyoncuların uymaları zorunlu esasları ve bunların gözetim ve denetim ilkelerini belirlemek amacıyla çıkarılan ve 15.3.1984 günlü, 18342 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Korunması Gerekli Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıkları Koleksiyonculuğu ve Denetimi Hakkında Yönetmeliğin 14. maddesinde; 2863 sayılı Kanunun 24. maddesinin a, c ve d fıkralarında sözkonusu edilen varlıklardan Bakanlık veya Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumunca satın alınmayıp sahiplerinin mülkiyet ve tasarruflarında bırakılanların Bakanlığın tescil ve kontrolüne tabi oldukları, maliklerin eserlerini adı, cinsi, ölçüsü ve fotoğraflarını içeren bir liste ile en yakın Müzeye başvurarak tescil ettirecekleri, müze idaresinin eserlerin envanter listesini usulüne uygun olarak düzenleyip bir nüshasını ilgiliye vereceği, tescil edilen kültür varlıklarının el değiştirmesinin ilgili müzenin izni ile yapılacağı hükmünün yer aldığı, 14. maddenin ilk olarak 18.5.1998 günlü, 23346 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değiştirildiği ve değişik 14. maddenin birinci fıkrasında; "2863 sayılı Kanunun 4. maddesine göre Bakanlığa bildirilen taşınır kültür ve tabiat varlıkları ile Kanunun değişik 23. maddesinde belirlenen korunması gerekli taşınır kültür ve tabiat varlıkları, Kanunun 25. maddesine istinaden Bakanlıkça bilimsel esaslara göre tasnif ve tescile tabi tutulurlar. Bunlardan devlet müzelerinde bulunması gerekli görülenler müzelere alınırlar. 2. fıkrada da müzelerce tasnif ve tescil dışı bırakılanlar ile tescile tabi olup da müzelere alınması gerekli görülmeyen taşınır kültür varlıkları, örneği Ek -1 ve Ek- 2'de yeralan belgelerin düzenlemesini müteakip sahiplerine iade edilirler... Bu tür kültür varlıklarından tescile tabi olanlar Bakanlıkça kontrol edilir ve müzelerin izni olmadan el değişikliği yapılamaz." Yönetmeliğe eklenen 1. maddede de Koleksiyonculuk izin belgesinin iptal edileceği haller düzenlenerek a) bendinde. Koleksiyonda belgesiz kültür ve tabiat varlığının bulunduğunun tespit edilmesi durumunda koleksiyonculuk izin belgesinin iptal edileceği hükmünün öngörüldüğü, dava konusu edilen ve 29.4.1999 günlü, 23680 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliğiyle 14. madde; 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kanununun 4. maddesine göre taşınır kültür ve tabiat varlıklarını bulanlar, malik oldukları veya kullandıkları arazinin içinde kültür ve tabiat varlığı bulunduğunu bilen veya yeni haberdar olan malik ve zilyetler tarafından veya 26. maddesine göre özel müzeler veya koleksiyoncular tarafından Bakanlığa bildirilen taşınır kültür ve tabiat varlıkları ile değişik 23. maddesinde belirlenen korunması gerelti taşınır kültür ve tabiat varlıkları, Kanunun 25. maddesine istinaden Bakanlıkça bilimsel esaslara göre tasnif ve tescile tabi tutulurlar. Bunlardan Devlet müzelerinde bulunmasa gerekli görülenler 13.8.1984 tarihli ve 18488 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Korunması Gerekli Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıkları Tasnifi, Tescili ve Müzelere Alınmaları Hakkında Yönetmelik" hükümlerine göre müzelere alınırlar. Özel müze ve koleksiyoncular tarafından bildirilenler envanter defterine kaydedilerek; diğer kişilerce resmi müzelere bildirilenlerden tasnif ve tescil dışı bırakılanlar ile tescile tabi olup da müzelere alınması gerekli görülmeyen taşınır kültür varlıkları, 18.5.1998 tarihli ve 23346 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle eklenen Ek-1 ve Ek-2'de yer alan belgelerin düzenlenmesini müteakip sahiplerine iade edilirler şeklinde değiştirildiği, aynı zamanda Ek madde 1'in a) bendinin yürürlükten kaldırıldığı, uyuşmazlık konusu Yönetmelik değişikliğiyle; Yasa'nın 25. maddesi uyarınca Bakanlık tarafından bilimsel esaslara göre tasnif ve tescile tabi tutulacak korunması gerekli kültür ve tabiat varlıkları arasına; Yasa'nın 4. maddesi uyarınca taşınır kültür ve tabiat varlıklarını bulanlar, malik oldukları ve kullandıkları arazisinin içinde kültür ve tabiat varlığı bulunduğunu bilenler veya yeni haberdar olan malik ve zilyetler tarafından bildirilenlerin ve yine Yasa'nın 23. maddesinde belirlenen korunması gerekli taşınır kültür ve tabiat varlıklarının yanında özel müzeler veya koleksiyoncular tarafından Bakanlığa bildirilen taşınır kültür ve tabiat varlıklarının da katıldığı, başka bir anlatımla Yönetmelik değişikliğiyle Bakanlıkça tasnif ve tescile tabi tutulacak kültür ve tabiat varlıkları arasına özel müze koleksiyoncular tarafından bildirilenler de alınarak, bunların ellerinde bulundurdukları ve tabiat varlıklarını Devlete haber verme zorunluluğunun getirildiği, bu yolla, Devletin müzelerde ve koleksiyoncularda bulunan eserler hakkında her türlü bilgiye sahip olmak suretiyle eserlerin resmi kayıtlara geçmesinde belli bir disiplinin sağlanmak istenildiğinin açık olduğu, 2863 sayılı Yasa'nın 24. maddesinde, Devlet malı niteliğini taşıyan korunması gerekli taşınır kültür ve tabiat varlıklarının Devlet elinde ve müzelerde bulundurulmasının ve bunların korunup değerlendirilmesinin Devlete ait olduğunun öngörüldüğü, nitekim, Yönetmeliğin 14. maddesinin 2. fıkrasında da, Yasa'nın 4. maddesi uyarınca bildirilenlerden, 23. maddede belirlenenlerden ayrıca özel müzeler veya koleksiyoncular tarafından haber verilenlerden Devlet müzelerinde bulunması gerekli görülenlerin müzelere alınacaklarının kabul edildiği, davacının anılan düzenleme sonucunda Devlet malı niteliğindeki taşınır kültür ve varlıklarının Devlet müzelerinde bulundurulması ve korunarak değerlendirilmesinin olanaklı olamayacağı yönündeki iddiasında isabet görülmediği, kaldı ki, öze! Müzelere koleksiyonculara getirilmiş bulunan taşınır kültür ve tabiat varlıklarının Yasa'nın 4. maddesinde öngörülen sürede özel müze ve koleksiyoncular tarafından ilgili yerlere yükümlülüğünün de devam ettiği, diğer taraftan. Yönetmeliğin 14. maddesinin 3. yeralan özel müze ve koleksiyoncular tarafından ilgili yerlere bildirilen taşınır kültür ve tabiat varlıklarının envanter defterine kaydedilerek iade edileceği yolundaki hükmün; bütünü Yasa'nın 24. maddesiyle birlikte değerlendirildiğinde, özel müze ve koleksiyoncular tarafından bildirilenlerden tasnif ve tescil dışı bırakılanlar ile tescile tabi olup da müzelerine alınması gerekli görülmeyen taşınır kültür varlıklarının iade edilmesini öngördüğü sonucuna ulaşıldığından, bu düzenlemenin Yasa'nın 25. maddesine aykırı olduğundan sözetmenin mümkün olmadığı, davanın koleksiyonda belgesiz kültür ve tabiat varlığı bulunduğunun tespit edilmesi halinde koleksiyonculuk izin belgesinin iptal edileceğine ilişkin düzenlemenin yürürlükten kaldırılması yolundaki Yönetmelik değişikliğinin iptali istemine ilişkin kısmına gelince; iptali istenilen Yönetmelik değişikliğiyle getirilen düzenlemeyle, kültür ve tabiat varlıklarının doğrudan Devlet müzelerine haber verilmesi yolu kapatılmamış bulunduğundan; 2863 sayılı Yasa'nın 4.maddesi uyarınca, taşınır kültür ve tabiat varlıklarını bulanların, malik oldukları veya kullandıkları arazinin içinde kültür ve tabiat varlığı bulunduğunu bilenlerin veya yeni haberdar olan malik ve zilyetlerin özel ve haber verme yolunu tercih etmeyerek 4. maddede belirtilen yerlere bildirimde bulunmaları halinde tasnif ve tescil dışı bırakılan ve müzelere alınması gerekli görülmeyenlerin bir belge ile iade edileceğinin kuşkusuz olduğu, diğer taraftan. Yönetmeliğin 3. fıkrasında, Yasanın 4. maddesinde sayılan yerler yerine doğrudan özel müze ve koleksiyonculara gerilen ve bunlar tarafından bildirimde bulunulan taşınır kültür ve tabiat varlıklarından tasnif ve tescil süresi sonrasında Devlet müzelerinde bulundurulmasına gerek görülmeyenlerin envanter defterine kaydedilmek suretiyle iade edileceği kabul edilmiş olduğundan, bu bağlamda envanter defterinin de bir tür belge olarak kabul edilmesinin gerektiği, dolayısıyla, Yönetmelik değişikliğiyle kaldırılan Ek-1. maddenin (a) bendindeki düzenlemenin; envanter defterine kaydedilmemiş olan taşınır kültür ve tabiat varlıklarının koleksiyonlarda bulunması halinde koleksiyonculuk izin belgesinin iptaline olanak sağlayan bir düzenleme olarak da kabul edilmesi gerektiğinden, bu yaptırımın kaldırılması yönündeki Yönetmelik değişikliğinde Yasa'ya uyarlık görülmediği gerekçesiyle davanın dava konusu Yönetmeliğin, 14. maddesinin değiştirilmesine ilişkin kısmının reddine, Ek-1.maddesinin (a) bendinin kaldırılmasına ilişkin kısmının iptaline karar vermiştir. Davalı idare, 19.12.2000 günlü, E:1999/3696, K:2000/6484 sayılı bu kararın iptale ilişkin kısmını temyiz etmekte ve 1998 yılında getirilen belgelendirme ve Ek-1. madde hükmünün uygulanmasında sorun çıktığı ve İhtiyaca cevap vermediği, bu durumun objelerin kaçak yoldan yurtdışına gidişini özendirici mahiyette olduğu sonucuna varılarak eski uygulamaya dönüldüğü, değişikliğin Yasa ile bütünlük arzettiği iddialarıyla bozulmasını istemektedir. Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, davalı idarenin temyiz isteminin reddine, Danıştay Altıncı Dairesinin 19.12.2000 günlü, E:1999/3696, K:2000/6484 sayılı kararının temyiz edilen bölümünün onanmasına, 6.5.2004 günü oybirliği ile karar verildi.