İlk Derece Mahkemesi 1989/246 E. 1990/89 K.

Davacı : ........... Davalılar : 1- Başbakanlık 2- Maliye ve Gümrük Bakanlığı 3- Ziraat Bankası Genel Müdürlüğü Davanın Özeti : 1988 Mali Yılına ait yan ödemeleri belirleyen 87/12461 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 8 inci maddesi ile, 1989 Mali Yılına ait yan ödemeleri belirleyen 88/13647 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 8 inci maddesinin; Kararnamelerin anılan maddelerine dayanılarak T.C. Ziraat Bankası Genel Müdürlüğünce, özel hizmet tazminatının %30'dan %6'ya indirilmesine ilişkin ve 15.6.1989 tarihinde uygulanan işlemin; bu indirim nedeniyle; Genel Müdürlükçe fazla ödendiği gerekçesiyle 15.6.1989 tarihinden itibaren 4 taksitte geri alınması kararlaştırılan kesintiyle ilgili işlemin; 331 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 8 inci maddesi uyarınca 2 nci dereceye yükseltildiği, özel hizmet tazminatının %30 olarak ödendiği, 15.6.1989 tarihinde bu uygulamada vazgeçilerek tazminat oranının %6'ya indirildiği ve fazla ödendiği öne sürülen bir milyon liraya yakın meblağın 4 eşit taksitte kesilmesi yoluna gidildiği, işlemlerin yasalara ve Danıştay içtihatlarına uygun olmadığı iddialarıyla iptalleri istenilmektedir. Davalı Başbakanlık Savunmasının Özeti:87/12461 ve 88/13647 sayılı Bakanlar Kurulu Kararlarının 8 inci maddelerinin, kadrosuzluk nedeniyle terfi edemiyenlerden sadece 657 sayılı Kanunun değişik 67 nci maddesinden yararlananları kapsadığı, 331 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile getirilen geçici maddeden yararlananların uygulama kapsamına alınamayacağı; ancak daha sonra yürürlüğe giren 2.7.1989 günlü 89/14314 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 2 nci maddesinin (D) bendi ile uygulama alanının genişletildiği, davacıya 15.1.1989 ile 14.7.1989 tarihler arası için özel hizmet tazminatının ödenmemesinin gerektiği, 15.7.1989'dan sonra ise kurumunda emsal 2 nci dereceli müdür yardımcısı kadrosunun bulunması koşuluyla, kararnameye ekli II sayılı cetvelin (A) Bölümü 6. Grubunda öngörülen oranda özel hizmet tazminatının ödenebileceği, fazla yapılan ödemelerin açık hataya dayanması halinde geri alınmasının mümkün olduğu belirtilerek davanın reddi savunulmaktadır. Davalı Maliye ve Gümrük Bakanlığının Savunmasının Özeti: Başbakanlık savunmasında öne sürülen hususlar benimsenerek davanın reddi savunulmaktadır. Davalı T.C.Ziraat Bankası Genel Müdürlüğünün Savunmasının Özeti: Davacının önce 657 sayılı Kanunun 67 nci maddesine göre 4 ncü dereceye yüksetildiği ve özel hizmet tazminatının bu derece üzerinde ödendiği, daha sonra, 331 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 657 sayılı Kanuna geçici madde ekleyen 8 inci maddesi hükmü uyarınca 2 nci dereceye yükseltildiği, ancak özel hizmet tazminatının 2 nci dereceye göre ödenmesine hukuken imkan bulunmadığı, davacıya %30 oranında yapılan ödemenin açık hataya dayandığı ve hatalı işlemin tespiti üzerine, işlemin geri alındığı, işlemin 331 sayılı Kanun Hükmünde kararnamenin, 8 inci maddesine dayandığı, 89/14314 sayılı Kararname gereği olarak 1.7.1989 tarihinden itibaren %26 oranında ödeme yapılmaya başlanıldığı belirtilerek davanın reddi savunulmaktadır. Danıştay Tetkik Hakimi: Suna Türkoğlu Danıştay Savcısı Sevil Engin'in Düşüncesi: Dava, Bakanlar Kurulunun 30.12.1987 günlü, 87/12461 sayılı ve 28.12.1988 günlü 88/13647 sayılı kararlarıyla yürürlüğe konulan 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu ile aynı Kanunun Ek Geçici 9. maddesi kapsamına giren kurumlardan aylık alanlara, 1988 ve 1989 mali yıllarında hangi görevler için ne miktarda iş güçlüğü, iş riski, temininde güçlük zammı ve mali sorumluluk tazminatı verileceği belirleyen kararlarının 8. maddeleri ile bu madde gereğince özel hizmet tazminatının %30 dan %6'ya indirilmesine ve bu indirim nedeniyle fazla ödendiği öne sürülen 950.000 liranın geri istenilmesine ilişkin işlemlerin iptali isteğiyle açılmıştır. 657 sayılı Kanunun 243 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 67 nci maddesinde. Diğer şartlan taşımakla birlikte üst derecelerde boş kadro olmadığı için derece yükselmesi yapamayan memurların kazanılmış hak aylıklarının, öğrenim durumları itibarile yükselebilecekleri dereceyi aşmamak şartıyla işgal etmekte oldukları kadroların bir üst derecesine yükseltilebileceği belirtilmiş, 87/12461 ve 88/13647 sayılı Bakanlar Kurulu Kararlarının 8. maddelerinde de, üst derecelerde boş kadro bulunmaması nedenile derece yükselmesi yapamayan ve kazanılmış hak aylıkları 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun değişik 67. maddesi uyarınca bir üst dereceye yükseltilen memurların iş güçlüğü, iş riski, temininde güçlük zammı ve mali sorumluluk tazminatı ile Özel Hizmet Tazminatlarının, yükselinen derecede bulundukları kurumda aynı unvanlı memurlar için öngörülen puan ve oranlar esas alınarak ödeneceği hükme bağlanmıştır. Kararnamelerin 8. maddeleri ile, 657 sayılı Yasanın anılan 67. maddesi gereğince kazanılmış hak aylıkları yükseltilen memurların yan ödemelerinin de yükselinen derece için öngörülen puan ve oranlar esas alınarak ödenmesi öngörülmekte olup, bu düzenleme Kanuna uygun olduğundan ve davacının menfaatini ihlal edici bir hüküm taşımadığından bu maddelerin iptaline ilişkin davacı iddiası yerinde görülmemiştir. Davanın, özel hizmet tazminatı miktarının düşürülmesine ve fazla ödendiği gerekçesiyle 950.000 liranın geri istenilmesine ilişkin işlemlerin iptali talebine gelince; Dava dosyasının incelenmesinden, 4. dereceden aylık alan davacının kazanılmış hak aylığının 331 sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereğince 2. dereceye yükseltildiği ve adı geçene bu derece üzerinden özel hizmet tazminatı ödenmeye başlandığı ancak daha sonra, 331 sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereğince yapılan intibaklar sonuncunda ulaşılan derece ve kademe üzerinden sadece aylıkları ödeneceği anılan kararnamede yükselinen dereceden özel hizmet tazminatı ödenmesine cevap verilmediği nedeniyle davacıya ödenen özel hizmet tazminatı oranının düşürüldüğü ve fazla ödenenlerin geri istendiği anlaşılmaktadır. 331 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 8. maddesi ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa eklenen geçici madde, Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihte 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile ek ve geçici maddelerine göre aylık almakta olan veya aylıksız izinli sayılan personelden mezkür Kanunun derece yükselmesine dair hükümlerinde yer alan şartlan taşımakla beraber, 1.3.1975 tarihinden sonra kadrosuzluk sebebiyle derece yükselmesi yapamayanların bu şekilde geçen başarılı hizmet süreleri, öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri dereceleri aşmamak kaydıyla her yılı bir kademe ve her üç yılı bir derece verilmek suretiyle kadro şartı aranmaksızın değerlendirilir. (20.21989 tarihli ve 2182 sayılı Kanuna göre kazanılmış olan haklar saklıdır.) ilgililere bu şekilde yapılacak değerlendirme sonucunda ulaşacakları derece ve kademeler üzerinde aylık ödenmesine bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yayımını takip eden aybaşından itibaren başlanır hükmü yer almıştır. 1.3.1975 tarihinden sonra kadrosuzluk nedeniyle terfi edemiyenleri başarılı hizmet sürelerinin kadro şartı aranmaksızın değerlendirilmesi amacıyla sevkedilen bu hüküm, 657 sayılı Kanunun 67 nci maddesine göre daha kapsamlı ve esasen 67 inci maddenin sağladığı olanağı ilgililere sağlayan bir hüküm olduğundan kazanılmış hak aylıkları 331 sayılı KH.Kararnameyle yükseltilenler ile 657 sayılı Yasanın 67 inci maddesine göre yüksetilenler arasında yan ödemeler açısından bu şekilde ayırım yapılmasının yasal dayanağı bulunmamaktadır. Nitekim daha sonra yürürlüğe giren 2.7.1989 günlü 89/14314 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 2. maddesinin D bendi ile 2182 sayılı ve benzeri kanunlar ile diğer intibak hükümlerine göre kazanılmış hak aylıkları üst dereceye yüksetilenler hakkında da aynı uygulamanın yapılacağı belirtilmek suretiyle kazanılmış hak aylık dereceleri intibak hükümleri sonucu yükseltilenlere de yükselinen derece için öngörülen oralarda özel hizmet tazminatının ödenmesi sağlanmıştır. 657 sayılı Kanunun 243 sayılı KHK. ile değişik 67 inci maddesinin sağladığı olanağı davacının sırf 331 sayılı KHK ile kazandığı hususu dikkate alınarak, yükseldiği dereceye ait özel hizmet tazminatından yararlandırılmamasında kanuna ve kararnameye uyarlık bulunmamaktadır. Bu nedenlerle davanın Bakanlar Kurulu kararlarının 8 inci maddelerinin iptaline ilişkin kısmının reddi, özel hizmet tazminatı oranının indirilmesine ve bu indirim nedeniyle fazla ödenenlerin geri istenilmesine ilişkin işlemlerin ise iptali gerekeceği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Hüküm veren Danıştay idari Dava Daireleri Genel kurulunca duruşma için önceden taraflara tebliğ edilmiş bulunan 23.2.1990 günü davacının ve davalı Başbakanlığı temsilen Hukuk Müşaviri Selen Güneş davalı Maliye ve Gümrük Bakanlığını temsilen Hazine Avukatı Cemile İrdem davalı T.C. Ziraat Bankasını temsilen Av. Zümral Çankaya'nın geldikleri, Danıştay Savcısının da hazır bulunduğu görülerek yapılan açık duruşmada taraflar dinlenildikten, Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan ve taraflara bir kez daha söz hakkı tanındıktan sora, duruşmaya son verildi; dava dosyası incelenerek işin gereği görüşüldü: Dava, Bakanlar Kurulunun 30.12.1987 günlü, 87/12461 sayılı ve 28.12.1988 günlü 88/13647 sayılı Kararlarıyla yürürlüğe konulan 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile aynı Kanunun Ek Geçici 9 uncu maddesi kapsamına giren kurumlardan aylık alanlara, 1988 ve 1989 Mali Yıllarında, hangi görevler için ne miktarda iş güçlüğü, iş riski, temininde güçlük zammı ve mali sorumluluk tazminatı verileceğini belirleyen Kararların 8 inci maddeleri ile davacının özel hizmet tazminatının %30 dan %6'ya indirilmesine ve bu indirim nedeniyle fazla ödendiği öne sürülen 950.000.- liranın geri istenilmesine ilişkin T.C. Ziraat Bankası Genel Müdürlüğü işlemlerinin iptali istemiyle açılmıştır. 1988 Mali Yılına ait Yan ödeme Kararnamesi, 1989 Mali Yılına ait Kararnamenin yürürlüğe girmesiyle birlikte, yürürlükten kalkmış ise de, davacı hakkında tesis edilen geri alma işlemi 15.6.1989 tarihinde tesis edilmiş olduğundan ve 1988 yılı yan ödemelerinin, davacının 2 nci dereceye yükseltildiği tarihten sonrası için de hüküm ifade ettiğinden her iki kararname birlikte incelenmiştir. 657 sayılı Kanunun 243 sayılı Kanun Hükmünde kararname ile değişik 67 nci maddesinde, "Diğer şartları taşımakla birlikte üst derecelerde boş kadro olmadığı için derece yükselmesi yapamayan memurların kazanılmış hak aylıkları, öğrenim durumları itibariyle yükselebilecekleri dereceyi aşmamak şartıyla işgal etmekte oldukları kadroların bir üst derecesine yükseltilebilir" hükmünü, 30.12.1987 günlü 87/12461 sayılı ve 28.12.1988 günlü 88/13647 sayılı Bakanlar Kurulu Kararlarının 8 inci maddeleri ise aynen "Üst derecelerde boş kadro bulunmaması nedeniyle derece yükselmesi yapamayan ve kazanılmış hak aylıkları 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun değişik 67 nci maddesi uyarınca bir üst dereceye yüksetilen memurların iç Güçlüğü, iş Riski, Temininde Güçlük Zammı ve Mali Sorumluluk Tazminatı ile özel Hizmet Tazminatları, yükselinen derecede bulundukları kurumda aynı unvanlı memurlar için öngörülen puan ve oranlar esas alınarak ödenir" hükmünü taşımaktadırlar. Boş kadro olmadığı için derece yükselmesi yapamayan memurlara, kazanılmış hak aylığı olarak bir üst dereceden aylık ödenebilme olanağı sağlayan 67 nci maddenin amacına uygun olarak Yan Ödeme Kararnamelerinin 8 inci maddeleri ile de bu durumda olan (kazanılmış hak aylıkları yükseltilen) memurların yan ödemelerinin de yükselinen derece için öngörülen puan ve oranların esas alınarak ödenmesi hükme bağlanmıştır. 1988 ve 1989 Mali Yıllarına ait Yan Ödeme Kararnamelerinin 8 inci maddeleri ile getirilen bu düzenlemenin 657 sayılı Kanuna uygun olduğu ve Kanunun 67 nci maddesi ile bütünlük teşkil ettiği anlaşıldığından, Kararname hükümlerine yönelik iptal istemi yerinde görülmemiştir. Davanın T.C. Ziraat Bankası Genel Müdürlüğünün, davacının özel hizmet tazminatının %30 dan %6 ya düşürülmesine ve fazla ödendiği gerekçesiyle 950.000.- liranın geri istenmesine ilişkin işlemlerinin iptali istemiyle ilgili kısmına gelince; Dava dosyasının incelenmesinden, 4 üncü dereceden aylık alan davacının kazanılmış hak aylığının 331 sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereğince 2 nci dereceye yüksetildiği ve bu derece üzerinde %30 oranında özel hizmet tazminatı ödenmeye başlandığı, ancak daha sonra 331 sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereğince yapılan intibak sonucunda, yalnızca aylıkların ulaşılan derece ve kademe üzerinden ödeneceği, anılan Kararnamede yükselinen dereceden Özel Hizmet Tazminatı ödenmesine cevaz verilmediği gerekçesiyle davacıya ödenen özel hizmet tazminatı oranının 15.6.1989 tarihinden itibaren %6 oranına düşürüldüğü ve %30 oranında ödenen özel hizmet tazminatının geri istendiği anlaşılmaktadır. 331 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 8 inci maddesi ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa eklenen geçici maddede, "Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihte 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile ek ve geçici maddelerine göre aylık almakta olan veya aylıksız izinli sayılan personelden mezkür Kanunun derece yükselmesine dair hükümlerinde yer alan şartları taşımakla beraber; 1.3.1975 tarihinden sonra kadrosuzlu sebebiyle derece yükselmesi yapamayanların bu şekilde geçen başarılı hizmet sürüleri, öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri dereceleri aşmamak kaydıyla her yıl bir kademe ve her üç yılı bir derece verilmek suretiyle kadro şartı aranmaksızın değerlendirilir. "ilgililere bu şekilde yapılacak değerlendirme sonucunda ulaşacakları derece ve kademeler üzerinde aylık ödenmesine bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yayımını takip eden aybaşından itibaren başlanır." hükmü yer almaktadır. 1.3.1975 tarihinden sonra kadrosuzluk nedeniyle derece yükselmesi yapamıyanların, başarılı hizmet sürelerinin kadro şartı aranmaksızın değerlendirilmesi amacıyla yürürlüğe konulan bu düzenlemenin, 657 sayılı Kanunun 67 nci maddesine göre daha kapsamlı ve esasen 67 nci maddenin sağladığı olanağı ilgilisine sağlayan bir düzenleme olduğu kuşkusuz bulunduğundan; kazanılmış hak aylıkları 331 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre yükseltilenler ile, 657 sayılı Kanunun 67 nci maddesine göre yükseltilenler arasında yan ödemeler açısından bu şekilde bir ayrım yapılmasının ve yalnızca 67 nci maddeye göre yükselmesi yapılanlara yükselinen derece üzerinden özel hizmet tazminatı ödenip diğerleri yönünden bu durumun dikkate alınmamasının hiçbir haklı ve hukuksal nedeni bulunmamaktadır. Davalılardan T.C. Ziraat Bankası Genel Müdürlüğünce, işlemlerin sebebi 331 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye dayandırılarak, bu Kanun Hükmünde Kararnameye göre yapılan yükselmelerde memurları aylıklarının yükselinen derece ve kademe üzerinden ödeneceğinin hükme bağlandığı bu nedenle yalnızca aylıkların yükselinen derece ve kademe üzerinden ödenebileceği belirtilmekte ise de; bu savunmaya hem yukarıda açıklanan nedenler ve hem de 657 sayılı Kanunun zam ve tazminatlarla ilgili değişik ek maddesinin "özel hizmet tazminatlarını hak kazanmada ve bunların ödenmesinde aylıklara ilişkin hükümler uygulanır." hükmü çarşısında itibar etme olanağı bulunmamaktadır. Nitekim, 2.7.1989 günlü, 89/14314 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 2 nci maddesinin (D) bendi ile Konya İdare yönünden açıklık kazandırmış ve 2182 sayılı ve benzer Kanunlar ile diğer intibak hükümlerine göre kazanılmış hak aylıkları yükseltilenler hakkında da aynı uygulamanın yapılacağı hükme bağlanmıştır. Bu durumda, 331 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre 2 nci dereceye yükseltilen davacıya, yükselinen derece üzerinden özel hizmet tazminatı ödenmesi gerekirken; 15.6.1989 tarihinde bu uygulamadan dönülerek özel hizmet tazminatı oranının %30 dan %6'ya düşürülmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı anlaşılmaktadır. Diğer taraftan, davacıya %30 oranında yapılan ödemenin tümüyle İdarenin direktifleri doğrultusunda yapıldığı ve oran belirlemesinde davacının herhangi bir katkısının olmadığı anlaşıldığından, İdarenin %30 oranında ödediği özel hizmet tazminatım açık hataya dayanarak geri istemesinde danıştay içtihatlarına uyarlık görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle, davanın 87/12461 ve 88/13647 sayılı Bakanlar Kurulu Kararlarının 8 inci maddelerine yönelik kısmının reddine oybirliğiyle, davacının özel hizmet tazminatının %30'dan %6'ya düşürülmesine ilişkin T.C. Ziraat Bankası Genel Müdürlüğü işleminin iptaline oybirliğiyle, aynı İdarenin, %30 oranında ödediği özel hizmet tazminatını, %6'ya düşürmesi nedeniyle, %30 ile %6 arasında oluşan farkı geri istemesi yolundaki işleminin iptaline oyçokluğuyla, 23.2.1990 günü oybirliğiyle karar verildi. KARŞI OY X- Davacının 331 sayılı Kanun Hükmünde kararnameye göre 2 nci dereceye yükseltilmesi sonucunda T.C. Ziraat Bankası Genel Müdürlüğünce önce %30 oranında özel hizmet tazminatı ödendiği ancak daha sonra ödemenin hatalı olduğundan bahisle bu oranın %6'ya düşürüldüğü ve aradaki farkın geri istendiği, dava dosyasının incelenmesinden anlaşılmaktadır. Yine dava dosyasındaki belgelere göre, 2 nci derecede müdür yardımcısı olan davacının %30 değil %22 oranında özel hizmet tazminatı alması (bu oran 1989 Mali Yılının ikinci yarısında %26 oluyor) gerekmektedir. Bu nedenle davacının özel hizmet tazminatının İdarece fazla ödenen kısmı, %30 ile %6 arası değil; %30 ile %22 oranıdır. %22 yerine %30 ödenmesi ise açıkça düzenlemelere aykırıdır ve İdarece bu miktarın açık hata nedeniyle geri istenmesi mümkündür. Bu nedenle, ödenenlerin geri istenmesine ilişkin işlemin, uygulanan oran yönünden kısmen iptal edilmesi oyuyla, karara bu yönden karşıyız. XX- 331 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre 2 nci dereceye yükseltilen ve müdür yardımcısı görev unvanım taşıyan davacıya, özel hizmet tazminatının önce %30 oranında ödendiği, daha sonra ise işlemin hatalı olduğu kabul edilerek oranın %6'ya düşürüldüğü ve aradaki farkların geri istendiği anlaşılmaktadır oysa yasal durum, davacıya %22 oranında özel hizmet tazminatı ödememesini öngörmektedir. İdarenin işlemini geri alması sonucunda, idari işlemin uygulandığı dönemde doğan hakların durumunun ne olduğu ve İdarece fazla ödendiği öne sürülerek, ödenenlerin geri istenmesi yoluna gidilmesi halinde, bunun süresinin ne alacağı konusunda yasalarda bir açlıklım bulunmamaktadır; ancak bu boşluğun yargısal içtihatlarla doldurulması bir zorunluluk hali oluşturmaktadır. Bakılan davada davacıya %22 yerine %30 olarak yapılan fazla ödeminin ancak 6 aylık kısmının geri alınabileceği, kalan kısmın geri istenmesinin ise mümkün olmadığı görüşü ve ödenenlerin geri istenmesine ilişkin T.C. Ziraat Bankası genel Müdürlüğü işleminin, uygulanan oran ve süresi yönünden kısmen iptal edilmesi oyuyla karara bu yönden karşıyım.