Danıştay 12. Daire 2022/5369 E. 2025/5942 K.

T.C. D A N I Ş T A Y ONİKİNCİ DAİRE Esas No : 2022/5369 Karar No : 2025/5942

DAVACI : ... Sendikası VEKİLİ : Av. ...

DAVALI : ... Bakanlığı VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU : Davacı Sendika tarafından, 1. Kara Kuvvetleri Komutanlığı Lojistik Komutanlığı TSK İnsani Yardım Tugay Komutanlığının... tarih ve ... sayılı "Personel Servisi Araç Komutanlarının Dikkat Edeceği Hususlar" konulu işleminin, 2. Anılan işlemin dayanağı olan ve Milli Savunma Bakanınca 15/04/2021 tarihinde onaylanan Askeri Araçların Kullanılma Esasları, Kara Yolu Ulaştırma Emniyeti ve Hizmetleri Yönergesi'nin, iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI : Sendikalarının, örgütlü olduğu davalı idare bünyesindeki personelin haklarına doğrudan etki eden dava konusu işlemin iptali için dava açma ehliyetinin bulunduğu; davalı idarede görev yapan personelin işe gidiş ve gelişlerinde servis hizmeti sağlandığı, davalı idarece yayımlanan dava konusu emirle hukuka aykırı şekilde personel servisleri içerisinde oturma düzeni oluşturulduğu ve önden arkaya doğru sırasıyla subaylar, TSK'da sözleşmeli olan emekli subaylar, astsubaylar, emekli astsubaylar, sivil memurlar, uzman jandarmalar, uzman erbaşlar, sözleşmeli ve yükümlü erbaşlar, işçiler, erler şeklinde ayrıştırıcı ve eşitlikten uzak bir uygulama yapıldığı; söz konusu işlemin uygulanması halinde, aynı kurum bünyesinde görev yapan personel arasında mesleki statüsünden kaynaklanan bir ayrımcılık meydana geleceği; Anayasa'yla güvence altına alınan sosyal adalet ve eşitlik ilkeleri gereğince, aynı statüde olanlara aynı hakların verilmesi, aynı şartlarda aynı servis hizmetinden yararlandırılan tüm personelin, ayrıma tabi tutulmaksızın aynı statü içerisinde değerlendirilmesi gerektiği; buna karşın, işçilerin sosyal haklarına müdahale edilerek, açıkça hukuka aykırı bir şekilde servislerdeki en arka sırada oturmaya mecbur bırakıldıkları, Askeri Araçların Kullanılma Esasları, Kara Yolu Ulaştırma Emniyeti ve Hizmetleri Yönergesi'nin dava konusu işlemin hukuki dayanağı olamayacağı, yerleşik Danıştay kararlarına göre, dava konusu düzenlemenin, yönerge adı altında yürütme organına bağlı alt idari birimlerce yapılmasına olanak bulunmadığı; en arka sıraya yerleştirilen işçilerin çoğunlukla ayakta yolculuk yapmak zorunda kaldıkları, subayların veya astsubayların oturduğu bölümde boş yer olmasına rağmen işçilerin bu boş yerlere oturmasına izin verilmediği ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI : Davacı sendikayla idareleri arasında imzalanan ve 01/03/2021 ilâ 28/02/2023 tarihleri arasında yürürlükte bulunan 28. Dönem Grup Toplu İş Sözleşmesi’nde, işçilerin kanun ve nizamlara uymalarının zorunluluk olduğu, işçilerin Türk Silahlı Kuvvetleri personeliyle birlikte servis araçlarından yararlanmalarına ilişkin usul ve esasların idarelerince düzenleneceğinin belirtildiği, personele sağlanan servis hizmetinin sadece Ankara ilindeki bir kışlaya özgü olarak düşünülmemesi gerektiği, bir çok kışlada sadece askeri personelin servisten faydalandığı, personel servislerinde güvenlik zorunlulukları nedeniyle düzenlemeler yapılmasının kaçınılmaz olduğu; bu kapsamda, en kıdemli personelin araç komutanı olarak görev yaptığı, araç kıdemlisine vazifeler verildiği ve kıdemli personelin araçta belirli bir plan içinde oturmasının güvenlik mecburiyeti olduğu, dava konusu kışlada görev yapan servislerde ayakta personel taşınmasının servis firmasıyla imzalanan sözleşme gereğince mümkün olmadığı, Türk Silahlı Kuvvetleri Protokol Yönergesi dikkate alınarak hazırlanan dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI :... DÜŞÜNCESİ : Dava, davacı Sendika tarafından, Kara Kuvvetleri Komutanlığı Lojistik Komutanlığı TSK İnsani Yardım Tugay Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı "Personel Servisi Araç Komutanlarının Dikkat Edeceği Hususlar" konulu işlem ile bu işlemin dayanağı olan ve Milli Savunma Bakanlığınca 15/04/2021 tarihinde onaylanan Askeri Araçların Kullanılma Esasları, Kara Yolu Ulaştırma Emniyeti ve Hizmetleri Yönergesi'nin iptali istemiyle açılmıştır. Milli Savunma Bakanlığınca 15/04/2021 tarihinde onaylanarak yürürlüğe giren Askeri Araçların Kullanılma Esasları, Kara Yolu Ulaştırma Emniyeti ve Hizmetleri Yönergesi'nin "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "(1) Bu Yönerge'nin amacı; a) Askeri araçların kullanılması ve hizmete sevk edilmesindeki sorumluluk ve işletme esaslarını tespit etmek, b) Araç kazalarını önleyici tedbirler alarak personeli ve malzemeyi korumak, tasarruf sağlamak, c) Kaza sonrası yapılacak işlemleri belirtmek, ç) Kara yolu ulaştırma emniyetini sağlamak, d) Askeri Araçların Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS) ve İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası (Kasko) ile egzos gazı emisyon ölçümüne ilişkin işlemleri belirtmektir. (2) Bu Yönerge; Bakanlık kadro ve kuruluşlarında yer alan kurumları kapsar." kuralı, "Dayanak" başlıklı 2. maddesinde ise, "(1) Bu Yönerge, 09/01/1961 tarihli ve 211 sayılı TSK İç Hizmet Kanunu, 12/01/1961 tarihli ve 237 sayılı Taşıt Kanunu, 10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 508 inci maddesi, 18/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve bu kanunlar ile ilgili yönetmeliklerde yer alan hükümlere dayanılarak hazırlanmıştır." kuralı yer almaktadır. Dosyada mevcut bilgi ve belgelerin değerlendirilmesinden, ülke kaynaklarını etkin ve verimli kullanmak suretiyle faaliyetlerini sürdürmeyi ve kamu hizmetinin eksiksiz ve düzenli yürütülmesini amaç edinen idarece; mevzuatın öngördüğü şekilde hizmetin gerekleri esas alınarak, "davalı idare bünyesinde çalışan işçilerin TSK personeliyle birlikte servis araçlarından yararlanmalarına ilişkin olarak, güvenlik hassasiyeti de dikkate alınmak suretiyle personelin belirli bir disiplin çerçevesinde servislerde uyması gereken kurallara yönelik uygulama yöntemini belirlemek" hususları ile ilgili usul ve kriterler belirlenerek hizmetin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesini temin etme amacına yönelik çıkarılan uyuşmazlık konusu düzenlemede, 09/01/1961 tarihli ve 211 sayılı TSK İç Hizmet Kanunu, 12/01/1961 tarihli ve 237 sayılı Taşıt Kanunu, 10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 508 inci maddesi, 18/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve bu kanunlar ile ilgili yönetmeliklerde yer alan hükümlere aykırılık teşkil etmediği, dolayısıyla üst hukuk normlarına uygun olduğu anlaşıldığından, iptali istenilen anılan düzenlemede ve buna dayanılarak tesis edilen "Personel Servisi Araç Komutanlarının Dikkat Edeceği Hususlar" konulu işlemde hak ve adalet ilkeleri ile hukuka, kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :

Şht. Üstğm. Hasan Şahan Kışlasında 01/06/2022 tarihinde servis hizmetinin yeniden başlaması nedeniyle, sivil/askeri personel servisleri oturma planında aksaklıklar yaşanmaması için düzenleme yapılması gerekliliğinin doğduğu ileri sürülerek, bu kapsamda, oturma düzeninin sırasıyla; general, subay, sözlesmeli görevli emekli subay, astsubay, sözlesmeli gõrevli emekli astsubay, sivil memur, uzman jandarma, erbaş, sözleșmeli erbaş, işçi ve erler şeklinde uygulanması, Hiyerarșik sıralamada Protokol Yönergesi'nin esas alınması, araçlar sivil olsa dahi askeri usullerde kullanıldığından en kıdemli personelin araç komutanı olarak görev yapması, araç komutanınca rütbe ve kıdem sırasına göre oturma planının oluşturulması ve on beş günde bir güncellenmesi, son gelen personelin kıdemli olabileceği düşünülerek, araç hareket edene kadar bos koltuğa farklı personel oturtulmaması, hareket ettikten sonra boş koltuğa diğer personelin oturabilmesi ve oturma sırasının araç komutanlarınca hassasiyetle takip edilmesine ilişkin dava konusu Kara Kuvvetleri Komutanlığı Lojistik Komutanlığı TSK İnsani Yardım Tugay Komutanlığının ...tarih ve ...sayılı "Personel Servisi Araç Komutanlarının Dikkat Edeceği Hususlar" konulu işlem tesis edilmiştir. Bunun üzerine davacı sendika tarafından, anılan işlem ile bu işlemin dayanağı olan ve Milli Savunma Bakanınca 15/04/2021 tarihinde onaylanan Askeri Araçların Kullanılma Esasları, Kara Yolu Ulaştırma Emniyeti ve Hizmetleri Yönergesi'nin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE:

İLGİLİ MEVZUAT: 211 sayılı TSK İç Hizmet Kanun'un "Askeri nakil vasıtalarından istifade" başlıklı 108. maddesinde; "Subay, askeri memur ve astsubaylar ile aileleri aşağıdaki hallerde askeri kara ve deniz nakil vasıtalarından faydalanabilirler: a) Mesaiye geliş ve gidiş için ihdas edilecek servis vasıtalarından, b) Şehir içi ev eşyası ve mahrukat nakline tahsis edilecek vasıtalardan, c) Uzak garnizonlarda oturanların kendileri ve ailelerinin şehirle irtibatlarının temini ve çocuklarının okula götürülüp getirilmesi için ihdas edilecek servis vasıtalarından, d) Umumi vasıtaların işlemediği garnizon ve kıtalara tayin edilen subay, askeri memur ve astsubayların zati esyaları ile ailesi efradı ve kendisi umumi vasıtanın en son gittiği yerden vazife mahalline kadar askeri vasıta ile götürülür ve getirilir. e) Acilen sevki gereken hasta ve cenaze nakilleri için tahsis edilecek vasıtalardan, Savaşta ve olağanüstü hallerde, izinli personel ve hizmetin gerektirdiği diğer işlerde görevlendirilecek personel ile sivil moral ekipleri, harekat bölgesine ve harekatla ilgili diğer garnizonlara gidiş ve dönüşlerinde kara, deniz ve hava ulaştırma araçlarından yararlandırılabilirler. Barışta olağanüstü hallerde, Milli Savunma Bakanının emri ile önemli kişiler veya görev ve hizmetler için hava ulaştırma araçları tahsis edilebilir. Yukarıdaki maksatlar için nakil vasıtalarının tahsisi ve bunlardan istifade şekli talimatname ile tesbit olunur." hükmü yer almaktadır. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin "Düzenleme görev ve yetkisi" başlıklı 508. maddesinin birinci fıkrasında; "Bakanlık görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapabilir." hükmüne yer verilmiştir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde; "Bu Kanunda kullanılan terimlerin tanımları aşağıda gösterilmiştir. ... Personel servis aracı: Herhangi bir kamu kurum ve kuruluşu veya özel veya tüzel kişilerin personelini bir akit karşılığı taşıyan şahıs veya şirketlere ait minibüs ve otobüs türündeki ticari araçlardır. Kamu kurum ve kuruluşları ile özel ve tüzel kişilere ait araçların kendi personelini veya yolcusunu taşıma işi bu tanımın kapsamına girmez." hükmü yer almaktadır.

Davacı Sendika ile Bakanlık arasinda imzalanan 01/01/2021-28/02/2023 tarihleri arasında geçerli Toplu Sözleșme'nin; 14. maddesinde; işçilerin kanun ve nizamın icap ettirdiği emirlere uymaya zorunlu oldukları, 74. maddesinde ise; bütün işçilerin mümkün olduğunca servis araçlarıyla taşınmasının esas olduğu, işçilerin personel servisi araçlarından TSK personeliyle birlikte yararlanacaklanı, yararlanma usul ve esaslarinın, personel mevcudu ve trafik mevzuatı uyarınca düzenleneceği kural altına alınmıştır. 25/02/2004 tarih ve 25384 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Kamu Kurum ve Kuruluşları Personel Servis Hizmet Yönetmeliği'nin; "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Yönetmeliğin amacı, kamu kurum ve kuruluşlarının personel servis hizmetlerinin düzenli ve güvenli hale getirilmesi amacıyla, taşıma yapacak kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerinin yeterlilik ve çalışma şartları ile kullanılacak taşıtların niteliklerini belirlemektir." düzenlemesi, "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde "Bu Yönetmelik, kamu kurum ve kuruluşlarını kapsar. (Ek fıkra:15/3/2005 – 2005/8625 K.) Kamu kurum ve kuruluşlarının ekipman ve personelinin devamlılık arz eden otobüsle yapılan mutat servis taşımaları dışındaki işin niteliğine uygun taşıtlarla yapılan taşımaları bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır." düzenlemesi, "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "Bu Yönetmelikte geçen; ... Taşıma: Kamu kurum ve kuruluşlarına ait öz mal ve / veya kiralanacak taşıtlarla, kamuya açık karayolunda personelin ikamet yerinden işyerine, işyerinden ikamet yerine getirilip götürülmesini, Personel servis aracı: Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan personeli taşıyan; gerçek ve tüzel kişilere ait ticari taşıtları, ... Personel: Sürücü ile yardımcılarının dışında taşıtta bulunan ve servis hizmetinden yararlanan kişileri, ... ifade eder." düzenlemesi, "Personel servis hizmeti bulunan kamu kurum ve kuruluşlarının sorumluluğu" başlıklı 10. maddesinin birinci fıkrasında; "Personel servis hizmetinin ilgili kanunlar ve bu Yönetmelik hükümlerine uygun bir şekilde düzenlenmesinden ve çalıştırılmasından ilgili kurumun en üst amiri veya yetkilendireceği personel sorumludur." düzenlemesi yer almaktadır. Milli Savunma Bakanlığınca 15/04/2021 tarihinde onaylanarak yürürlüğe giren dava konusu Askeri Araçların Kullanılma Esasları, Kara Yolu Ulaştırma Emniyeti ve Hizmetleri Yönergesi'nin "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde; "(1) Bu Yönerge'nin amacı; a) Askeri araçların kullanılması ve hizmete sevk edilmesindeki sorumluluk ve işletme esaslarını tespit etmek, b) Araç kazalarını önleyici tedbirler alarak personeli ve malzemeyi korumak, tasarruf sağlamak, c) Kaza sonrası yapılacak işlemleri belirtmek, ç) Kara yolu ulaştırma emniyetini sağlamak, d) Askeri Araçların Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS) ve İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası (Kasko) ile egzos gazı emisyon ölçümüne ilişkin işlemleri belirtmektir. (2) Bu Yönerge; Bakanlık kadro ve kuruluşlarında yer alan kurumları kapsar." kuralı, "Dayanak" başlıklı 2. maddesinde ise; "(1) Bu Yönerge, 09/01/1961 tarihli ve 211 sayılı TSK İç Hizmet Kanunu, 12/01/1961 tarihli ve 237 sayılı Taşıt Kanunu, 10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 508 inci maddesi, 18/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve bu kanunlar ile ilgili yönetmeliklerde yer alan hükümlere dayanılarak hazırlanmıştır." kuralı yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Dava, Askeri Araçların Kullanılma Esasları, Kara Yolu Ulaştırma Emniyeti ve Hizmetleri Yönergesi'nin iptali istemi yönünden incelendiğinde; Dava konusu Yönerge'de, öz mal araçlar dışında, kiralama yoluyla kullanılacak araçların da bu Yönerge'yle düzenleneceği, servis araçlarından, personelin hiyerarsik sıralama doğrultusunda istifade edeceği, sıralamanın Protokol Yönergesi'ne göre yapılacağı, personele servis hizmeti verilmesinin idare yönünden bir zorunluluk veyahut personel yönünden mutlak bir hak olarak görülemeyeceği; subay, istisnai memur, astsubay, devlet memuru, isçi ve uzman erbaşların makam aracı hariç olmak üzere, araçlardan bos yer olması halinde istifade edeceği; oturma yeri kadar personel bindirileceği, ayakta taşıma yapılmayacağı, araç komutanının en kıdemli personel olduğu ve aracın mevzuata uygun șekilde kullanılmasından sorumlu olduğu düzenlenmiştir. Bu durumda, davalı idarece; mevzuatın öngördüğü şekilde hizmetin gerekleri esas alınarak, askeri araçların kullanılma esasları, kara yolu ulaştırma emniyeti ve hizmetleriyle ilgili usul ve kriterler belirlenerek, hizmetin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesini temin etme amacına yönelik çıkarılan dava konusu Yönerge'nin, dayanağı olan üst hukuk normlarına aykırılık teşkil etmediği, idareye verilen takdir yetkisi çerçevesinde kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak düzenlendiği anlaşıldığından, dava konusu Yönerge'de hukuka aykırılık görülmemiştir.

Dava, Kara Kuvvetleri Komutanlığı Lojistik Komutanlığı TSK İnsani Yardım Tugay Komutanlığının ... tarih ve ...sayılı "Personel Servisi Araç Komutanlarının Dikkat Edeceği Hususlar" konulu işleminin iptali istemi yönünden incelendiğinde; Uyuşmazlıkta, Şht. Üstğm. Hasan Şahan Kışlasında 01/06/2022 tarihinde servis hizmetinin yeniden başlaması nedeniyle, sivil / askeri personel servisleri oturma planında aksaklıklar yaşanmaması için düzenleme yapılması gerekliliği doğması üzerine tesis edilen "Personel Servisi Araç Komutanlarının Dikkat Edeceği Hususlar" konulu dava konusu işlemin, dayanağı olan Askeri Araçların Kullanılma Esasları, Kara Yolu Ulaştırma Emniyeti ve Hizmetleri Yönergesi ile kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak tesis edildiği görüldüğünden, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Milli Savunma Bakanınca 15/04/2021 tarihinde onaylanan Askeri Araçların Kullanılma Esasları, Kara Yolu Ulaştırma Emniyeti ve Hizmetleri Yönergesi yönünden DAVANIN REDDİNE, 2. Kara Kuvvetleri Komutanlığı Lojistik Komutanlığı TSK İnsani Yardım Tugay Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı "Personel Servisi Araç Komutanlarının Dikkat Edeceği Hususlar" konulu işlemi yönünden DAVANIN REDDİNE, 3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, 4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir edilen ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, 5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine, 6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 24/12/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.